2016 13/05

Праваабаронца Леанід Судаленка падрыхтаваў агляд рашэньняў Камітэту ААН па Правах Чалавека, зьвязаных з парушэньнем правоў беларусаў на справядлівы суд. Прадстаўлены матэрыял дапрацаваны пры экспэртнай падтрымцы BLP (Belarusian Legal Portal)*.

Для зручнасьці рашэньні КПЧ ААН (далей – Камітэт) падзелены на такія катэгорыі як, справядлівы, незалежны суд, суд, створаны на падставе закону, прэзумпцыя невінаватасьці, права на абаронцу, права быць судзімым у сваёй прысутнасьці, права мець прызначанага абаронцу, права на допыт сьведкаў, права ня сьведчыць супраць сябе й права на перагляд справы вышэйшай судовай інстанцыяй – арт.14 Міжнароднага Пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах, МПГіПП (далей – Пакт)

 

 

СПРАВЯДЛІВЫ СУД

 

Міхаіл Марыніч, які займаў раней высокія пасады ў сыстэме дзяржаўнай службы, удзельнічаў у якасьці кандыдата ў прэзыдэнскіх выбарах у Беларусі ў 2001 годзе. У 2004 годзе ў дачыненьні да аўтара была ўзбуджаная крымінальная справа за незаконнае захоўваньне зброі й крадзёж дакумэнтаў. Суд асудзіў аўтара да 6 гадоў турэмнага зьняволеньня. У Камітэт па Правах Чалавека аўтар заявіў, што суд не быў ні незалежным, ні бесстароннім, паколькі судзьдзі дзейнічалі ў адпаведнасьці з указаньнямі ўладаў; слуханьні не былі цалкам адкрытымі для грамадзкасьці й за іхнай ходою ўважліва сачылі прадстаўнікі спэцслужбаў, якія ажыцьцяўлялі аўдыёзапіс ўсяго працэсу; судзьдзі неаб’ектыўна тлумачылі доказы, сабраныя ў ходзе сьледства, а таксама доказы, прадстаўленыя сьведкамі й падабаронным.

Камітэт па Правах Чалавека адзначыў, што дзяржава не прадставіла якіх-небудзь заўвагаў з нагоды мераў, прынятых з мэтаю разьмяшчэньня ў зале суду зацікаўленых прадстаўнікоў грамадзкасьці, прымаючы пад увагу ролю аўтара як грамадзкага дзеяча. Камітэт таксама адзначыў, што сьцьверджаньні аўтара тычыліся ператрусаў у ягоным доме ды ў доме ягоных сваякоў, а таксама дагляду ягоных асабістых рэчаў, праслухоўваньня тэлефона, сачэньня за машынаю й канфіскацыі грошай і дакумэнтаў. У адсутнасьць камэнтароў дзяржавы з нагоды гэтых сьцьверджаньняў аўтара Камітэт пастанавіў, што гэтыя факты складаюць парушэньне пункту 1 артыкула 14 Пакту (справа №1502/2006).

 

Аляксандр Казулін – былы рэктар Беларускага дзяржаўнага унівэрсытэту й былы намесьнік міністра адукацыі. У 2006 годзе ён балатаваўся на пасаду Прэзыдэнта краіны. У 2006 годзе пракуратура прад’явіла Казуліну афіцыйныя абвінавачванні ў хуліганстве й арганізацыі групавых дзеяньняў, якія груба парушаюць грамадзкі парадак. Суд Маскоўскага раёну Менску прызнаў яго вінаватым і прысудзіў яго да пяці з паловай гадоў турэмнага зьняволеньня. Аўтар сьцьвярджаў, што падчас суду ён знаходзіўся за кратамі й таму ня мог свабодна мець зносіны з сваімі адвакатамі.

Камітэт нагадаў, што падчас судовых разглядаў падсудныя, як правіла, не павінны быць у кайданках альбо знаходзіцца за кратамі ці іншым чынам паўставаць у судзе ў абліччы, якое паказвае на тое, што яны могуць быць небясьпечнымі злачынцамі. Таму Камітэт заключыў, што прадстаўленыя яму факты сьведчаць аб парушэньні права Казуліна на справядлівы суд згодна з пунктам 1 артыкула 14 Пакту (справа №1773/2008).

Праваабаронца Алег Воўчак у 2006 годзе ехаў у Польшчу на асабістым аўтамабілі. Супрацоўнікі мытні абшукалі яго аўтамабіль і прад’явілі абвінавачаньне ў перавозцы праз дзяржаўную мяжу забароненых кніжак. Суд у Берасьці, які прысудзіў аўтара да штрафу з канфіскацыяй затрыманых кнігаў прайшоў пры адсутнасьці аўтара. Камітэт па Правах Чалавека прыняў да ведама сьцьверджаньне аўтара пра тое, што яго не праінфармавалі пра час і дату адмiнiстрацыйнага разьбіральніцтва ў парушэньне ягоных правоў па пункце 1 артыкула 14 Пакту.

Камітэт нагадаў, што

Пакт прадугледжвае права кожнага на справядлівае й адкрытае судовае разьбіральніцтва кампэтэнтным, незалежным і непрадузятым судом, заснаваным па законе, і што роўнасьць магчымасьцяў спаборнасьці бакоў зьяўляецца неад’емным аспэктам прынцыпу справядлівага судовага разбору.

У гэтай справе Камітэт спаслаўся на свае Заўвагі агульнага парадку №32 (2007 г.) – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14, у якіх паказваецца, што

суды абавязаны прадастаўляць інфармацыю адносна часу й месца правядзеньня вусных слуханьняў.

Аўтар сьцьвярджаў, што ліст з паведамленьнем пра час і дату слуханьняў, якія павінны былі адбыцца 17 кастрычніка 2006 году, быў дастаўленф яму толькі 27 кастрычніка 2006 году. Ён таксама заявіў, што доказы, якія ён атрымаў на пошце па гэтым пытаньні, былі праігнараваныя судом, калі ён разглядаў ягоную апэляцыю. У гэтых абставінах і пры адсутнасьці якіх-небудзь заўвагаў з боку дзяржавы па дадзенай канкрэтнай скарзе Камітэт лічыць неабходным належным чынам ўлічваць сьцьверджаньні аўтара. Адпаведна Камітэт прыйшоў да высновы, што правы аўтара па пункце 1 артыкула 14 Пакту былі парушаныя (справа №1991/2010).

