2008 10/09

Аляксей Лапіцкі, 2007Што “кіруе балем” у Беларускіх судах – ідэалягічная мэтазгоднасьць, альбо Закон?

Жодзінскія праваабаронцы зьвярнуліся ў Камітэт па Правах Чалавека ААН і спадзяюцца на ягоны аўтарытэт у абароне грамадзянскіх і палітычных правоў у Беларусі.

Як стала вядома 27.10.2007г. Прадстаўніцтвам ААН у Беларусі разгледжана скарга ад грамадзянаў, пацярпелых у выніку дзеяньняў гарадзкіх уладаў (у прыватнасьці, старшыні Жодзінскага гарвыканкаму Грышчанкі В.І.) У афіцыйным лісьце да заяўнікоў ад старшыні ААН у Рэспубліцы Беларусь Джыхан Султанаглу значыцца, што сёньня зварот грамадзянаў скіраваны для разгляду ў Камітэт па Правах Чалавека ААН (Жэнэва, Швэйцарыя). Камітэт пасьля экспэртнай праўнай ацэнкі дзеяньняў уладных і судовых установаў Беларусі ў справе па ўжытай скрайняй форме абмежаваньня права на мірны мітынг у Жодзіне прыме адпаведнае рашэньне …

На дадзенае масавае мерапрыемства 23.09.2006г., якое было замоўлена ў законным парадку (за 15 дзён да плянуемага сходу) на афіцыйна вылучаным і прыстасаваным для масавых мерапрыемстваў месцы (ля цэнтральнага ўваходу ў Жодзінскі гарадзкі Парк Культуры) былі запрошаны вядомыя ў Беларусі грамадзкія і палітычныя лідары: апанэнт улады на Прэзыдэнцкіх выбарах у 2006г. Аляксандар Мілінкевіч, старшыня ПБНФ Вінцук Вячорка. Таксама, плянаваліся выступы вядомых у Жодзіне палітыкаў і лідэраў грамадзкае думкі.

Заяўнікі лічаць, што гарадзкія ўлады незаконна забаранілі мірны мітынг грамадзянаў у Жодзіне, дзе плянавалася абмеркаваць становішча ў краіне, выказацца ў падтрымку ейнага сувэрэнітэту і незалежнасьці.

Паспрабуем паразважаць вакол гэтае інфармацыйнае нагоды.

Чаму ўзьнікае сытуацыя, калі грамадзяне не знаходзяць падтрымкі з боку праваахоўна-судовых ворганаў ва ўласнай краіне і вымушаныя абараняць уласнае права зваротам да міжнародных экспэртаў права? Здаецца, тут пытаньне – простае і бязспрэчнае. Выкананьне правоў асобы – гарантаванае законам і адпаведнымі абавязальніцтвамі дзяржавы.

Аднак, па фактах падобнага парушэньня правоў чалавека ў Беларусі, што тычацца нормаў, адлюстраваных у Асноўным законе краіны й Міжнародным Пакце аб грамадзянскіх і палітычных правах – у беларускім грамадзтве можна пачуць зусім неадназначныя меркаваньні.

СФЭРА ПРАВОЎ ЧАЛАВЕКА.
АПТЫМІЗАЦЫЯ АЦЭНКІ І АСЭНСАВАНЫ ВЫБАР ПАЗЫЦЫІ.

Чаму ж так адбываецца, што бязспрэчны для абсалютнай большасьці грамадзянаў прыарытэт права не аб’ядноўвае грамадзтва? А дзяржава як гарант Канстытуцыйных правоў і свабодаў – не спрыяе ў гэтым аб’яднаньні!?

Можа яна, наадварот, цалкам сьвядома і мэтанакіравана гуляе на баку абыякавых і неактыўных суб’ектаў і штучна стварае “задаволены ўсім кантынгент”, цалкам падкантрольныя СМІ, НДА, моладзевыя арганізацыі й прафсаюзы, спрабуе разставіць “уласныя фігуры” й навесьці “свой парадак”, нават, у “партыйным гаспадарстве”…?
Рэалізацыя падобнага імкненьня “гуляць у правільную дэмакратыю” выключна на ўласным “афіцыным полі” і па ўласных “гнуткіх правілах” (фактычна, з сабою) – давала б найвышэйшую ступень кантролю над уласным грамадзтвам любому аўтарытарнаму рэжыму. Але, гэта азначала б дасягненьне максымальнай, найвышэйшай ступені несвабоды для кожнага грамадзяніна пры наяўнасьці “прыгожай карцінкі” і адпаведнай “дэмакратычнай рыторыкі”, тыражуемых усімі манапалізаванымі рэжымам СМІ?

Пры ўсім гэтым, аднак, падаецца ўнівэрсальным, што людзі па тых ці іншых пытаньнях усё больш схіляюцца займаць уласную, асэнсаваную пазыцыю. І гэтая пазыцыя фармуецца пад уплывам зразумелых ім крытэраў правільнасьці і аб’ектыўнасьці, блізкіх да такіх маральных катэгорыяў як праўда, справядлівасьць і, верагодна, правапарадак …

Канешне, прынцып “як усе – гэтак і я” альбо “я – як большасьць”, таксама спрацоўвае, але ў асноўным для тых, хто часьцей абыякавы, слабы й неактыўны, хто ня мае ўласнае думкі ці ня здольны зрабіць самастойную ацэнку і выбар.

Апошняе – самае істотнае. Бо, менавіта свабодны і асэнсаваны выбар па любым пытаньні, магчымасьць праз гэты выбар рэалізоўваць уласныя ідэі ў адкрытай грамадзянскай супольнасьці, уплываць на культурную, эканамічную і грамадзка-палітычную сфэру жыцьця ўласнай краіны, рэальна абіраць і быць абраным у ворганы мясцовага самакіраваньня і дзяржаўнае ўлады … – ёсьць асноўнымі, найважнейшымі паказчыкамі свабоды ў дэмакратычным грамадзтве, паказчыкамі ўзаемапавагі і правапарадку, складовымі часткамі дасягнутага ўзроўню камфорту і адпаведнай якасьці жыцьця.

І гэта ўсё – сфэра правоў чалавека. І ня гэтак істотна якіх – грамадзка-палітычных альбо сацыяльна-эканамічных.

Без першых – няма й другіх. А мінімальны набор апошніх, можна забясьпечыць, нават, у любым “ізалятары” часовага ці пажыцьцёвага ўтрыманьня, куды, напрыклад, будзе рэгулярна трапляць толькі “радасная інфармацыя” пра адзіную ў сьвеце, цудам захаваную “выспу счасьця”, дзе кожны можа дыхаць (і сапраўды дыхае), не паміраць з голаду (і сапраўды не памірае), слухаць самыя мудрыя прамовы (і слухае рэгулярна), быць упэўненым у заўтрашнім дні, у стабільнасьці й надзейнасьці “рэжыму на выспе” …

ПОЎНАЯ ІНФАРМАВАНАСЬЦЬ І АДНААБРАЗНАЕ РАЗУМЕНЬНЕ ТЭРМІНАЎ –
УМОВЫ АСЭНСАВАНАГА ВЫБАРУ.

