2014 23/01
Валянцін Стэфановіч, ПА "Вясна", Менск

Валянцін Стэфановіч, ПА “Вясна”, Менск

Правы чалавека ў краіне і ў сьвеце – пра гэта ў перадачы АГП-ТБ намесьнік старшыні Аб’яднанай грамадзянскай партыі Леў Марголін гутарыць з намесьнікам старшыні забароненага ўладамі Праваабарончага Цэнтру “Вясна” Валянцінам Стэфановічам.

— У нашай краіне правы чалавека імкнуцца падзяліць на дзьве часткі: асноўныя сацыяльна-эканамічныя правы – на працу, адпачынак, адукацыю і ўсе іншыя – на мітынгі, дэманстрацыі, а гэта, маўляў, дробязь. Калісьці ў Савецкім Саюзе іх называлі буржуазна-дэмакратычнымі правамі. Можна рабіць такі падзел?

— Сацыяльна-эканамічныя правы – гэта абавязак дзяржавы ў забесьпячэньні стандартаў. Вельмі цяжка ўявіць дзяржаву, якая ігнаруе грамадзянска-палітычныя правы й пры гэтым забясьпечвае сацыяльна-эканамічныя, такога, напэўна, і не бывае.

— На ваш погляд, калі зьменіцца палітычная сытуацыя ў краіне, з чаго трэба пачынаць, каб стаць эўрапейскай краінай у сэнсе правоў чалавека?

— Нам не абыйсьціся без канстытуцыйнай рэформы, асабліва ў частцы разьмеркаваньня ўладных паўнамоцтваў. Ўлада засьцяроджаная ў адных руках. Трэба дамагчыся, каб былі адноўлены ўсе мэханізмы ўзаемнага балансу. Потым – правядзеньне судовай рэформы, толькі незалежная судовая ўлада забясьпечвае рэалізацыю ўсіх правоў.

— А ці можа быць у прынцыпе незалежнай судовая сыстэма?

— Такіх прыкладаў шмат, можна вывучаць вопыт нашых суседзяў. Украіна зрабіла шмат у рэформе судовай сыстэмы, судзьдзяў там ужо прызначае не прэзыдэнт, а адмысловы судовая рада. Працэдура здачы тэстаў – выпрабаваньняў абсалютна празрыстая. Рэформа прывяла да таго, што колькасьць апраўдальных прысудаў павялічылася ва Ўкраіне ў 4 разы.

Можна паглядзець і на стандарты Эўрапейскага Зьвязу. Вядома, можна разважаць пра ўплыў на суд грамадзкай думкі, журналістаў, ад гэтага, напэўна, немагчыма пазбавіцца, але самае галоўнае, каб не было ўплыву з боку выканаўчае ўлады.

— У нашай краіне ёсьць Канстытуцыйны суд (КС), але звычайнаму грамадзяніну, калі ён лічыць, што яго правы парушаныя ў выніку зьяўленьня нейкага закону, ня можна гэты закон абскардзіць …

— Тэарэтычна зьвярнуцца ў суд ён можа, але ён не ўваходзіць у кола суб’ектаў, якія ініцыююць разгляд справаў у гэтай інстытуцыі.

— Гэта значыць, што зьвярнуцца я магу, але мяне могуць і паслаць …

— Могуць, што неаднаразова і было.

— Здаецца, што цяперашняя ўлада не гатовая і не здольная памяняць сытуацыю з правамі чалавека …

— Сыстэма пабудаваная такім чынам, што яна будзе ўспрымаць усё гэта, як нейкую ўласнае паразу й дэстабілізацыю сытуацыі. Наадварот, зараз ідзе да таго, што ўсе канцэнтруецца ў адных руках. Ёсьць абсалютны кантроль над грамадзтвам і дзейнасьцю спэцслужбаў, закрытасьць пенітэнцыярнай сыстэмы. Ніякага грамадскага кантролю няма. Мы, праваабаронцы, не можам наведваць месцы прымусовага ўтрыманьня грамадзянаў. Мы ня ведаем, як працуюць нашыя спэцслужбы, што яны робяць. І гэтая закрытасьць сыстэмы спараджае яшчэ большую ўсёдазволенасьць. Дамагчыся праўды вельмі цяжка. Мы шмат разоў спрабавалі ўзбуджаць справы ў пракуратуры па гэтых фактах, але безвынікова – усё закрыта.

— Якое дачыненьне дзяржавы да праваабарончых арганізацыяў?

— Стаўленьне дзяржавы, я б сказаў, негатыўнае: яно не ўспрымае нас як партнэраў. Хоць пэрыядычна ў яе ўзнікае патрэба прадэманстраваць кантакты, калі, напрыклад, праходзіць агляд сытуацыі з правамі чалавека ў краіне.

— Ці ёсьць неабходнасьць у праваабарончых арганізацыях у эўрапейскіх краінах, многія зь якіх ужо не адно стагодзьдзе ідуць па шляху дэмакратыі?