 

Жыхары Гомеля Валянцін Яўзрэзаў і Васіль Палякоў ў 2009 годзе сумесна зь іншымі мелі намер правесьці дэманстрацыю з нагоды гадавіны зьнікненьня лідараў апазыцыі Віктара Ганчара і Анатоля Красоўскага. Яны групай ішлі па вуліцы з плякатамі ў руках зьніклых палітыкаў, іх затрымала міліцыя й абвінаваціла ў парушэньні парадку арганізацыі й правядзеньня масавага мерапрыемства. Суд Чыгуначнага раёну Гомеля прысудзіў кожнаму з удзельнікаў буйныя штрафы. У гэтай справе Камітэт прыняў да ведама сьцьверджаньні аўтараў пра тое, што яны не былі праінфармаваныя пра час і дату правядзеньня судовага разьбіральнітва па адпаведных адміністрацыйных справах і ў сувязі з гэтым не маглі абараняць сябе асабіста альбо праз адваката. Аўтары таксама сьцьвярджалі, што яны не былі праінфармаваныя аб характары вылучаных супраць іх абвінавачваньняў і ня мелі дастаткова часу для падрыхтоўкі сваёй абароны. Камітэт таксама прыняў да ведама сьцяверджэньні аўтараў пра тое, што яны ня мелі магчымасьці выклікаць каго-небудзь зь ліку 16 сведкаў у сваю абарону.

Камітэт нагадаў, што

Пакт прадастаўляе кожнаму права на справядлівае й публічнае разьбіральніцтва па справе кампэтэнтным, незалежным і непрадузятым судом, заснаваным на законе, і што роўнасьць магчымасьцяў абвінавачваньня й абароны зьяўляецца абавязковай умоваю захаваньня прынцыпу справядлівага разгляду. Гэты прынцып роўнасьці спаборнасьці магчымасьцяў таксама патрабуе, каб кожнаму боку была прадастаўлена магчымасьць аспрэчыць ўсе довады й доказы, прадстаўленыя іншым бокам.

Камітэт спаслаўся на свае Заўвагі агульнага парадку № 32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14, згодна з якімі

суды абавязаныя прадастаўляць інфармацыю адносна часу й месца правядзеньня вусных слуханьняў па справе.

З улікам гэтых абставінаў і ў адсутнасьць якіх-небудзь заўвагаў з боку дзяржавы ў дачыненьні да разгляданых канкрэтных сьцьверджаньняў, Камітэт пастанавіў, што да заявы аўтараў варта паставіцца з усёй сур’ёзнасьцю. У сувязі з гэтым Камітэт зрабіў выснову аб тым, што правы сп. Яўрэзава ды сп. Палякова, прадугледжаныя пунктам 1 артыкула 14 Пакту, былі парушаныя (справа №1999/2010).

 

Любоў Кавалёва і Тацяна Казяр прадставілі сваё паведамленьне ад свайго ўласнага імя й ад імя сп. Уладзіслава Кавалёва (іхнага сына й брата адпаведна), які ў момант прадстаўленьня паведамленьня ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Вярхоўным Судом Рэспублікі Беларусь. Камітэт прыняў да ведама заявы аўтараў, не абвергнутыя дзяржаваю, што Вярхоўны Суд быў прадузятым і парушыў прынцып незалежнасьці, бесстароннасьці, роўнасьці бакоў, а таксама прынцып галоснасьці судовага разбору ў парушэньне пункту 1 артыкула 14 Пакту. У сьвятле устаноўленых Камітэтам фактаў пра тое, што дзяржаваю-ўдзельніцай не выконваліся гарантыі справядлівага судовага разьбіральніцтва, прадугледжаныя пунктамі 2, 3 (b), 3 (g) і 5 артыкула 14 Пакту, Камітэт мяркуе, што правядзеньне судовага разбору па справе сп. Кавалёва пакутвала недахопамі, якія, пры іх разглядзе ў сукупнасьці, ўяўляюць сабою парушэньне пункту 1 артыкула 14 Пакту (справа №2120/2011).

 

 

НЕЗАЛЕЖНЫ СУД

 

 

У 1994 годзе Вярхоўная Рада (Савет), Парлямэнт Беларусі, абраў Міхала Пастухова судзьдзём Канстытуцыйнага суду на тэрмін у 11 гадоў. Указам Прэзыдэнта ў 1997 годзе аўтар быў вызвалены ад дадзенай пасады на той падставе, што тэрмін ягоных паўнамоцтваў скончыўся з прычыны ўступленьня ў сілу новай Канстытуцыі ў 1996 годзе. Аўтар зьвярнуўся ў раённы суд з заяваю аб аднаўленьні на працы, аднак суд адмовіўся прыняць ягоную заяву да вытворчасьці. Аўтар абскардзіў гэтае рашэньне ў Менскім гарадзкім судзе, які адхіліў ягоную апэляцыю на той падставе, што суды не паўнамоцныя разглядаць працоўныя спрэчкі пра аднаўленьне такіх работнікаў, як судзьдзі Канстытуцыйнага суду, якія прызначаныя Вярхоўнай Радаю (Саветам) Рэспублікі Беларусь. Аўтар зьвярнуўся ў Вярхоўны суд з хадайніцтвам аб пераглядзе судовага рашэньня, аднак і Вярхоўны суд адхіліў ягонае хадайніцтва па адзначанай вышэй падставе. У гэтай справе Камітэт прыняў да ведаму сьцьверджаньне аўтара пра тое, што яго нельга было адхіліць ад пасады, паколькі ён быў абраны судзьдзём на тэрмін у 11 гадоў. Камітэт таксама адзначыў, што Указ Прэзідэнта датычыўся замены не Канстытуцыйнага суду на новы судовы ворган, а канкрэтна аўтара, і ў якасьці адзінай падставы для ягонага звальненьня ва Ўказе згадвалася сканчэньне тэрміну ягоных паўнамоцтваў як сябра Канстытуцыйнага суду, што відавочна супярэчыць праўдзе. Акрамя таго, у аўтара не было ніякіх эфэктыўных сродкаў судовай абароны, каб абскардзіць ягонае звальненьне выканаўчай уладай. У гэтых абставінах Камітэт заключыў, што вызваленьне аўтара ад пасады судзьдзі Канстытуцыйнага суду за некалькі гадоў да сканчэньня тэрміну, на які ён быў прызначаны, зьяўляецца замахам на незалежнасьць судовых ворганаў. Таму ў дадзеным выпадку мела месца парушэньне пункту 1 артыкула 14 Пакту, якое тычыцца незалежнасьці судовых ворганаў (справа №814/1998).