Аднак, у любым выпадку, апошнім часам, ня гледзячы на сытуацыю, кожны грамадзянін Беларусі імкнецца самастойна разважаць і ацэньваць факты. І робіць гэта – з уласнага разуменьня маральнасьці, аб’ектыўнасьці і правамернасьці.
Таму, заканамерным можна лічыць, што розныя пазыцыі па тых ці іншых пытаньнях, з большага, выкліканыя ўзроўнем аб’ектыўнай інфармаванасьці суб’ектаў спрэчкі альбо розным прачытаньнем і разуменьнем імі тых ці іншых тэрмінаў альбо фармулёвак.

Толькі ў нешматлікіх, скрайніх выпадках разыходжаньні па відавочных для ўсіх пытаньнях ўзьнікаюць на падмурку прынцыпова розных сьветапоглядаў, розных культурніцкіх ці нацыянальных прыарытэтаў і, як сьлед – адрознага бачаньня разглядаемае праблемы.

Такім чынам, базаю для любой вартаснай ацэнкі і абмеркаваньня – ёсьць поўная і праўдзівая інфармацыя, неабходная для фармаваньня шматбаковага, аб’ектыўнага погляду на той ці іншы прадмет спрэчкі.

Як бы там ні было, але па пытаньні парушэньня права грамадзянаў на мірныя сходы ў Беларусі, для аб’ектыўнасьці, паспрабуем разглядзець дзьве дыамэтральна супрацьлеглыя пазыцыі.

СУПРАЦЬЛЕГЛЫЯ ПАДЫХОДЫ І ПОШУК ПАРАЗУМЕНЬНЯ …

Так, абсалютна зразумелай для многіх сёньня ёсьць думка аб тым, што
парушэньне права грамадзянаў на мірны мітынг, у прыватнасьці – відавочная праблема, якую сёньня не вырашаюць суды і адмаўляюцца заўважаць кантралюючыя праваахоўныя інстанцыі ў Беларусі, бо вымушаныя дзейнічаць пад ідэалягічным уплывам, а не ў праўных межах.

Іншыя схіляюцца да таго, што ў забароне мірных мітынгаў – няма аніякай праблемы, а суды і адпаведныя кантралюючыя праваахоўныя інстанцыі, як ім падаецца – працуюць у межах закону і без ідэалягічнага ўплыву з боку ўлады.

Пры гэтым, яны могуць быць цалкам упэўненымі ў тым, што ўлада ў межах дадзеных ёй паўнамоцтваў і кампэтэнцыяў дзейнічае законна, забараняе непатрэбныя, небясьпечныя на ейную думку, масавыя мерапрыемствы.

Яны лічаць, што памылку робіць менавіта той, хто безпадстаўна крытыкуе існуючую сыстэму і не заўважае ейных імкненьняў, спробаў палепшыць сытуацыю, умацаваць дзяржаўную “незалежнасьць”, пашырыць міжнароднае супрацоўніцтва, абараніць і ўмацаваць заваёвы мінулых гадоў, прыстасаваць іх да прыймальнай сёньня, сваёй беларускай, “найлепшай у сьвеце мадэлі дэмакратыі”.

Само ж заканадаўства, у гэтым пляне, уяўляецца ім прагрэсыўным, бо рэальна працуе на карысьць правапарадку й стабільнасьці. Што само па сабе, на іхную думку, цалкам адпавядае правільна абраным ідэалягічным прыарытэтам.
Многія могуць быць цалкам упэўненымі таксама і ў тым, што толькі дзякуючы “поўнаму кантролю” ўлады над падобнымі “другаснымі” пытаньнямі, “дысцыплінаванасьці” кожнага службоўца ў межах “адзінае для ўсіх ідэалёгіі” і дзейснаму мэханізму ледзь не вайсковага “вэртыкальнага падначаленьня” – дасягаецца найвышэйшая ступень надзейнасьці ўсяе сыстэмы дзяржаўнае ўлады. А сама сыстэма, як раней “адзіная партыя”, заўсёды адладжана й рупліва працуе дзеля спакою і дабрабыту “ўсяго беларускага народу”.

І ў гэтай сытуацыі ўжо не зусім важка, існуе ідэалягічны кантроль і нейкія там дробныя парушэньні заканадаўства, бо яны сьвядома прыносяцца ў ахвяру больш істотным момантам – “стабільнасьці”, “бясьпецы” і “міру” – “спакою” і паступальнаму росту “дабрабыта” ў грамадзтве …

Але істына, звычайна – у дробязях. Яна заўсёды сьціплая і нешматслоўная. Істына абапіраецца на рэальныя факты.

“Пазнаеце яго, па справах ягоных”, – такі асноўны сэнс запавету, дадзенага Хрыстом у Эвангельлі для распазнаньня Істыны і выкрыцьця падманнай сутнасьці Лукавага.

РОЗНЫЯ АЦЭНКІ І ПРАВААБАРОНЧА-ПРАЎНАЯ ПАЗЫЦЫЯ –
АДМОВА АД СКРАЙНАСЬЦЯЎ …

Таму, каб разабрацца ў тым, што сілкуе абедзьве пазыцыі, на што яны абапіраюцца, на колькі надзейнымі й правамернымі зьяўляюцца гэтыя апоры, паспрабуем прывесьці некаторыя факты, выказваньні, прыклады з жыцьця і нормаў права, з адпаведнай практыкі судавытворчасьці.

Паспрабуем, таксама ўбачыць той базавы прынцып, які выпрацавала сусьветная практыка для абавязковага выкананьня дзяржавамі ў якасьці ўнівэрсальнага сродку абароны грамадзянскага міру і дасягненьня вышэйшай якасьці жыцьця – без нейкай неабходнасьці парушаць, пры гэтым, агульнапрынятыя і абавязковыя нормы права, неад’емныя правы і свабоды іншых групаў грамазянаў, этнічных ці культурных супольнасьцяў, грамадзкіх альбо палітычных арганізацыяў у краіне.

На думку беларускіх праваабаронцаў, якія “бьюць у званы” з нагоды сыстэматычнага ігнараваньня ўладаю міжнародных абавязкаў па выкананьні агульнапрызнаных правоў і свабодаў у Беларусі, сапраўды істотным уяўляецца тое, што кажуць на конт абмежаваньня права на мірны мітынг існуючыя і абавязковыя для выкананьня нормы права? Як іх разумеюць і карыстаюцца імі ў сьвеце? І чым мы ад гэтага сьвету адрозьніваемся?

І сапраўды, у любой спрэчнай сытуацыі трэба спрабаваць адыйсьці ад скрайнасьцяў і максымальна наблізіцца да “залатой сярэдзіны”.

Адмова ад скрайнасьцяў у нашым выпадку азначала б – забарону любых экстрэміскіх, антызаконных захадаў у якасьці “правільных аргумэнтаў” і спробу зрабіць стаўку на цалкам абгрунтаваны праўны падмурак.