— Безумоўна, ёсьць. Вось, напрыклад, у Міжнароднай фэдэрацыі за правы чалавека (FIDH), сябрам якой зьяўляецца “Вясна”, доўгі час не існавала адзьдзелу Заходняй Эўропы. А ў гэтым годзе такі адзьдзел быў створаны, таму што праблемы існуюць самага рознага роду. Толькі ёсьць розьніца: у гэтых краінах сама сыстэма, перш за ўсё, судовая – незалежная, існуюць інстытуцыі, дзе чалавек можа абараніць сябе на нацыянальным узроўні.

А ёсць краіны, дзе абараніць сябе немагчыма, дзе сытуацыя з правамі чалавека катастрафічная.

У Эўропе існуюць розныя праблемы: і злоўжываньні спэцслужбаў, і праблема суадносінаў антытэрарыстычнага заканадаўства з правамі чалавека. У Злучаных Штатах яна стала яшчэ больш актуальнай. Потым, праблемы дыскрымінацыі, у тым ліку па нацыянальнаму, па расавай прыкмеце, праблема іміграцыі – праблем шмат, і праваабаронцы імі займаюцца …

— Без працы не застаюцца?

— Не застаюцца, крытыкуюць свой ​​урад. Асабіста я лічу, што праваабаронцы заўсёды павінны быць арыентаваныя на крытычны дыялёг з уладай. Гэта значыць, яны павінны мець зносіны з уладай, калі ёсьць бачаньне, што іх ўспрымаюць як партнэрскія арганізацыі, але крытычнасьць павінна прысутнічаць заўсёды. Таму што ўрад таксама робіць памылкі, і самыя розныя.

— Старшыня “Вясны” Алесь Бяляцкі цяпер у калёніі. Калі кіраўнік праваабарончай арганізацыі знаходзіцца за кратамі, гэта галоўная прыкмета стану з правамі чалавека ў краіне …

— Сапраўды гэта ацэнка шматгадовай дзейнасьці “Вясны”. Бяляцкі за кратамі за тое, што атрымліваў фінансаваньне з замежных фондаў, якім распараджалася “Вясна” ў рамках сваіх праектаў у галіне правоў чалавека. Што ў прынцыпе зьяўляецца часткай свабоды асацыяцыяў, бо паводле дэклярацыі праваабаронцаў мы маем права на фінансаваньне як унутры краіны, так і за мяжою.

Справа Бяляцкага супярэчыць і нацыянальнаму заканадаўству: неабходнасьць і абавязак выплаты падаткаў ўзьнікае толькі ў выпадку атрыманьня даходаў. І суд з самага пачатку зыходзіў з таго, што гэтыя грошы зьяўляюцца прыбыткам Бяляцкага. Хоць намі былі прадстаўлены дакумэнты з адпаведных фондаў, што гэта ня так.

— Гэта значыць, што суд па меншай меры павінен быў даказаць, што Бяляцкі марнаваў гэтыя грошы на ўласныя патрэбы …

— Павінен быў, але … Сродкі, атрыманыя па дамоўленасьці з трэцімі асобамі, якія не падлягаюць падаткаабкладаньню па нашаму кодэксу аб падаткаабкладаньні. Гэта той самы выпадак, калі цяжар доказаў адваротнага ляжаў на судзе, а не на Бяляцкім. Суд павінен быў даказаць гэта, але ён гэтага не зрабіў. У судзе былі апытаныі 10 чалавек, якія пацівердзілі, што Бяляцкі ім перадаваў грашовыя сродкі ў мэтах праваабарончай дзейнасіці. Яны адмовіліся адказваць на пытаніне – якой менавіта, спасылаючыся на Канстытуцыю, але яны пацьвердзілі гэта ў судзе.

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Права человека: закрытость системы порождает вседозволенность

Права человека в стране и в мире — об этом в передаче ОГП-ТВ заместитель председателя Объединенной гражданской партии Лев Марголин беседует с заместителем председателя запрещенного властями правозащитного центра «Весна» Валентином Стефановичем.

— В нашей стране права человека стараются разделить на две части: основные социально-экономические права — на работу, отдых, образование, и все другие — на митинги, демонстрации, а это, мол, мелочь. Когда-то в Советском Союзе их называли буржуазно-демократическими правами. Можно делать такое разделение?

— Социально-экономические права — это обязанность государства в обеспечении стандартов. Очень трудно представить государство, которое игнорирует гражданско-политические права и при этом обеспечивает социально-экономические, такого, наверное, и не бывает.

— На ваш взгляд, если изменится политическая ситуация в стране, с чего нужно начинать, чтобы стать европейской страной в смысле прав человека?

— Нам не обойтись без конституционной реформы, особенно в части распределения властных полномочий. Власть сосредоточена в одних руках. Нужно добиться, чтобы были восстановлены все механизмы взаимного баланса. Потом — проведение судебной реформы, только независимая судебная власть обеспечивает реализацию всех прав.