 

 

СУД, СТВОРАНЫ НА ПАДСТАВЕ ЗАКОНУ

 

 

У 2001 годзе Вярхоўны суд прызнаў прафэсара й рэктара Гомельскага дзяржаўнага мэдычнага інстытуту Юрыя Бандажэўскага вінаватым у атрыманьні хабараў і прыгаварыў да васьмі гадоў турэмнага зьняволеньня. У Камітэт па Правах Чалавека аўтар заявіў, што склад Ваеннай калегіі Вярхоўнага суду падчас судовага паседжаньня быў незаконным, паколькі народныя засядацелі ў ваенных судах згодна закону павінны складацца на сапраўднай вайсковай службе, тады як у выпадку аўтара кадравым вайскоўцам быў толькі старшыня суду. Камітэт у гэтай справе палічыў, што склад суду, які разглядаў справа аўтара, быў сфармаваны неналежным чынам, а менавіта падбор сябраў суду не адпавядаў заканадаўству па сэнсе пункту 1 артыкула 14 Пакту і прыйшоў да высновы аб парушэньні ў гэтых адносінах палажэньняў дадзенага пункту (справа №1100/2002 г – rus).

 

 

ПРЭЗУМПЦЫЯ НЕВІНАВАТАСЬЦІ

 

 

Міхал Марыніч, які займаў раней высокія пасады ў сыстэме дзяржаўнай
службы, удзельнічаў у якасьці кандыдата ў прэзыдэнскіх выбарах у Беларусі
ў 2001 годзе. У 2004 годзе ў дачыненьні да аўтара была ўзбуджаная крымінальная справа за незаконнае захоўваньне зброі й крадзёж дакумэнтаў. Суд асудзіў аўтара да 6 гадоў турэмнага зьняволеньня. У Камітэт па Правах Чалавека аўтар заявіў, што было парушана ягонае права на прэзумпцыю невінаватасьці ў сувязі з тым, што некаторыя эпізоды допыту трансьляваліся на беларускім тэлебачаньні й суправаджаліся ілжывымі ды зьняважлівымі камэнтарамі ў ягоную адрэсу, зь якіх можна было зрабіць выснову пра ягоную вінаватасьць. Аўтар таксама паведаміў, што кантраляванае дзяржаваю беларускае тэлебачаньне выпусціла ў эфір скажоную інфармацыю яшчэ да заканчэньня сьледства па справе. Дзяржава не аспрэчыла гэтыя довады. Камітэт нагадаў аб тым, што права абвінавачанага лічыцца невінаватым, пакуль яго віна ня будзе даказаная кампэтэнтным судом, гарантуецца Пактам.

Той факт, што ў кантэксьце гэтай справы дзяржаўныя сродкі масавай інфармацыі выстаўлялі аўтара вінаватым да завяршэньня працэсу, само па сабе зьяўляецца парушэньнем пункту 2 артыкула 14 Пакту (справа №1502/2006).

 

Аляксандар Казулін – былы рэктар Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
й былы намесьнік міністра адукацыі. У 2006 годзе ён балатаваўся на пасаду Прэзыдэнта краіны. У 2006 годзе пракуратура прад’явіла Казуліну афіцыйныя абвінавачваньні ў хуліганстве й арганізацыі групавых дзеяньняў, якія груба парушаюць грамадзкі парадак. Суд Маскоўскага раёну Менску прызнаў яго вінаватым і прысудзіў да пяці з паловай гадоў турэмнага зьняволеньня. Аўтар сьцвярджаў, што было парушана ягонае права на прэзумпцыю невінаватасьці, паколькі адразу пасьля ягонага арышту міністар нутраных справаў, выступаючы па дзяржаўным тэлебачаньні, назваў яго злачынцам і аналягічную заяву ў той жа дзень зрабіла Генэральная пракуратура.

Камітэт нагадаў, што

прэзумпцыя невінаватасьці, якая мае асноватворнае значэньне для абароны правоў чалавека, азначае, што

- цяжар даказваньня ляжыць на баку абвінаваўцы;

- віна павінна быць безумоўна даказаная і без гэтага ня можа быць загадзя прызнаная;

- усякія сумневы павінны тлумачыцца на карысьць абвінавачанага;

- з асобамі, абвінавачанымі ў здзяйсьненьні крымінальных злачынстваў, варта зьвяртацца ў адпаведнасьці з гэтым прынцыпам.

Усе дзяржаўныя ворганы абавязаны ўстрымлівацца ад любых дзеяньняў альбо заяваў, якія загадзя вызначаюць зыход судовага разьбіральніцтва, у тым ліку ад публічных заяваў пра вінаватасьць абвінавачанага. Спосаб падачы навінаў у сродках масавай інфармацыі таксама не павінен падрываць прынцып прэзумпцыі невінаватасьці.

Таму Камітэт заключыў, што прадстаўленыя яму факты сьведчаць аб парушэньні права Казуліна на справядлівы суд згодна з пунктам 2 артыкула 14 Пакту (справа №1773/2008).

 

Андрэй Жук на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека утрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду судовай калегіяй па крымінальных справах Менскага абласнога суду ў 2009 годзе. Аўтар заявіў, што быў парушаны прынцып прэзумпцыі невінаватасьці, паколькі некалькі дзяржаўных службовых асобаў выступалі з публічнымі заявамі аб ягонай вінаватасьці да вынясеньня яму абвінаваўчага прысуду судом, а СМІ публікавалі для шырокай грамадзкасьці матэрыялы папярэдняга сьледства да пачатку разгляду гэтай справы судом. Акрамя таго, падчас усяго судовага працэсу ён утрымліваўся ў мэталічнай клетцы, а ў мясцовых друкаваных выданьнях публікаваліся фатаграфіі, якія паказваюць яго ў зале суду за мэталічнымі кратамі.