Пры гэтым, падобны дэструктывізм, верагодны з абодвух пазыцыяў, мог бы выступаць у выглядзе “абсалютызацыі” альбо “правоў чалавека”, альбо “паўнамоцтваў улады”.
Аднак, “правы чалавека” у нармальных праўных і дэмакратычных умовах, аказваецца, абсалютна не супярэчуць “паўнамоцтвам улады” – гэта не антаганістычныя, але ўзаемадапаўняючыя катэгорыі адной, свабодна абранай грамадзтвам і прадказальнай сыстэмы ўзаемадачыненьняў.

Асабліва, калі перад імі стаяць адзіныя правамерныя, Канстытуцыйна абгрунтаваныя мэты. Пытаньне толькі ў тым, па якіх правілах яны ўзаемадзейнічаюць паміж сабою, якія каштоўнасьці лічаць для сябе найважнейшымі, якія мэтады для гэтага абіраюць.
Але галоўнай умоваю і сапраўднай глебаю для падобнага адзінства і ўзаемапаразуменьня ў грамадзтве ёсьць Асноўны закон і міжнародныя дамовы краіны – адзіная пляцоўка для міру, супрацоўніцтва і ўзаемапавагі.

Бо Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь (1996г.) і падпісаныя нашай краінаю міжнародныя дамовы (у прыватнасьці Пакт аб грамадзянскіх і палітычных правах ад 1966г.) утрымліваюць ня проста абавязковыя для выкананьня ўсімі суб’ектамі нормы права і палажэньні наўпростага дзеяньня, але яны ёсьць сапраўдным трывалым падмуркам усяго Канстытуцыйнага ладу, які мае найвышэйшую ступень вартасьці й адпаведнай абароны ў краіне, зьяўляецца асноўнай гарантыяй ейнага ўстойлівага разьвіцьця дзеля стабільнага росту бясьпекі і якасьці жыцья грамадзянаў.
Таму ўсе без выключэньня суб’екты, адказныя асобы, службоўцы й службы, “камітэты” ці “упраўленьні”, “адміністрацыі” і “адміністратары”, нават самыя спэцыялізаваныя альбо важкія … – усе павінны працаваць на ўмацаваньне гэтага падмурку як адзінай гарантыі сапраўднага правапарадку, міру і дабрабыту ў грамадзтве, надзейнасьці і законнасьці ўсёй дзяржаўнай сыстэмы кіраваньня.

Спрэчка паміж правам і выключнымі паўнамоцтвамі – працягваецца.
Міжнародныя стандарты і блізарукасьць беларускай Фэміды …

Дык хто ж мае рацыю: праваабаронца, які абараняе правы грамадзянаў на мірныя сходы й мітынгі (у прыватнасьці) на падмурку дзейсных нормаў права альбо прадстаўнік беларускае “вэртыкалі”, які іх мэтадычна парушае, спасылаючыся на тыя ж самыя нормы толькі з пазыцыяў уласных, выключных паўнамоцтваў і адказнасьці за грамадзкі парадак?

Паспрабуем убачыць, што рэальна адбываецца ў нашай сытуацыі на практыцы, хаця б у кантэксьце прыкладу з забаронаю мірнага мітынгу ў Жодзіне?

Што ж рэальна ўплывае на афіцыйныя рашэньні, мае вызначальную сілу ва ўзаемаадносінах: грамадзянін і ягонае права – улада і ейныя паўнамоцтвы – суд і ягоныя абавязкі ў падтрыманьні правазаконнасьці?

Відавочна, што ў выпадку разгляду пададзенай жыхарамі Жодзіна заявы ў Камітэце ААН па Правах Чалавека, пры выяўленьні парушэньня права грамадзянаў, якія адпаведна арт.16 Міжнароднага Пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах, арт. 61 Канстытуцыі Беларусі выступаюць паўнавартаснымі міжнароднымі суб’ектамі права ў справе супраць неправамерных дзеяньняў прадстаўнікоў улады Рэспублікі Беларусь – беларускія ўлады атрымаюць аўтарытэтнае заключэньне праўнага зьместу і будуць самастойна вызначаць далейшыя дзеяньні ў межах прынятых на сябе міжнародных і канстытуцыйных абавязкаў перад сусьветнай супольнасьцю і прадстаўнікамі ўласнага народу.

Пры гэтым, артыкул 27 Венскай Канвэнцыі, падпісанай Рэспублікай Беларусь, недвухсэнсоўна вызначае, што краіна-ўдзельніца міжнароднае дамовы “ня можа спасылацца на палажэньні свайго нутранага права ў якасьці апраўданьня для невыкананьня дамовы.”

А артыкулам 4(2) Пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах вызначаныя нормы jus cogens, маючыя характар імпэратыўных нормаў права, якія дзейнічаюць безумоўна пры любых, нават форсмажорных абставінах.

І адзначаемая намі вышэй правасуб’ектнасьць кожнага чалавека ў справе абароны ад незаконнага абмежаваньня ўладаю ягоных правоў і свабодаў, як раз і ёсьць такой імпэратыўнай нормаю.

Калі дапусьціць, у дадзенай сытуацыі, што Жодзінскі мітынг быў забаронены цалкам правамерна, тады мясцовыя ўлады павінны былі прадставіць, як мінімум, хоць адно фактычнае пацьверджаньне таго, што яны не магла не зрабіць гэтага надзвычайнага абмежаваньня права грамадзянаў з прычыны скрайняй грамадзкай неабходнасьці і найвышэйшае значнасьці, у межах устаноўленых законам крытэраў.

Аднак, ні ў Жодзінскім выпадку, ні ў якім іншым – гэтага не назіралася.
Так, прыкладна ў той жа час па ўсёй Беларусі ў масавым парадку адбываліся падобныя забароны мірных мітынгаў, якія замаўляліся грамадзянамі з удзелам вядомых палітыкаў і актывістаў.

І ва ўсіх выпадках – належных правамерных абгрунтаваньняў забароны мірных сходаў грамадзянаў не прадстаўлялася. Але гучалі проста юрыдычна асбурдныя й цалкам ганебныя для прадстаўнікоў мясцовых уладаў матывіроўкі.

Напрыклад, мітынг у адным з абласных цэнтраў Беларусі быў забаронены, бо ўлады палічылі немэтазгодным ягонае правядзеньне з-за таго, што мэтаю для яго правядзеньня была пазначана “падтрымка незалежнасьці Рэспублікі Беларусь” (!?)
А на думку мясцовых супрацоўнікаў ідэалягічнага адзьдзелу, якія і вызначаюць мэтазгоднасьць таго ці іншага мерапрыемства, толькі з-за таго, што падобная тэма на мітынгу напрацягу году ўжо ўзьнімалася, дазеную заяву грамадзянаў неабходна было забараніць. Так і зрабілі – было вырашана проста “адправіць яе ў сьметніцу”.

Лёгіка ўлады ў гэтым выпадку – “простая, што іржавы цьвік”. Абсалютна відавочна, што падобная матывацыя, як і ў Жодзінскім выпадку, ёсьць цалкам неправамернай нагодаю для адмены мірнага сходу і забароны рэалізацыі неад’емнага права грамадзянаў.

