2013 12/08

Сытуацыя ў трэцім сэктары Беларусі застаецца складанай, а зьменаў ў заканадаўстве па прынцыповых пытаньнях дзейнасьці НДА не прадбачыцца.

Менш чым за тыдзень пацярпелі канчатковы крах чарговыя спробы двух вядомых недзяржаўных арганізацыяў прайсьці афіцыйную рэгістрацыю. Юрыст Асамблеі НДА Юрый Чавусаў пракмэнтаваў сёньняшняе становішча НДА выданьню “Беларусы і рынак”. (далей – правапіс першакрыніцы)

7 жніўня Вярхоўны суд пакінуў без задавальнення скаргу на адмову Міністэрства юстыцыі ў рэгістрацыі грамадскага аб’яднання “Гавары праўду”, а 1 жніўня была пакінутая без задавальнення скарга на адмову ў рэгістрацыі праваабарончага грамадскага аб’яднання “За справядлівыя выбары”.

Палітолаг і юрыст Юрый Чавусаў у інтэрв’ю “БР” звярнуў увагу на тое, што “Гавары праўду!” і “За справядлівыя выбары” ужо не ў першы раз адмаўляюць у рэгістрацыі ў якасці грамадскіх аб’яднанняў (трэці і другі раз адпаведна). У арганізацый, якія сутыкаюцца з падобнай сітуацыяй, з’яўляецца разуменне таго, што можна кожны год падаваць дакументы на рэгістрацыю, але шанцаў на станоўчае рашэнне практычна няма. У выніку “Гавары праўду!” і “За справядлівыя выбары” вымушаныя дзейнічаць у якасці палітычнай кампаніі без усялякай рэгістрацыі.

Як адзначае Ю. Чавусаў, следствам такой сітуацыі становіцца зніжэнне папулярнасці грамадскіх аб’яднанняў як формы некамерцыйных арганізацый.

Умовы беларускай рэчаіснасці прыводзяць да таго, што часта арганізацыі трэцяга сектара імкнуцца быць менш публічнымі. Па словах Ю. Чавусава, многія віды грамадскай актыўнасці праходзяць без згадкі таго, што яны арганізаваны нейкай НДА. Калі прадстаўляць арганізацыю якога-небудзь фестывалю ці іншага публічнага мерапрыемства як спантанную грамадскую ініцыятыву, то так будзе прасцей і з уладамі дамовіцца, і прэзентаваць гэта ў СМІ.

Тым не менш, прызнае эксперт, штогод у Беларусі рэгіструецца каля сотні грамадскіх аб’яднанняў і іх агульная колькасць павольна, але расце.

Без прынцыповых пытанняў

Ю. Чавусаў адзначае, што ў гэтым годзе ў дачыненні да прававых умоваў дзейнасці беларускага трэцяга сектара, безумоўна, найбольшае значэнне маюць папраўкі ў заканадаўства па пытаннях дзейнасці палітычных партый і іншых грамадскіх аб’яднанняў. Нагадаем, гэты дакумент быў прыняты Палатай прадстаўнікоў у першым чытанні 30 мая.

“Законапраект не спрашчае працэдуру рэгістрацыі, але спрашчае некаторыя ўмовы для стварэння грамадскіх аб’яднанняў, ліквідуе некаторыя прабелы ў заканадаўстве. Аднак, на жаль, не вырашае асноўных, прынцыповых пытанняў”, – падкрэсліў Ю. Чавусаў.

Да падобных пытанняў эксперт адносіць сам механізм рэгістрацыі НДА (яе дазвольны прынцып, які робіць магчымым адмовіць у рэгістрацыі любой структуры, якая ствараецца), наяўнасць крымінальнай адказнасці за дзейнасць ад імя незарэгістраванай арганізацыі, а таксама парадак атрымання і выкарыстання спонсарскай дапамогі. Усё гэта істотна абмяжоўвае магчымасці грамадскіх аб’яднанняў.

Вырашэнне гэтых прынцыповых пытанняў у ходзе падрыхтоўкі законапраекта да другога чытання не плануецца. Парламентарыі таксама палічылі немэтазгодным правядзенне парламенцкіх слуханняў па пытанні ўдасканалення заканадаўства аб НКА, з прапановай аб правядзенні якіх нядаўна выступілі 25 некамерцыйных арганізацый.