У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў пра сваю практыку, якая адлюстраваная ў Заўвагах агульнага парадку No32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14 і згодна зь якой

Прэзумпцыя невінаватасьці, якая мае асноватворнае значэньне для абароны правоў чалавека,

ускладае абавязак даказваньня на абвінавачаньне,

гарантуе, што ніякая віна ня можа быць прэзуміяванай (Рэд.: загадзя ўскосна даказанай ды агульнавядомай) да таго часу, пакуль віна не даказаная па-за усялякіх разумных сумневаў,

забясьпечвае, каб сумневы тлумачыліся на карысьць абвінавачанага ды

патрабуе, каб з асобамі, да якіх прад’яўляюцца абвінавачваньні ў зьдзяйсьненьні крымінальнай дзеі, абыходзіліся ў адпаведнасьці з гэтым прынцыпам”.

У гэтых жа Заўвагах агульнага парадку паказана, што

ўсе дзяржаўныя ворганы ўлады абавязаныя ўстрымлівацца ад прадвызначэньня зыходу судовага разьбіральніцтва, у тым ліку ўстрымлівацца ад публічных заяваў, у якіх сьцьвярджаецца пра вінаватасьць абвінавачанага;

у ім таксама паказана, што

у ходзе судовага разьбіральніцтва падсудныя, у якасьці агульнага правіла, не павінны закоўвацца ў кайданкі альбо ўтрымлівацца ў клетках альбо якім-небудзь іншым чынам паўставаць у судзе ў абліччы, якое паказвае на тое, што яны могуць быць небясьпечнымі злачынцамі, і што сродках масавай інфармацыі варта ўстрымлівацца ад падачы навінаў такім чынам, каб гэта падрывала прэзумпцыю невінаватасьці.

З улікам наяўнай у Камітэту інфармацыі й пры адсутнасьці якой-небудзь рэакцыі з боку дзяржавы Камітэт пастанавіў, што прэзумпцыя невінаватасьці сп. Жука, гарантаваная ў адпаведнасьці з пунктам 2 артыкула 14 Пакту была парушаная (справа №1910/2009).

 

Алег Грышкаўцоў на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў у Менску пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Гарадзенскім абласным судом у 2010 годзе. У гэтай справе Камітэт адзначыў сьцьверджаньні аўтара пра тое, што ў ягонае справе не быў захаваны прынцып прэзумпцыі невінаватасьці, паколькі ён быў закаваны ў кайданкі ды ўтрымліваўся ў мэталічнай клетцы падчас судовага паседжаньня. Акрамя таго, ягоныя фатаграфіі за мэталічнымі кратамі ў зале суду былі апублікаваныя ў сродках масавай інфармацыі. У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў пра сваю практыку, якая таксама адлюстраваная ў ягоных Заўвагах агульнага парадку N32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14 і згодна зь якой

прэзумпцыя невінаватасьці, якая мае асноватворнае значэньне для абароны правоў чалавека,

ускладае абавязак даказваньня на абвінавачваньне,

гарантуе, што ніякая віна ня можа быць прэзуміяванай (Рэд.: загадзя ўскосна даказанай ды агульнавядомай) да таго часу, пакуль віна не была даказаная па-за ўсялякіх разумных сумневаў,

забясьпечвае, каб сумневы тлумачыліся на карысьць абвінавачанага, і

патрабуе, каб з асобамі, да якіх прад’яўляюцца абвінавачваньні ў зьдзяйсьненьні крымінальнай дзеі, зьвярталіся ў адпаведнасьці з гэтым прынцыпам.

У гэтых жа Заўвагах агульнага парадку гаворыцца пра тое, што

падсудныя па агульнаму правілу не павінны закоўваюць ў кайданкі альбо ўтрымлівацца ў клетках альбо якім-небудзь іншым чынам паўставаць на судзе ў абліччы, якое паказвае, што яны могуць быць небясьпечнымі злачынцамі, і што сродках масавай інфармацыі варта ўстрымлівацца ад падачы навінаў такім чынам, каб гэта падрывала прэзумпцыю невінаватасьці.

На аснове прадстаўленай Камітэту інфармацыі ды з прычыны адсутнасьці іншай адпаведнай інфармацыі альбо аргумэнтацыі ад дзяржавы адносна неабходнасьці трымаць аўтара ў мэталічнай клетцы падчас судовага працэсу Камітэт палічыў, што прадстаўленыя факты сьведчаць пра тое, што права лічыцца невінаватым сп. Грышкаўцова, як гэта гарантуецца артыкулам 14 ( 2) Пакту, было парушанае (справа №2013/2010).

 

Любоў Кавалёва й Тацяна Казяр прадставілі сваё паведамленьне ад свайго ўласнага імя й ад імя сп. Уладзіслава Кавалёва (іхнага сына й брата адпаведна), які ў момант прадстаўленьня паведамленьня ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Вярхоўным Судом Рэспублікі Беларусь. Камітэт прыняў да ведама скаргу аўтара на невыкананьне прынцыпу прэзумпцыі невінаватасьці з прычыны таго, што шэрагам службовых асобаў рабіліся публічныя заявы, якія пацьвярджаюць віну сп. Кавалёва яшчэ да яго асуджэньня судом, а ў сродках масавай інфармацыі даводзіліся да агульнага ведама шырокія матэрыялы папярэдняга сьледства задоўга да разгляду справы ў судзе. Больш за тое, падчас судовага паседжаньня ён утрымліваўся ў мэталічнай клетцы, а ў публікацыях мясцовых сродкаў масавай інфармацыі зьяўляліся ягоныя фатаграфіі з залы судовых пасяджэньняў, дзе ён быў прадстаўлены зьмешчаным за мэталічнымі кратамі. У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў пра сваю праўную практыку, якая адлюстравалася ў ягоных Заўвагах агульнага парадку №32 - CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14, у адпаведнасьці зь якімі

Прэзумпцыя невінаватасьці, якая мае асноватворнае значэньне для абароны правоў чалавека,

ускладае абавязак даказваньня на абвінавачаньне,

гарантуе, што ніякая віна ня можа быць прэзуміяванай (Рэд.: загадзя ўскосна даказанай ды агульнавядомай) да таго часу, пакуль віна не была даказаная па-за ўсялякіх разумных сумневаў,

забясьпечвае, каб сумневы тлумачыліся на карысьць абвінавачанага, і

патрабуе, каб з асобамі, да якіх прад’яўляюцца абвінавачваньні ў зьдзяйсьненьні крымінальнай дзеі, зьвярталіся ў адпаведнасьці з гэтым прынцыпам”.