Але гэткімі “цьвікамі” улада ўпарта імкнецца ўмацаваць, “скалаціць на хуткую руку” нейкую ўласную, зусім недарэчную “ідэалягічную панадбудову” – цалкам адарваную ад падмурку Міжнародна прызнаных нормаў права і Канстытуцыйнай законнасьці.

Так, трэба нагадаць, што падобная скрайняя форма абмежаваньня правоў грамадзянаў на мірны мітынг у адпаведнасьці з Законам РБ “Аб сходах, мітынгах, вулічных шэсьцях, дэманстрацыях і пікетаваньнях” (рэд. ад 06.10.2006), артыкулам 21 Міжнароднага Пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах і нормаў Канстытуцыі Беларусі – можа быць ужытая ў строга рэглямэнтаваных законам абставінах.
Аднак, у Жодзінскай справе адказчык з боку мясцовага выканкаму ў судзе акрамя ўласных выключных паўнамоцтваў і кампэтэнцыі прымаць любыя рашэньні па заяўленых масавых мерапрыемствах, нічога іншага, фактычна, не прадставіў.
Такім чынам, можна зрабіць сумную выснову аб тым, што практыка забароны мірных мітынгаў і наступнага абскарджваньня грамадзянамі падобных неправамерных дзеяньняў улады ў нацыянальных судах чарговы раз пацьвердзіла, што для беларускага суда, нажаль, больш важкім ёсьць “абсалютная безадказнасьць” і гарантаваная “праўная недатыкальнасьць” выканаўчае ўлады.

Праўныя імпэратывы і ідэалягічны дыктат – хто каго?
“Сьвяшчэнная карова” – не дае “малака”.

Таму, аб нейкай прызумпцыі Канстытуцыйных і Міжнародных нормаў права тут і казаць не прыходзіцца. Бо на практыцы чарговы раз яскрава бачна, як імпэратыўны характар права падмяняецца недатыкальнасьцю дырэктыўна-ідэалягічных установак, якія падмяняюць сабою закон …

Затое, можна казаць пра тое, што ў нас, аказваецца, як і ў далёкай Індыі – цяпер зусім афіцыйна зьявілася свая “сьвяшчэнная карова”… Шкада, канешне, што беларускаму грамадзтву ад гэтага, як зь “беларускага казла” малака, “счасьця” – не дачакацца …

Акрамя таго, трэба прызнаць, што “карова” ў Індыі – справа цалкам рэальная і традыцыйная. Дарэчы, традыцыя і звычай – таксама гістарычна і культурна абаснаваныя падставы, прызнаныя грамадзтвам правілы, усімі зразумелыя і аднаабразна прадказальныя. Іх таксама адносяць да легітымных крыніцаў нормаў права.

Для Беларусі ж, на ролю “квазі-гістарычнага здабытку” можа разьлічваць толькі вельмі сумніўны прынцып “недатыкальнай безадказнасьці” любога правадыра альбо негалосная “практыка двайной маралі”, запазычаныя з часоў савецкай “аднапартыйнасьці”. Адсюль – стратэгія падзелу на “сваіх” і “чужых”, на правільную частку народу і ўсіх астатніх …

Падаецца, што менавіта таму, любую норму права тут прывучыліся чытаць па-рознаму, з “правільным ідэалягічным падтэкстам”. І адбываецца так, што кожны раз, “чамусьці” – на карысьць гэткай паважанай “рагатай істоты”…
У скрайнім, адзінкавым выпадку й надзвычайных абставінах, верагодна, можна было б паспрабаваць апраўдаць падобную скрайнасьць нейкім надзвычайным страхам “вэртыкалі” перад свабодным словам, альтэрнатыўнымі поглядамі, якія пасьля выказваньня на нейкім мірным мітынгу былі б здольныя раптоўна й адразу прывесьці да драматычных для яе наступстваў.

Аднак, падаецца, што гэтак баяцца за чысьціню й стабільнасьць тыражуемых “ідэалягічных догмаў”, выпрацоўваемых для масавага спажываньня ў народзе, уладзе сапраўды ня варта.

Тым больш, што па Канстытуцыі Беларусі існуе наўпростая забарона падобнай адзінай на ўсіх кіруючай ідэалёгіі. А самі “страхі” ня могуць служыць законным абаснаваньнем забароны тых неад’емных правоў і свабодаў, якія дзяржава гарантуе і абавязаная выконваць дакладна і базумоўна(!).

Акрамя таго, судавытворчасьць патрабуе канкрэтыкі. Таму, відавочна, што падобныя “страхі” не павінныя быць абстрактынымі і суб’ектыўнымі.

КРЫТЭРЫ ПАРАЗУМЕНЬНЯ – МІЖНАРОДНЫЯ СТАНДАРТЫ.

Так, у адпаведнасьці з абраным намі, аб’ектыўным і праўным падыходам, ужываемыя ўладамі абмежаваньні мусяць:

1) быць устанаўленымі законам (даступнасьць, прадказальнасьць і адназначная зразумеласьць трактовак нормаў);
2) служыць правамерным мэтам (у межах устаноўленага міжнародным стандартам цалкам вычарпальнага сьпісу);
3) быць неабходнымі ў дэмакратычным грамадзтве (працаваць не на звужэньне дэмакратычных правоў і свабодаў, але на садзеяньне ў іх рэалізацыі для шырокага і свабоднага выяўленьня розных поглядаў і меркаваньняў …).

Таму, правамерныя падставы для забароны мітынгу павінны:

1) быць акрэсьленымі і зразумелымі, падцьверджанымі фактычна і перасьледваць ясна прапісаныя ў законе мэты;
2) быць сувымеральнымі з той ступеньню небясьпекі, для якой міжнародным стандартам дапускаецца падобнае скрайняе абмежаваньне;
3) быць неабходнымі ў дэмакратычным грамадзтве.

Такім чынам, натуральна, што любы “страх” ці матываваная ім адмова кіраўніцтва “вэртыкалі” дакладна выконваць Канстытуцыю і ўласныя міжнародныя абавязкі ня можа разглядацца ў судзе адэкватным і законным матывам для забароны любога неад’емнага права грамадзянаў, у тым ліку – на правядзеньне мірнага мітынгу.

Што ж тычыцца спасылак на кампэтэнцыю і паўнамоцтвы, дык любыя паўнамоцтвы ўлады палягаюць дакладна і выключна ў межах праўнай прасторы і адпаведна рэглямэнтаваныя. Таму, абавязак “вэртыкалі” – выкарыстоўваць дазеныя паўнамоцтвы толькі і выключна ў кірунку тых тэлеалягічных мэтаў, якія закладзеныя ў прыамбулах Асноўнага і спэцыялізаваных законаў Беларусі, міжнародных дамоваў, падпісаных краінаю.

А там прапісаныя абавязкі дзяржавы (усіх ейных суб’ектаў) гарантаваць выкананьне і спрыяць у поўнай, бязспрэчнай і дакладнай рэалізацыі грамадзянамі іхных неад’емных правоў і свабодаў.