Нявыкарыстаны шанец

Сярод іншых знакавых падзей для беларускага трэцяга сектара Ю. Чавусаў вылучыў ўдзел прадстаўнікоў грамадскіх аб’яднанняў у праграме “Еўрапейскі дыялог аб мадэрнізацыі” (ЕДМ), а таксама яе правал “у той форме, у якой ён быў рэалізаваны”. На думку эксперта, найбольш дакладна сітуацыю вакол ЕДМ выказваюць словы аднаго з палітолагаў: “Дыялог аб мадэрнізацыі” не выйшаў за межы экспертнага гуртка “.

“Гэта жорсткая, але адэкватная ацэнка. Гэтым шанцам не ўдалося скарыстацца беларускай грамадзянскай супольнасці”, – мяркуе Ю. Чавусаў.

Паводле яго словаў, на наступным этапе “Дыялогу аб мадэрнізацыі”, хутчэй за ўсё, узрасце роля дзяржавы і, адпаведна, будзе зніжана роля грамадскіх аб’яднанняў.

Што тычыцца прычын няўдалага развіцця “Дыялогу аб мадэрнізацыі” на дадзеным этапе, то Ю. Чавусаў схільны звязваць гэта з тым, што сама ініцыятыва была дрэнна прадумана еўрапейскай бокам.

“Не варта перабольшваць магчымасці трэцяга сектара. Там, вядома, ёсць пэўны экспертны патэнцыял, многія эксперты трэцяга сектара вельмі добрыя спецыялісты ў сваіх канкрэтных галінах, але паколькі адсутнічаў другі бок – беларускія дзяржаўныя эксперты – паўнавартаснага дыялогу не адбылося”, – лічыць Ю. Чавусаў .

На яго думку, структура “Еўрапейскага дыялогу аб мадэрнізацыі” была першапачаткова задумана так, што гэтая праграма не магла быць адэкватна рэалізавана ў Беларусі. У выніку ЕДМ выліўся выключна ў дыялог унутры грамадзянскай супольнасці, які мае слабое стаўленне да актуальнага палітычнага парадку дня.

Таксама Ю. Чавусаў лічыць, што, акрамя недапрацовак у планаванні, на няўдалае развіццё ЕДМ паўплывала і агульная палітычная сітуацыя ў адносінах Беларусі і ЕС: ва ўмовах існавання санкцый патэнцыял ініцыятывы быў першапачаткова абмежаваны. На думку эксперта, калі Еўрасаюз спрабуе выкарыстаць палітыку пугі (санкцыі) і перніка (ЕДМ), то пернік “павінен быць больш істотным”, каб такая палітыка спрацавала.

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Проблемы в сфере законодательства НКО остаются нерешенными

Ситуация в третьем секторе Беларуси остается сложной, а изменений законодательства по принципиальным вопросам деятельности НКО не предвидится.

Менее чем за неделю потерпели окончательный крах очередные попытки двух известных негосударственных организаций пройти официальную регистрацию. 7 августа Верховный суд оставил без удовлетворения жалобу на отказ Министерства юстиции в регистрации общественного объединения “Говори правду”, а 1 августа была оставлена без удовлетворения жалоба на отказ в регистрации правозащитного общественного объединения “За справедливые выборы” (см. “БР” № 30/2013).

Политолог и юрист Юрий Чаусов в интервью “БР” обратил внимание на то, что “Говори правду” и “За справедливые выборы” уже не в первый раз отказывают в регистрации в качестве общественных объединений (третий и второй раз соответственно). У организаций, которые сталкиваются с подобной ситуацией, появляется понимание того, что можно каждый год подавать документы на регистрацию, но шансов на положительное решение практически нет. В результате “Говори правду” и “За справедливые выборы” вынуждены действовать в качестве политической кампании без всякой регистрации.

Как отмечает Ю. Чаусов, следствием такой ситуации становится снижение популярности общественных объединений как формы некоммерческих организаций.

Условия белорусской действительности приводят к тому, что зачастую организации третьего сектора стремятся быть менее публичными. По словам Ю. Чаусова, многие виды общественной активности проходят без упоминания того, что они организованы какой-то НКО. Если представлять организацию какого-либо фестиваля или иного публичного мероприятия как спонтанную общественную инициативу, то так будет проще и с властями договориться, и презентовать это в СМИ.

Тем не менее, признает эксперт, ежегодно в Беларуси регистрируется около сотни общественных объединений и их общее число медленно, но растет.