Дадзеныя Заўвагі агульнага парадку датычацца таксама

абавязкаў дзяржаўных ворганаў улады ўстрымлівацца ад перадвызначэньня зыходу судовага разьбіральніцтва, напрыклад, устрымлівацца ад публічных заяваў, у якіх сьцьвярджаецца пра вінаватасьць абвінавачанага;

далей у іх сьцьвярджаецца, што

у ходзе судовага разьбіральніцтва падсудныя па агульнаму правілу не павінны закоўвацца ў кайданкі альбо ўтрымлівацца ў клетках, альбо якім-небудзь іншым чынам паўставаць у судзе ў абліччы, якое паказвае на тое, што яны могуць быць небясьпечнымі злачынцамі, а сродкам масавай інфармацыі варта ўстрымлівацца ад падачы навінаў такім чынам, каб гэта падрывала прынцып прэзумпцыі невінаватасьці.

На падставе інфармацыі, прадстаўленай Камітэту, і ў адсутнасьць з боку дзяржавы якой-небудзь  інфармацыі, якая адносіцца да дадзенага пытаньня, Камітэт лічыць, што прадугледжаная пунктам 2 артыкула 14 Пакту прэзумпцыя невінаватасьці ў дачыненьні да сп. Кавалёва была парушаная (справа №2120/2011).

 

Паведамленьне прадстаўлена сп-яй Натальляй Пінчук ад імя ейнага мужа сп. Аляксандра Бяляцкага. У 2011 годзе суд Першамайскага раёна Менску вынес прысуд, у адпаведнасьці зь якім муж аўтаркі быў прызнаны вінаватым ва ўхіленьні ад выплаты сумаў падаткаў і быў асуджаны на 4 гады 6 месяцаў пазбаўленьня волі з канфіскацыяй маёмасьці з адбываньнем пакараньня ў калёніі ўзмоцненага рэжыму.

Камітэт прыняў да ўвагі сьцьверджаньне аўтаркі, што

ў дачыненьні да ейнага мужа была парушаная прэзумпцыя невінаватасьці, паколькі дзяржаўныя газэты й тэлебачаньне распаўсюджвалі паведамленьні пра ягоную вінаватасьць да пацьверджаньня прысуду па дадзенай справе касацыйным судом;

Прэзыдэнт краіны зрабіў публічную заяву, ясна паказваючы сваю пазыцыю наконт вінаватасьці сужанца аўтаркі;

і паколькі на працягу ўсяго слуханьня справы муж аўтаркі дастаўляўся ў суд і назад ў сьледчы ізалятар у кайданках і ўтрымліваўся ў клетцы ў зале суду, што таксама трансьлявалася дзяржаўнымі сродкамі масавай інфармацыі.

Пры адсутнасьці адказу з боку дзяржавы па гэтых пытаньнях, Камітэт знаходзіць, што дадзеным сцвярджэннях варта надаць належнае значэнне, і што апісаныя факты сведчаць аб парушэнні прэзумпцыі невінаватасці ў дачыненні да мужа аўтара. Такім чынам, Камітэт знаходзіць, што ў дадзеным выпадку быў парушаны пункт 2 артыкула 14 Пакту (справа №2165/2012).

 

Павел Сялюн на момант прадастаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека утрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў у Менску пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Гарадзенскім абласным судом у 2013 годзе. Камітэт прыняў да ведама сьцьверджаньні аўтара пра тое, што прынцып прэзумпцыі невінаватасьці ў ягоным выпадку не выконваўся, ён быў закаваны ў кайданкі, яго трымалі ў мэталічнай клетцы падчас судовых слуханьняў і ён быў вымушаны хадзіць, схіліўшы галаву на ўзровень каленяў.

У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў пра сваю практыку, якая таксама адлюстраваная ў ягоных Заўвагах агульнага парадку N32CCPR/C/GC/32 (2007; rus.) па артыкуле 14 і згодна зь якой

прэзумпцыя невінаватасьці, якая мае асноватворнае значэньне для абароны правоў чалавека,ускладае абавязак даказваньня на абвінавачаньне,

гарантуе, што ніякая віна ня можа быць прэзуміяванай (Рэд.: загадзя ўскосна даказанай ды агульнавядомай) да таго часу, пакуль віна не была даказаная па-за ўсялякіх разумных сумневаў,

забясьпечвае, каб сумневы тлумачыліся на карысьць абвінавачанага, і

патрабуе, каб з асобамі, да якіх прад’яўляюцца абвінавачваньні ў зьдзяйсьненьні крымінальнай дзеі, зьвярталіся ў адпаведнасьці з гэтым прынцыпам.

У тым жа каментары, камітэт далей заяўляе, што

абвінавачаныя не павінны, як правіла, закоўвацца ў кайданы альбо ўтрымлівацца ў клетках падчас судовага разбору, альбо нейкім іншым чынам паўставаць у судзе ў абліччы, якое паказвае на тое, што яны могуць быць небясьпечнымі злачынцамі, а сродкам масавай інфармацыі неабходна пазьбягаць асьвятленьня навінаў, якія падрываюць прэзумпцыю невінаватасьці.

На аснове прадстаўленай Камітэту інфармацыі й з прычыны адсутнасьці іншай адпаведнай інфармацыі альбо аргумэнтацыі ад дзяржавы адносна неабходнасьці трымаць аўтара ў мэталічнай клетцы падчас судовага працэсу Камітэт палічыў, што прадстаўленыя факты сьведчаць аб тым, што права лічыцца невінаватым сп. Сялюн, як гэта гарантуецца артыкулам 14 (2) Пакту, было парушана (справа №2289/2013 году).

 

Андрэй Бурдыка на час прадстаўлення паведамлення утрымліваўся пад вартай у Мінску як прысуджаны да пакарання смерцю Гарадзенскім абласным судом у 2010 годзе.