Іншымі словамі, паўнамоцтвы і кампэтэнцыі ўлады таксама кантарлююцца і абмяжоўваюцца законам. Да таго ж, падаецца цалкам лягічным, што адпаведна ўнівэрсальнаму прынцыпу права і самой дэмакратыі – законныя правы ці кампэтэтнцыі ўраду краіны, верагодна, скончваюцца там, дзе пачынаюцца законныя і неад’емныя правы грамадзянаў гэтай краіны.

З усяго сказанага, безумоўна вынікае, што абсалютна недастаткова заявіць у судзе, што мірны мітынг забаронены правамерна і адмяніць гэтае рашэньне не прадстаўляецца законнай магчымасьці, бо толькі выканаўчая ўлада мае належныя паўнамоцтвы і кампэтэнцыю дазваляць ці забараняць падобныя масавыя мерапрыемствы.

Мала сказаць мы маем права ўжыць скрайнюю форму абмежаваньня і, фактычна, адмяніць рэалізацыю Канстытуцыйнага права грамадзянаў, напрыклад – жыхароў горада Жодзіна, Горадні, Берасьця альбо … Менску.

Заканадаўства неадкладна патрабуе, у абавязковым парадку належным чынам абаснаваць падобную скрайнюю меру – прывесьці дастаткова абаснаваныя падставы ў пацьверджаньне таго, што нейкі “страх” альбо “высокае меркаваньне” маюць рэальную падставу й фактычнае абгрунтаваньне.

А прапануемая ў выніку “забарона” – абсалютна непазьбежная. Бо яна ёсьць цалкам “неабходнай” у нармальна функцыянуючым “дэмакратычным грамадзтве” і абавязкова была б ужытая ў падобных умовах у любой з “дэмакратычных краінаў”, дзе вышэйшай каштоўнасьцю лічыцца чалавечая асоба, працуюць прынцыпы дэмакратыі і верхавенства права. І тут трэба падкрэсьліць, што гэтая “неабходнасьць” мусіць разглядацца не для ўмоваў, напрыклад, Жодзінскай турмы №8, але для мадэльнай сытуацыі ва ўмовах сапраўднага “дэмакратычнага грамдзтва”.

Падобная “дапушчальнасьць” абмежаваньня права па крытэру “неабходнасьці” гэтага абмежаваньня “ў дэмакратычным грамадзтве”, уяўляеца самым істотным і сапраўды вызначальным прынцыпам – самай галоўнай і абавязковай ўмоваю для ўжыцьця дапушчальнага і правамернага абмежавньня грамазянска-палітычных правоў.

Адсуль сапраўды вынікае, што афіцыйныя тлумачэньні ў судзе прадстаўнікоў мясцовае ўлады, аб тым, што яны маюць для забароны любога замоўленага мерапрыемства ўсе паўнамоцтвы без прывядзеньня сапраўды законных падставаў, ёсьць пустым гукам, а не законным абгрунтаваньнем. Як і простая канстатацыя наяўнай кампэтэнцыі, таксама ня можа лічыцца абаснаваньнем “неабходнасьці” той забароны, якую па законе дазваляецца ўжываць толькі ў выключных і пацьверджаных фактамі ўмовах.

ПРАЎНЫЯ ПАДСТАВЫ ЛІЧЫЦЬ НЕПРАВАМЕРНЫМІ
ЗАБАРОНЫ МІРНЫХ МІТЫНГАЎ.

Такім чынам, відавочна, што разглядаемы прыклад забароны мірнага мітыгу ёсьць грубым і, як сьцьвярджаюць мясцовыя праваабаронцы, “сыстэматычным парушэньнем гарадзкімі ўладамі Жодзіна права грамадзянаў на мірныя сходы, якое адлюстраванае ў Асноўным Законе Рэспублікі Беларусь (арт. 35) і ў адпаведных палажэньнях спэцыялізаванага Закону аб масавых мерапрыемствах*.

Гэтая забарона тычыцца парушэньня грамадзянскіх і палітычных правоў заяўнікоў, адлюстраваных у Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (арт. 21 п. 3; арт. 60) і арт. 21 Міжнароднага Пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах ад 1966г. (далей – Пакту), падпісанага Рэспублікай Беларусь і абавязковага для выкананьня ўсімі ейнымі суб’ектамі права.

Сапраўды, як вынікае з артыкулаў 21 (п. 3) і 60 Канстытуцыі РБ адпаведна “дзяржава гарантуе правы і свабоды грамадзянаў Беларусі, замацаваныя ў Канстытуцыі, законах і прадугледжаныя міжнароднымі абавязальніцтвамі дзяржавы” і кожны мае права на гарантаваную абарону ягоных “правоў і свабодаў кампэтэнтным, незалежным і неперадузятым судом у вызначаныя законам тэрмiны”.

Пры гэтым, асноўны зьмест, закладзены ў артыкуле 21 Міжнароднага Пакту, тычыцца безумоўнага прызнаньня ўсімі дзяржавамі, удзельніцамі гэтае міжнароднае дамовы, неад’емнага права ўсіх грамадзянаў на мірны мітынг (сход) і забарону любых абмежаваньняў гэтага права, акрамя тых, якія “накладаюцца ў адпаведнасьці з законам” і “неабходныя ў дэмакратычным грамадзтве ў інтарэсах дзяржаўнай ці грамадзкай бясьпекі, грамадзкага парадку, аховы здароўя і нораваў насельніцтва ці абароне правоў і свабодаў іншых асобаў”.

Таму, з усяго сказанага вышэй і пацьверджанага ў прыведзеных нормах права,
вынікае самае важнае і неабходнае для знаходжаньня намі аб’ектыўнага адказу на адно з найважнейшых, пастаўленых намі вышэй пытаньняў і самая галоўная выснова, ключ да той “золатой сярэдзіны”, якая найбольш блізкая да шукаемай істыны.
Дазеная, абавязковая для Беларусі норма права, для якой ёсьць толькі адна, міжнародна зацьверджаная трактоўка й тлумачэньне – фактычна вызначае поўны сьпіс дапушчальных крытэраў для законнага абмежаваньня права на мірны мітынг, які ня можа быць пашыраным з прычыны той ці іншай, адвольнай альбо нават самай “правільнай” ідэалягічнай нагоды.

А любыя спасылкі на безумоўнае права ўлады без адпавядаючага гэтай норме абаснаваньня абмяжоўваць правы грамадзянаў Беларусі – ня маюць законных падставаў, бо цалкам неправамерныя.

З словаў Жодзінскіх праваабаронцаў, адбываецца так, што “беларускія судзьдзі ў падобных сытуацыях звычайна “закрываюць вочы” на нарматыўна-праўныя “дробязі” і аддаюць перавагу пазыцыі прадстаўнікоў улады, якія сыстэматычна забараняюць масавыя мерапрыемствы без аніякіх законных падставаў.

Канешне, складана паверыць у тое, што самі судзьдзі робяць гэта з пачуцьцём сумленна выкананага абавязку і сапраўды лічаць падобныя дзеяньні чыноўнікаў з выканкаму законнымі.