Без принципиальных вопросов

Ю. Чаусов отмечает, что в этом году в отношении правовых условий деятельности белорусского третьего сектора, безусловно, наибольшее значение имеют поправки в законодательство по вопросам деятельности политических партий и других общественных объединений. Напомним, данный документ был принят Палатой представителей в первом чтении 30 мая.

“Законопроект не упрощает процедуру регистрации, но упрощает некоторые условия для создания общественных объединений, устраняет некоторые пробелы в законодательстве. Однако, к сожалению, не решает основных, принципиальных вопросов”, – подчеркнул Ю. Чаусов.

К подобным вопросам эксперт относит сам механизм регистрации НКО (ее разрешительный характер, который позволяет отказать в регистрации любой создаваемой структуре), наличие уголовной ответственности за деятельность от имени незарегистрированной организации, а также порядок получения и использования спонсорской помощи. Все это существенно ограничивает возможности общественных объединений.

Решение этих принципиальных вопросов в ходе подготовки законопроекта ко второму чтению не планируется. Парламентарии также посчитали нецелесообразным проведение парламентских слушаний по вопросу совершенствования законодательства об НКО, с предложением о проведении которых недавно выступили 25 некоммерческих организаций (см. “БР” № 29/2013).

Неиспользованный шанс

Среди других знаковых событий для белорусского третьего сектора Ю. Чаусов выделил участие представителей общественных объединений в программе “Европейский диалог о модернизации” (ЕДМ), а также ее провал “в той форме, в которой он был реализован”. По мнению эксперта, наиболее точно ситуацию вокруг ЕДМ выражают слова одного из политологов: “Диалог о модернизации” не вышел за пределы экспертного кружка”.

“Это жесткая, но адекватная оценка. Этим шансом не удалось воспользоваться белорусскому гражданскому обществу”, – полагает Ю. Чаусов.

По его словам, на следующем этапе “Диалога о модернизации”, скорее всего, возрастет роль государства и, соответственно, будет снижена роль общественных объединений.

Что касается причин неудачного развития “Диалога о модернизации” на данном этапе, то Ю. Чаусов склонен связывать это с тем, что сама инициатива была плохо продумана европейской стороной.

“Не следует преувеличивать возможности третьего сектора. Там, конечно, есть определенный экспертный потенциал, многие эксперты третьего сектора очень хорошие специалисты в своих конкретных областях, но поскольку отсутствовала вторая сторона – белорусские государственные эксперты – полноценного диалога не произошло”, – считает Ю. Чаусов.

По его мнению, структура “Европейского диалога о модернизации” была изначально задумана так, что эта программа не могла быть адекватно реализована в Беларуси. В итоге ЕДМ вылился исключительно в диалог внутри гражданского общества, который имеет слабое отношение к актуальному политическому порядку дня.

Также Ю. Чаусов считает, что, кроме недоработок в планировании, на неудачное развитие ЕДМ повлияла и общая политическая ситуация в отношениях Беларуси и ЕС: в условиях существования санкций потенциал инициативы был изначально ограничен. По мнению эксперта, если Евросоюз пытается использовать политику кнута (санкции) и пряника (ЕДМ), то пряник “должен быть поощутимее”, чтобы такая политика сработала.

Паводле belngo.info,
Падрыхтаваў Алесь ЛЕТА,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Цэтлікі: , ,

One thought on “Праблемы ў сфэры заканадаўства НДА застаюцца невырашанымі”

  1. Сфэра грамадзянскай актыўнасьці – пад пільным ідэалягічным і адміністрацыйным кантролем …Тым часам моладзь зь вялізных рэклямных білбордаў у Менску – заклікаюць уступаць у БРСМ (http://licviny.info/wp-content/uploads/2013/08/1500mimg_6305-768×1024.jpg). Наўпростая падмена грамадзянскай сфэры фактычна дзяржструктурамі … – важная складаючая буйнамаштабнага падлогу, дзе Канстытуцыю і Міжнародныя праўныя акты, неад’емныя правы ды свабоды, падмяняюцца “правільнымі” ўказамі, дэкрэтамі й пастановамі…, выбары – празаічнымі закамуфляванымі пад выбарчыя кампаніі “вэртыкальнымі” прызначэньнямі, а НДА – разнастайнага кшталту НДА-ДА ці ўжо адкрыта праўладнымі БээРэСэМамі ды “белымі русямі”…((

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>