Камітэт прыняў сьцьверджаньні аўтара пра тое, што прынцып прэзумпцыі невінаватасьці ў ягоным выпадку не быў захаваны, паколькі ён быў заключаны ў кайданкі ды ўтрымліваўся ў мэталічнай клетцы падчас слуханьня справы. Больш за тое, яго фатаграфіі на фоне мэталічнай клеткі ў зале пасяджэньня суду былі апублікаваныя ў сродках масавай інфармацыі. У гэтым сэнсе Камітэт нагадаў рашэньні, прынятыя раней, у якіх адлюстраваная Заўвага агульнага парадку N32 КамітэтуCCPR/C/GC/32 (2007; rus.) па артыкуле 14, згодна зь якой

«Прэзумпцыя невінаватасці, якая з’яўляецца асноватворным прынцыпам абароны правоў чалавека,

накладае на боку абвінавачаньня цяжар даказвання абвінавачванні,

гарантуе, што ніякая віна не можа быць прад’яўлена без абгрунтаванага тлумачэння доказаў, якая

забяспечвае, што ў адносінах да абвінавачанага тлумачацца ўсе сумневы ў яго карысць, і якая

патрабуе, каб абвінавачаныя асобы ў здзяйсненні крымінальнага злачынства павінны падвяргацца адносінах паводле гэтага прынцыпу».

У гэтым жа заўвагі агульнага парадку ўказваецца, што

абвінавачаныя не павінны, як правіла, утрымлівацца ў кайданках і ў клетках падчас судовага слухання або быць прадстаўленыя на судзе такім чынам, які сведчыў бы пра тое, што яны могуць прадстаўляць небяспеку як злачынцы, і што сродкі масавай інфармацыі павінны пазбягаць асвятлення звестак аб іх, якія падрывалі б прэзумпцыю невінаватасці.

На аснове прадстаўленай яму інфармацыі і ў адсутнасць любой іншай актуальнай інфармацыі або аргументацыі, якія былі б прадстаўлены дзяржавай у абгрунтаванне неабходнасці заключэння аўтара ў металічную клетку падчас судовага разбору, Камітэт лічыць, што прадстаўленыя яму факты сведчаць аб тым, што што сцвярджаюць г-ном Бурдыкі права аб тым, што ён быў невінаваты, было парушана ў сілу парушэння артыкула 14 (2) Пакту (справа №2017 / 2010).

 

 

ПРАВА НА ПАДРЫХТОЎКУ АБАРОНЫ Й ЗНОСІНАЎ З АБАРОНЦАМ

 

 

Пэнсіянэр Іван Асеюк зь Берасьцейскай вобласьці ў 2003 годзе на асабістым аўто перасёк дзяржаўную мяжу паміж Беларусьсю ды Ўкраінай лясной дарогаю, дзе ён быў затрыманы й яму было прад’яўленае абвінавачваньне ў перамяшчэньні транспартнага сродку праз мытную мяжу Рэспублікі Беларусь ў абыход мытнага кантролю. Суд Маскоўскага раёну Берасьця прызначыў яму штраф з канфіскацыяй аўтамабіля. Берасьцейскі абласны суд разгледзеў скаргу ў ягоную адсутнасьць. Камітэт па Правах Чалавека ў гэтай справе прыйшоў да высновы, што дзяржава не зьдзейсьніла дастатковых намаганьняў для апавяшчэньня аўтара пра маючы адбыцца судовы разгляд і тым самым перашкодзіла падрыхтоўцы ім сваёй абароны ды ягонага ўдзелу ў разглядзе. Таму Камітэт палічыў парушэньне пункту 3 (b) артыкула 14 Пакту (справа №1311/2004 году).

 

Андрэй Жук на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду судовай калегіяй па крымінальных справах Менскага абласнога суду ў 2009 годзе. Аўтар заявіў, што яму было дазволена сустрэцца з адвакатам толькі на працягу пяці хвілінаў, і што фактычна ён быў пазбаўлены юрыдычнай дапамогі на пачатковых этапах сьледства, і што ён быў прымушаны ўдзельнічаць у сьледчых дзеяньнях без дапамогі з боку адваката, нягледзячы на ​​просьбы пра сустрэчу з адвакатам.

Камітэт нагадаў, што ў пункце 3 (b) артыкула 14 прадугледжваецца, што

абвінавачаныя асобы павінны мець дастатковы час і магчымасьці для падрыхтоўкі сваёй абароны й зносіцца з абранымі імі самімі абаронцамі. Гэта палажэньне зьяўляецца важным элемэнтам гарантыі справядлівага судовага разьбіральніцтва й прымяненьня прынцыпу роўнасьці спаборных магчымасьцяў.

Ён далей нагадаў

аб праве ўсіх пры разглядзе любога прад’яўленага крымінальнага абвінавачваньня абараняць сябе асабіста альбо пры дапамозе выбранага імі абаронцы альбо мець прызначанага абаронцу бязплатна, калі таго патрабуюць інтарэсы правасудзьдзя, як гэта прадугледжана пунктам 3 (d) артыкула 14.

Камітэт прыйшоў да высновы пра тое, што пазбаўленьне доступу да абаронцы, абранага самім абвінавачаным на пачатковым выключна важным этапе дасудовага разгляду, уяўляе сабою парушэньне правоў сп. Жука, прадугледжаных пунктам 3 (b) артыкула 14 Пакту (справа №1910/2009).

 

Любоў Кавалёва і Тацяна Казяр прадставілі сваё паведамленьне ад свайго ўласнага імя й ад імя сп. Уладзіслава Кавалёва (іхнага сына й брата адпаведна), які ў момант прадстаўленьня паведамленьня ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Вярхоўным Судом Рэспублікі Беларусь. У частцы скаргі аўтараў на тое, што за час папярэдняга расьсьледваньня адвакат наведаў сп. Кавалёва толькі адзін раз, што канфідэнцыяльнасьць іхных сустрэчаў не выконвалася, што ў іх не было дастаткова часу для падрыхтоўкі абароны й што адваката неаднаразова не дапускалі да яго, Камітэт нагадаў, што згодна з пунктам 3 (b) артыкула 14 Пакту

кожны абвінавачаны ў крымінальным злачынстве надзелены правам мець дастатковы час і магчымасьці для падрыхтоўкі сваёй абароны й зносінаў з абраным ім самім абаронцам;

дадзенае становішча зьяўляецца важным элемэнтам гарантыі справядлівага судовага разьбіральніцтва й прымяненьня прынцыпу роўнасьці бакоў.