— А может ли быть в принципе независимой судебная система?

— Таких примеров много, можно изучать опыт наших соседей. Украина сделала много в реформе судебной системы, судей там уже назначает не президент, а специальный судебный совет. Процедура сдачи тестов-испытаний абсолютно прозрачна. Реформа привела к тому, что количество оправдательных приговоров увеличилось в Украине в 4 раза.

Можно посмотреть и на стандарты Европейского союза. Конечно, можно рассуждать о влиянии на суд общественного мнения, журналистов, от этого, наверное, невозможно избавиться, но самое главное, чтобы не было влияния со стороны исполнительной власти.

— В нашей стране есть Конституционный суд (КС), но рядовой гражданин, если он считает, что его права нарушены в результате появления какого-то закона, не может этот закон обжаловать…

— Теоретически обратиться в суд он может, но он не входит в круг субъектов, которые инициируют рассмотрение дел в этой институции.

— Это значит, что обратиться я могу, но меня могут и послать …

— Могут, что неоднократно и было.

— Кажется, что нынешняя власть не готова и не способна поменять ситуацию с правами человека…

— Система построена таким образом, что она будет воспринимать все это как некое собственное поражение и дестабилизацию ситуации. Наоборот, сейчас идёт к тому, что всё концентрируется в одних руках. Абсолютный контроль над обществом и деятельностью спецслужб, закрытость пенитенциарной системы. Никакого общественного контроля нет. Мы, правозащитники, не можем посещать места принудительного содержания граждан. Мы не знаем, как работают наши спецслужбы, что они делают. И эта закрытость системы порождает ещё большую вседозволенность. Добиться правды очень трудно. Мы много раз пытались возбуждать дела в прокуратуре по этим фактам, но безрезультатно — всё закрыто.

— Какое отношение государства к правозащитным организациям?

— Отношение государства, я бы сказал, негативное: оно не воспринимает нас как партнёров. Хотя периодически у него возникает потребность продемонстрировать контакты, если, например, проходит обзор ситуации с правами человека в стране.

— Есть ли необходимость в правозащитных организациях в европейских странах, многие из которых уже не одно столетие следуют по пути демократии?

— Безусловно, есть. Вот, например, в Международной федерации за права человека (FIDH), членом которой является «Весна», долгое время не существовало отдела Западной Европы. А в этом году такой отдел был создан, потому что проблемы существуют самого разного рода. Только есть разница: в этих странах сама система, прежде всего, судебная — независимая, существуют институции, где человек может защитить себя на национальном уровне.

А есть страны, где защитить себя невозможно, где ситуация с правами человека катастрофическая.

В Европе существуют различные проблемы: и злоупотребления спецслужб, и проблема соотношения антитеррористического законодательства с правами человека. В Соединенных Штатах она стала еще более актуальной. Потом, проблемы дискриминации, в том числе по национальному, по расовому признаку, проблема иммиграции — проблем много, и правозащитники ими занимаются…

— Без работы не остаются?

— Не остаются, критикуют свое правительство. Лично я считаю, что правозащитники всегда должны быть ориентированы на критический диалог с властью. То есть они должны общаться с властью, если есть видение, что их воспринимают как партнерские организации, но критичность должна присутствовать всегда. Потому что правительство тоже делает ошибки, и самые разные.

— Председатель «Весны» Алесь Беляцкий сейчас в колонии. Если руководитель правозащитной организации находится за решеткой, это главный признак состояния с правами человека в стране…

— Действительно, это оценка многолетней деятельности «Весны». Беляцкий за решеткой за то, что получал финансирование из иностранных фондов, которым распоряжалась «Весна» в рамках своих проектов в области прав человека. Что в принципе является частью свободы ассоциаций, так как согласно декларации правозащитников мы имеем право на финансирование как внутри страны, так и за рубежом.

Дело Беляцкого противоречит и национальному законодательству: необходимость и обязанность уплаты налогов возникает только в случае получения доходов. И суд с самого начала исходил из того, что эти деньги являются доходом Беляцкого. Хотя нами были представлены документы из соответствующих фондов, что это не так.

— Это значит, что суд по меньшей мере должен был доказать, что Беляцкий тратил эти деньги на собственные нужды…

— Должен был, но… Средства, полученные по договоренности с третьими лицами, не подлежат налогообложению по нашему кодексу о налогообложении. Это тот самый случай, когда бремя доказательства обратного лежало на суде, а не на Беляцком. Суд должен был доказать это, но он этого не сделал. В суде были опрошены 10 человек, которые подтвердили, что Беляцкий им передавал денежные средства в целях правозащитной деятельности. Они отказались отвечать на вопрос — какой именно, ссылаясь на Конституцию, но они подтвердили это в суде.

Спэцыяльна для www.sn-plus.com ад Ганны Красулінай

Падрыхтаваў Алесь ЛЕТА,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>