Бо на практыцы адбываецца так, што падобная пазыцыя судоў звычайна грунтуецца не на нормах права, але на прымітыўнай ідэалягічнай мэтазгоднасьці.
Аднак, пры гэтым, спасылкі робяцца альбо на прадстаўленую ўладамі надуманую і неправамерную матывацыю, альбо на зусім іншае прачытаньне і цалкам ідэалягічныя трактоўкі дзейсных палажэньняў закону, што цалкам супярэчыць канстытуцыйным і міжнародным нормам права.

ДЗЕЛЯ ЧАГО АХВЯРУЮЦЬ СВАБОДАЮ Ў БЕЛАРУСІ?
СУДЫ ЯК ПАСОБНІКІ ЗЛОЎЖЫВАНЬНЯЎ УЛАДЫ?!

Ці можна тут казаць пра тое, што такім чынам прыарытэт права “прыносіцца ў ахвяру” больш важкай і прапагандуемай афіцыйна “стабільнасьці”, што існуе нейкая “негалосная дамова” паміж дзяржструктурамі, якія гуляюць супраць грамадзянаў “па сваіх уласных правілах”? Думаецца, адказ ведае кожны. У нашай сытуацыі ён – прадказальна відавочны.

І сапраўды, цяжка знайсьці нейкія іншыя тлумачэньні таму, што ідэалягічныя адзьдзелы выканкамаў (падобна сытуацыі ў Жодзіне) пільна кантралююць судовыя справы. А судзьдзі, пры гэтым, задавольваюцца абсалютна надуманымі й фармальнымі падставамі альбо заявамі прадстаўнікоў выканаўчае ўлады пра ўласныя выключныя паўнамоцтвы і адпаведную кампэтэнцыю без аніякіх тлумачэньняў аднаасобна вырашаць пытаньні аб забароне любога масавага мерапрыемства.

З гэтага робіцца сапраўды прымітыўная з праўнага пункту гледжаньня выснова – калі выканкам мае такую кампэтэнцыю, значыцца ягонае рашэньне аб забароне мірнага мітынгу – законнае.

Касацыйнай інстанцыі застаецца мэханічна прадубляваць гэткія “нескладаныя” высновы. І – усё. Усе правы на гэтым – скончаныя. Поўны тупік. Прапісаныя нормы права не спрацоўваюць, суды глядзяць “у рот” ідэолягаў, а апошнія ў сваю чаргу “кормяцца” “вярхоўнымі” каштоўнымі парадамі й інструкцыямі, як “правільна”, калі і што трэба рабіць, казаць альбо забараняць … Пры гэтым, усе рашэньні “афармляюцца” як прынятыя калегіяльна. Падобныя “шэдэўры” пакліканыя выконваць ролю “фігавых лістоў” для прыкрыцьця “сораму асабістай безадказнасьці” кіраўнікоў выканкамаў, якія вымушаныя падпісваць загадзя неправамерныя рашэньні.

Такім чынам, сыстэма проста мэтадычна і сьвядома абкрадае грамадзянаў – абкрадае і падманвае. А суды ў Беларусі, умайстраваныя ў гэтую “нішу” выканаўчае ўлады – цалкам залежныя ад яе, вымушаныя працаваць пад непасрэдным кантролем і пад дыктоўку ейных “адзінаправільных ідэалягічных прыарытэтаў.”

Аўтарытэтным пацьверджаньнем падобнай пазыцыі можа служыць, напрыклад, даклад** міжнароднага экспэрту ў галіне права, спадара Парама Кумарасвамі, які пасьля праведзеных неабходных дасьледаў, зрабіў заключэньне пра тое, што судовая сыстэма Беларусі на практыцы не зьяўляецца незалежнай. Яна – цалкам залежная ад выканаўчае ўлады.

Міжнародны экспэрт у галіне права ў сваім дакладзе, прадстаўленым у адпаведнасьці з рэзалюцыяй 2000/42 Камісыі па правах чаловека ААН вызначыў сытуацыю наступным чынам.

У разьдзеле дакладу “Судовая сыстэма” пазначана, што “кантроль з боку выканаўчае ўлады за судовымі ворганамі тое, як у адносінах незалежных судзьдзяў зьдзяйсьняюцца рэпрэсыўныя дзеяньні, падобна, спарадзілі ў многіх судзьдзяў абыякавасьць у адносінах да таго значэньня, якое мае незалежнасьць судовых ворганаў у сыстэме.” Пазначана, што ўжываюцца “парочныя мэтады прызначэньня, прасоўваньня па службе і дысцыплінарнага пакараньня, а таксама умовы службы”, якія “зьяўляюцца парушэньнем міжнародных і рэгіянальных мінімальных стандартаў незалежнасьці судовай сыстэмы.”

“Гарантыі незалежнасьці сыстэматычна падрываюцца ўрадам і, у прыватнасьці, адносінамі прэзыдэнта да судовай сыстэмы. У 1996 годзе прэзыдэнт … заявіў: “Па Канстытуцыі судовая ўлада фактычна зьяўляецца прэзыдэнцкай. Так, дэкляраваная самастойнасьць судоў, але прызначае і вызваляе судзьдзяў ад займаемае пасады прэзыдэнт. Таму прэзыдэнту прасьцей праводзіць сваю палітыку праз судовую ўладу”.

У высновах дакладу, у прыватнасьці, пазначана, што “актыўная канцэнтрацыя і цэнтралізацыя выканаўчае ўлады ў руках прэзыдэнта пераўтварылі сыстэму дзяржаўнага кіраваньня з парлямэнскай дэмакратыі ў аўтарытарнае праўленьне. У выніку сыстэма зьдзяйсьненьня правасудзьдзя разам з усімі ейнымі інструмэнтамі, а менавіта судовымі ворганамі, пракуратурай і адвакатураю, была падарваная і больш не ўспрымаецца як самастойная і незалежная. Такім чынам, прынцып панаваньня права ня дзейнічае.”

НЕКАТОРЫЯ “АСАБЛІВАСЬЦІ” ПАЛІТЫЧНАГА РЭЖЫМУ І МАСАВАЙ СЬВЯДОМАСЬЦІ …

Аднак, шмат каму з грамадзянаў, балюча паверыць у тое, што родная, руплівая, рэгулярна пераабіраемая імі ці перапрызначаемая (“па вэртыкалі”) беларуская ўлада можа быць замешана ў гэткай бруднай і непрывабнай гісторыі …

Усе гэтыя людзі, абсалютна з найлепшых памкненьняў прызвычаіліся атаясамліваць сябе, краіну і ейную ўладу як адзінае цэлае. Таму іхныя шчырыя і сьветлыя сэрцы, іхны розум нават ня ўстане ўявіць, што ўсё тая ж, самая лепшая ў сьвеце ўлада, самыя справядлівыя суды і самыя праўдзівыя афіцыйныя інфармацыйныя “каналы”, паважанае высокае начальства … – прымітыўна і цынічна хлусяць.

Пры гэтым, увесь пануючы ў краіне рэжым пабудаваны на прынцыпе “двайной маралі”, мае ўласныя, патаемныя інтарэсы, ідэалы і погляды, здольны жорстка і цынічна парушаць правы грамадзянаў, як заўгодна маніпуляваць грамадкай думкаю … дзеля адзінай мэты – бязконца заставацца ва ўладзе.