Права зносінаў з абаронцам патрабуе, каб абвінавачанаму быў прадастаўлены хуткі доступ да абаронцы, а абаронцу павінна быць прадастаўленая магчымасьць сустрэцца з сваім кліентам бяз сьведкаў і мець зносіны з абвінавачваным ва ўмовах, якія цалкам забясьпечвалі б канфідэнцыйнасьць іхных зносінаў.

Камітэт мяркуе, што апісаныя аўтарамі ўмовы, у якіх сп. Кавалёву ажыцьцяўляў дапамогу ягоны адвакат як падчас папярэдняга расьсьледваньня, гэтак і падчас судовага працэсу, неспрыяльна паўплывалі на ягоныя магчымасьці для падрыхтоўкі сваёй абароны. У адсутнасьць якой-небудзь інфармацыі ад дзяржавы, якая абвяргае канкрэтныя скаргі аўтараў, і ў адсутнасьць якой-небудзь іншай далучанай да справы інфармацыі, якая адносіцца да дадзенага пытаньня, Камітэт вырашыў, што прадстаўленая яму інфармацыя сьведчыць пра парушэньне права сп. Кавалёва ў адпаведнасьці з пунктам 3 (b) артыкула 14 Пакту (справа №2120/2011).

 

Павел Сялюн на момант прадастаўленьня паведамленяня ў Камітэт па Правах Чалавека утрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў у Менску пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Гарадзенскім абласным судом у 2013 годзе. У гэтай справе Камітэт адзначыў сьцьверджаньне аўтара пра тое, што падчас стадыі папярэдняга сьледства ён не быў забясьпечаны эфэктыўнай і пастаяннай дапамогай адваката і, што ён быў у стане наняць у прыватным парадку адваката толькі ў рамках падрыхтоўкі сваёй касацыйнай скаргі.

У сувязі з гэтым Камітэт адзначыў, што

на працягу больш за шэсьць месяцаў папярэдняга зьняволеньня аўтар ня меў эфэктыўнага й пастаяннага доступу да сваіх адвакатаў і што большасьць сьледчых дзеяньняў, такіх як перакрыжаваныя допыты й допыты мелі месца ў адсутнасьць адвакату.

Камітэт таксама адзначае, што

гэтыя сьцьверджаньні не былі абвергнутыя дзяржавай, адпаведна, належная вага павінна быць аддадзена сьцьверджаньням аўтара.

Спасылаючыся на сваё Заўвагі агульнага парадку №32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14, Камітэт нагадаў пра тое, што ў выпадках, зьвязаных з сьмяротным пакараньнем, важнай аксыёмаю зьяўляецца тое, што абвінавачаны павінен мець эфэктыўную дапамогу адваката на ўсіх этапах сьледства й судовага разьбіральніцтва. У гэтых абставінах Камітэт прыйшоў да высновы, што факты ў выкладзе аўтара сьведчаць пра парушэньне ягоных правоў у адпаведнасьці з артыкулам 14 (3) (b) Пакту (справа №2289/2013 году).

 

 

ПРАВА БЫЦЬ СУДЗІМЫМ У СВАЁЙ ПРЫСУТНАСЬЦІ

 

 

Пэнсіянэр Іван Асеюк зь Берасьцейскай вобласьці ў 2003 годзе на асабістым аўто перасёк дзяржаўную мяжу паміж Беларусьсю ды Ўкраінаю лясной дарогай, дзе ён быў затрыманы й яму было прад’яўленае абвінавачваньне ў перамяшчэньні транспартнага сродку праз мытную мяжу Рэспублікі Беларусь без мытнага кантролю. Суд Маскоўскага раёну Берасьця прызначыў яму штраф з канфіскацыяй аўтамабіля. Берасьцейскі абласны суд разгледзеў скаргу ў яго адсутнасьць. Камітэт па Правах Чалавека ў гэтай справе адзначыў, што аўтар не быў апавешчаны аб даце разгляду справы, бо дзяржава не зьдзейсьніла дастатковых намаганьняў для паведамленьня яго аб маючым адбыцца судовым разглядзе. Таму Камітэт палічыў парушэньне пункту 3 (d) артыкула 14 Пакту (справа №1311/2004 году).

 

 

ПРАВА АБАРАНЯЦЬ СЯБЕ З ДАПАМОГАЮ АБАРОНЦЫ

 

 

Алег Грышкаўцоў на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека утрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў у Менску пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Гарадзенскім абласным судом у 2010 годзе. У гэтай справе Камітэт прыняў сьцьверджаньні аўтара пра тое, што падчас сьледства, судовага разьбіральніцтва й працэдураў абскарджаньня яму не была выдзелена дапамога абаронцы ў парушэньне ягоных правоў па артыкуле 14 (3) d). Камітэт таксама адзначыў, напрыклад, што на працягу пяці месяцаў утрыманьня пад вартаю да суду аўтар ня меў рэальнага доступу да юрыдычнай дапамогі, у той час як у гэты пэрыяд часу ён прызнаў віну пад прымусам, і што падчас падрыхтоўкі касацыйнай скаргі яму не была прадастаўленая магчымасьць канфідэнцыйных зносінаў з адвакатам.

Спасылаючыся на свае Заўвагі агульнага парадку N32CCPR/C/GC/32 (2007; rus.) па артыкуле 14, Камітэт нагадаў пра сваю практыку, згодна зь якой

у выпадку, калі гаворка можа ісьці пра сьмяротнае пакараньне, няма неабходнасьці даказваць, што абвінавачваны павінен карыстацца дзейснай дапамогаю адваката ва ўсіх стадыях судовага разьбіральніцтва.

Камітэт адзначыў таксама, што гэтыя сьцьверджаньні не былі абвергнутыя дзяржаваю. У гэтых абставінах Камітэт прыйшоў да высновы пра тое, што прадстаўленыя аўтарам факты сьведчаць аб парушэньні ягоных правоў па артыкуле 14 (3) d) Пакту (справа №2013/2010).