Сапраўды, што тычыцца грамадзкае думкі ў Беларусі, фармаваньня пазыцыяў у дачыненьні да праваабаронцаў і правоў чалавека, падобнай звычцы “любіць” уладу – можна адзначыць некаторыя фактары, якія аказваюць сёньня на гэта самы істотны ўплыў.

Не сакрэт, што з прычыны “некаторых асаблівасьцяў палітычнага рэжыму, зфармаванага аднойчы абраным Прэзыдэнтам РБ” тут захавалася значная постсавецкая інэртнасьць, мэтадычна кансэрвуюцца настальгічныя настроі і адпаведныя спосабы мысьленьня, на якіх працягвае спэкуляваць афіцыйная прапаганда і ўжо, нават, спрабуе “узьнімаць галаву” амаль афіцыйна-праўрадавы постсавецкі панславянскі ці велікадзяржаўны рэваншызм.

МІЖНАРОДНЫ ПАКТ – ДАМОВА НАЎПРОСТАГА ДЗЕЯНЬНЯ,
АБАВЯЗКОВАЯ ДЛЯ ВЫКАНАНЬНЯ.

Будзе вельмі дарэчы нагадаць пра асноўны, унівэрсальны прынцып, па якім жыве ўвесь цывілізаваны сьвет сёньня, які ўтрымліваецца ў падпісаных Беларусьсю абавязковых для выкананьня міжнародных дамовах і пакладзены ў аснову Канстытуцыі Беларусі – гэта прынцып прызнаньня чалавечае годнасьці кожнай асобы ў якасьці найвышэйшае для дзяржавы каштоўнасьці.
Зыходзячы з гэтага, кожная дзяржава перад міжнароднай супольнасьцю й уласным грамадзтвам абавязуецца забясьпечыць вынікаючыя з гэтага прынцыпу абавязкі і гарантаваць безумоўнае безперашкоднае выкананьне грамадзянскіх правоў і свабодаў (свабоды слова, сходаў, асацыацыяў, абмену думкамі і інфармацыяй …) на ўласнай нацыянальнай тэрыторыі.

Пры гэтым, грамадзянскія і палітычныя правы чалавека (у адрозьненьне ад сацыяльна-эканмічных) у кожнай цывілізаванай краіне, удзельніцы міжнароднага Пакту, мусяць выконвацца адразу ў поўным аб’ёме, дакладна і безумоўна.
Крытэры абмежаваньняў гэтых правоў, прапісаныя дакладна і аднаабразна трактуюцца ўсімі падпісантамі Міжнароднага Пакту. Пры ўзьнікненьні парушэньняў альбо разначытаньняў арбітрам у спрэчцы выступаюць Міжнародныя інстытуцыі (Эўрапейскі суд у Страсбургу, Камітэт ААН па Правах Чалавека ў Жэнэве). Акрамя таго, дзейнічае мэханізм міжнароднага прэцыдэнтнага права, якім карыстаюцца для напрацоўкі адзінаабразнага і аб’ектыўнага падыходу да разгляду справаў у нацыянальных судовых сыстэмах.

ПРЫНЦЫПЫ СУБСІДЫЯРНАСЬЦІ І МІЖНАРОДНАЙ ПРАВАСУБ’ЕКТНАСЬЦІ …

Карыстаючыся прынцыпам субсыдыярнасьці і міжнароднай правасуб’ектнасьці, адлюстраваным у арт. 61 Канстытуцыі Беларусі і арт. 16 Міжнароднага Пакту, кожны грамадзянін абараняючы ўласнае законнае права па дадзеным пытаньні разглядаецца паўнавартасным і роўным дзяржаве суб’ектам міжнарднага права.
І ён можа на цалкам законных падставах абараняць уласнае права на міжнародным узроўні, наўпрост зьвяртаючыся да аўтарытэту адпаведных судовых інстанцыяў і экспэртаў міжнародных права.

А дзяржава, якая нясе абавязкі па выкананьні правоў і свабодаў дадзенага суб’екту (кожнага грамадзяніна), у сваю чаргу, павінна самастойна і сувэрэнна, у межах паўнамоцтваў уласнай праваахоўна-судовай сыстэмы, разглядзець і вырашыць наяўнае пытаньне адпаведна дзейсных унівэрсальных прынцыпаў і агульнапрызнаных нормаў права.

Вельмі важна, пры гэтым, каб дзейсныя на міжнародным роўні агульнапрызнаныя крытэры ацэнкі дапушчальнасьці абмежаваньня правоў і свабодаў грамадзянаў аднаабразна дзейнічалі для кожнай краіны, удзельніцы Пакту і, канешне, ў сучаснай Беларусі.

І справа тут – за кіраўніцтвам дзяржавы, у ягонай палітычнай волі, а таксама ў звычайным прафэсіяналізьме дзяржаўных чыноўнікаў, экпэртаў канстытуцынага права, судзьдзяў …, якія і сёньня маюць для гэтага ўсе неабходныя паўнамоцтвы й адпаведную службовую адказнасьць.

Звычайныя ж людзі, дзеля якіх мусяць “дабрасумленна” працаваць дзяржаўныя ўстановы, інстытуцыі права і ўлады, схільныя сёньня разважаць даволі стэрэатыпічна й спасылацца, пры гэтым, на вядомыя ім канкрэтныя факты, нейкі практычны досьвед альбо пачутыя праз СМІ меркаваньні і довады.

Спэцыяльных ведаў у грамадзянаў мала, яны сьвядома абмяжоўваюцца афіцыйнай прапагандай. Таму, абараняць іхнае права пакліканы спэцыялісты, дзяржаўныя службоўцы, якія ў сваіх дзеяньнях абавязаныя кіравацца дзейсным заканадаўствам, адпаведнымі абавязкамі і паўнамоцтвамі. Пры гэтым, як мы вышэй убачылі, яны мусяць працаваць дзеля рэалізацыі асноўнага ўнівэрсальнага прынцыпу – безумоўнай рэалізацыі грамадзянскіх і палітычных правоў асобы, якая “прызнаецца найвышэйшай каштоўнасьцю” для сусьветнай супольнасьці і кожнай асобнай краіны.

Толькі ў такім выпадку мэханізм будзе дзейсным і гуманістычным (дэмакратычным). А ўлада ў краіне (з усімі ейнымі інстытуцыямі, дзяржаўнымі ўстановамі, службоўцамі …), сапраўды будзе – для народу.

ВЫСНОВЫ.
ДЛЯ РЭАЛІЗАЦЫІ ПРАВА ПАТРЭБНА ПАЛІТЫЧНАЯ ВОЛЯ …

У якасьці высноваў, можна канстатаваць толькі тое, што сёньня ў Беларусі – няма дзейснага і адпавядаючага міжнародным нормам праўнага поля, не забясьпечваецца выкананьне гарантыяў і абавязкаў дзяржавы па рэалізацыі дэмакратычных правоў і свабодаў.

Але без гэткага абавязковага падмураку, без цьвёрдай праўнай асновы, немагчыма эфэктыўна адстойваць у грамадзтве зразумелыя кожнаму сацыяльна-эканамічныя і культурныя правы грамадзянаў, эфэктыўна вырашаць жыцьцёва важныя пытаньні, у тым ліку працоўныя, камунальныя, аховы здароўя, адукацыйныя, экалягічныя ды іншыя.

Без дзейснай праваахоўнай і судовай сыстэмы, рэальна працуючага прыарытэту права ў грамадзтве, баланс сілы – заўсёды на баку сыстэмы, якая пачынае высмоктваць апошнія сокі з грамадзтва. А зьдзяйсьняць права грамадзяскага кантролю і пераабраньня ўлады становіцца цалкам нерэальным.

Фактычна, атрымліваецца так, што ўлада ў Беларусі сёньня пры фактычным абмежаваньні права грамадзянаў на мірныя мітынгі і сходы карыстаецца выключна дырэктыўна-ідэалягічнай прызумпцыяй і пад прыкрыцьцём закону, карыстаючыся цалкам палітычнымі матывіроўкамі, а не нормамі нутранага і міжнароднага права, рэалізуе “ўласны сцэнар” у Беларусі.”

Тым самым, ня гледзячы на гучныя словы кіраўніцтва краіны і ідэолягаў усіх узроўняў пра наяўнасьць у Беларусі “сапраўднай незалежнасьці, суверэнітэту, дэмакратыі і грамадзянскага міру”, паказальнага разьвіцьця “правільнай дзяржаўнай грамадзянскай супольнасьць” і “найлепшага ў сьвеце” выкананьня асноўных грамадзянскіх правоў і свабодаў, на практыцы тут назіраецца сыстэматычнае і грубае парушэньне законнасьці, прызумпцыі Канстытуцыйных нормаў, міжнародных абавязкаў Беларусі па імплемэнтацыі ў нутранае заканадаўства і судавытворчую практыку агульнапрызнаных і абавязковых для кожнае Краіны-Ўдзельніцы Міжнароднага Пакту агульнапрызнаных стандартаў права.

Права на мірны мітынг (сход) – адна з абавязковых нормаў гэтага самавыканальнага міжнароднага стандарту, які мусіць на практыцы мець наўпростае дзеяньне ў Беларусі. Для яго выкананьня (як і для выкананьня іншых базавых палажэньняў міжнароднага Пакта і Канстытуцыі Беларусі) не патрабуецца аніякіх спэцыяльных выдаткаў, прыладаў ці ўтварэньняў … Трэба толькі палітычная воля па выкананьні ўладамі Беларусі ўзятых на сябе абавязкаў перад міжнароднай супольнасьцю ды ўласным беларускім народам.

ЗАКЛЮЧЭНЬНЕ

Сапраўды кажучы, аўтар можа толькі пагадзіцца з высноваю аб тым, што калі краіна, суб’ект міжнароднага права, адмаўляецца выконваць вызначаныя ў дамове палажэньні, заўсёды прыстасоўвае “правілы гульні” да ўласных часовых патрэбаў, адрозных ад агульнапрынятых падыходаў, вызначаных у прэцыдэнтным праве, а замест прынятых тлумачэньняў уводзіць свае “трактоўкі” гэтых нормаў “для ўласнага спажываньня” – ніхто, ніводны дабрасумленны і сур’ёзны партнэр, напрыклад, буйны эканамічны інвэстар, асабліва стратэгічны, не адважыцца рызыкаваць уласнымі сродкамі ва ўзаемаадносінах з падобнай краінаю.

Для таго каб станавіцца “моцнай і квітнеючай” Беларусь павінна навучыцца паважаць і выконваць уласныя міжнародныя абавязкі, правы ўласных грамадзянаў, стаць надзейным і прадказальным эканамічным партнэрам, дэмакратычнай праўнай дзяржаваю, якая павялічвае патэнцыял сяброўства і міру вакол сябе, а не імкнецца шукаць ворагаў і вучыць сусьвет з дапамогаю ваяўнічае адыёзнасьці і неадэкватнасьці.

Дабрабыт тут можа быць толькі гэткі ж гіпэртрафіяваны ці паказушны. Ігнаруючы законы устойлівага разьвіцьця грамадзтва, прыніжаючы “чалавечую годнасьць” уласных грамадзянаў, краіна ня здольная зрабіць іх сапраўды счаслівымі. Бо яна абыходзіцца зь імі як зь біалягічным матэрыялам ці статкам жывёлаў, укладаючы ў разуменьне счасьця ўласнае “пост-сацыялістычнае альбо калгасна-саўгаснае” бачаньне – накарміць і напаіць.

Але “чарка й скварка” – хай застаюцца для нозьбітўм альбо аматараў сучаснае ідэалёгіі, якія так ці іначай “верцяцца ля ўладнага карыта”.

Свабодны народ – будзе мець больш за тое, што сёньня яму здольная прапанаваць аўтарытарна-камандная сыстэма. Дэмакратыю прыдумалі не жабракі й не пралетарыі …
І кожны Беларус, я упэўнены ў гэтым, варты таго, каб “Чалавекам звацца” – быць свабодным, заможным і счаслівым, уяўляць сапраўдную “вышэйшую каштоўнасьць” для грамадзтва – быць гаспадаром ва ўласнай свабоднай і незалежнай краіне.

Верагодна, што ў выпадку задавальненьня Камітэтам ААН па Правах Чалавека заявы па парушэньні ў Жодзіне права грамадзянаў на мірныя сходы і мітынгі, якое зьвязанае таксама з правам на асацыацыі, свабоду думкі і распаўсюд інфармацыі …, нехта з адказных асобаў задумаецца над неабходнасьцю абавязковага выкананьня нормаў Канстытуцыі і міжнароднага права ў Беларусі.

Будзем спадзявацца на лепшае. Бо іншае азначала б далейшае
пагаршэньне становішча грамадзянаў у краіне, далейшае падзеньне міжнароднага іміджу Беларусі як прадказальнага і надзейнага партнэра, дабрасумленнага суб’екту міжнароднага права ў сьвеце.

Але пакуль, у Беларускіх судах “балем кіруе” ідэалягічная мэтазгоднасьць, а Закону адведзена роля прыгожае “дэклярацыі аб намерах” у правасудзьдзі альбо карнага мэханізму супраць апанэнтаў “адзінаправільнае ідэі”.
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
* – (гл. ЗАКОН Рэспублікі Беларусь “Аб сходах, мітынгах, вулічных шэсьцях, дэманстрацыях і пікетаваньні” 30сьнежня 1997 г. N 114-З з апошнімі зьменамі за № 2/1263 ад 10.10.2006)
** – Даклад Спэцыяльнага докладчыка па пытаньні аб незалежнасьці судзьдзяў і адвакатаў сп-ра Парама Кумарасвамі, прадстаўлены ў адпаведнасьці з рэзалюцыяй 2000/42 Камісыі па правах чаловека ААН (Грамадзянскія і палітычныя правы, улучна пытаньняў незалежнасьці судзьдзяў, зьдзяйсьненьня правасудзьдзя, безпакаранасьці.)

Аляксей Лапіцкі,
Жодзіна.

Цэтлікі: , ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>