 

Павел Сялюн на моманту прадастаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека утрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў у Менску пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Гарадзенскім абласным судом у 2013 годзе. У гэтай справе Камітэт адзначыў сьцьверджаньне ўтара пра тое, што падчас стадыі папярэдняга сьледства ён не быў забясьпечаны эфэктыўнай і пастаяннай дапамогаю адваката, і што ён быў у стане наняць у прыватным парадку адваката толькі ў рамках падрыхтоўкі сваёй касацыйнай скаргі.

У сувязі з гэтым Камітэт адзначыў, што

на працягу больш за шэсьць месяцаў папярэдняга зьняволеньня аўтар ня меў эфэктыўнага й пастаяннага доступу да сваіх адвакатаў, і што большасць сьледчых дзеяньняў, такіх як перакрыжаваныя допыты й допыты, мелі месца ў адсутнасьць адваката.

Гэтыя сьцверджаньні не былі абвергнутыя дзяржавай, адпаведна, належная вага павінна быць аддадзена сьцверджаньням аўтара.

Спасылаючыся на свае Заўвагі агульнага парадку №32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14, Камітэт нагадаў пра тое, што

у выпадках, зьвязаных з сьмяротным пакараньнем, важнай аксыёмаю зьяўляецца тое, што абвінавачаны павінен мець эфэктыўную дапамогу адваката на ўсіх этапах сьледства й судовага разьбіральніцтва.

У гэтых абставінах Камітэт прыйшоў да высновы, што факты ў выкладзе аўтара сьведчаць пра парушэньні ягоных правоў у адпаведнасьці з артыкулам 14 (3) (d) Пакту (справа №2289/2013 году)

 

 

ПРАВА МЕЦЬ ПРЫЗНАЧАНАГА АБАРОНЦУ

 

 

Андрэй Жук на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду судовай калегіяй па крымінальных справах Менскага абласнога суду ў 2009 годзе. Аўтар заявіў, што фактычна ён быў пазбаўлены юрыдычнай дапамогі на пачатковых этапах сьледства, і што ён быў прымушаны ўдзельнічаць у сьледчых дзеяньнях без дапамогі з боку адваката, нягледзячы на ​​просьбы аб сустрэчы з адвакатам. Камітэт нагадаў аб праве ўсіх пры разглядзе любога прад’яўленага крымінальнага абвінавачваньня абараняць сябе асабіста альбо пры дапамозе выбранага імі абаронцы, альбо мець прызначанага абаронцу бясплатна, калі таго патрабуюць інтарэсы правасудзьдзя, як гэта прадугледжана пунктам 3 d) артыкула 14. Камітэт прыйшоў да той высновы, што пазбаўленьне права мець прызначанага абаронцу бясплатна, калі таго патрабуюць інтарэсы правасудзьдзя, уяўляе сабою парушэньне правоў сп. Жука, прадугледжаных пунктам 3 d) артыкула 14 Пакту (справа №1910/2009).

 

 

ПРАВА НА ДОПЫТ СЬВЕДКАЎ

 

 

Пэнсіянэр Іван Асеюк зь Берасьцейскай вобласьці ў 2003 годзе на асабістым аўто перасёк дзяржаўную мяжу паміж Беларусьсю ды Ўкраінаю лясной дарогай, дзе ён быў затрыманы й яму было прад’яўленае абвінавачваньне ў перамяшчэньні транспартнага сродку праз мытную мяжу Рэспублікі Беларусь без мытнага кантролю. Суд Маскоўскага раёну Берасьця прызначыў яму штраф з канфіскацыяй аўтамабіля, пры гэтым адмовіў у хадайніцтве аўтара заслухаць ягоных сьведкаў. Камітэт па Правах Чалавека ў гэтай справе адзначыў, што ні сам аўтар, ні ягоныя сьведкі так і не былі заслуханыя ў судзе Маскоўскага раёну горада Берасья, таму Камітэт палічыў парушэньне пункту 3 e) артыкула 14 Пакту (справа №311/2004 году).

 

Васіль Юзэпчук ​​на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Берасьцейскім абласным судом у 2009 годзе. Аўтар заявіў, што ня мог правесьці перакрыжаваны допыт ключавых сьведкаў падчас судовых пасяджэньняў, і што ў сукупнасьці каля 30 сьведкаў, выстаўленых як абаронаю, гэтак і абвінавачваньнем, не зьявіліся для дачы паказаньняў. Аўтар сьцьвярджаў, што ён ня змог дапытаць свайго брата, які быў дапытаны ў ходзе дасудовага сьледства, аднак не зьявіўся ў суд. Аўтар сьцьвярджаў, што адзін з сьведкаў мог бы прадставіць, калі б ён даваў паказаньні, доказы ягонай невінаватасьці.

У сувязі з гэтым Камітэт спаслаўся на свае Заўвагеі агульнага парадку №32 (2007 г.) – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) па артыкуле 14 аб праве на роўнасьць перад судом і трыбуналамі й на справядлівы суд, у адпаведнасьці зь якім права на забеспячэньне прысутнасьці сьведкаў, абвінавачаных альбо іхных адвакатаў не зьяўляецца неабмежаваным, аднак павінна быць прадастаўлена належная магчымасьць апытаць і аспрэчыць заявы сьведкаў, што паказваюць супраць абвінавачанага, на адной з стадыяў судаводства.

Як палічыў Камітэт,

тое, што адзін з ключавых сьведкаў не прысутнічаў падчас судовага паседжаньня для правядзеньня перакрыжаванага допыту, і што на судовыя паседжаньні не зьявіліся 30 іншых сведкаў, адмоўна паўплывала на справядлівасmць разгляду па справе аўтара.

У гэтых абставінах, у адсутнасьць якога-небудзь адказу з боку дзяржавы, Камітэт лічыць, што прадстаўленыя яму факты выяўляюць парушэньне палажэньняў пункту 3 e) артыкула 14 Пакту (справа №1906/2009).

 

 

ПРАВА НЯ СЬВЕДЧЫЦЬ СУПРАЦЬ СЯБЕ

 

 

Васіль Юзэпчук ​​на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Берасьцейскім абласным судом у 2009 годзе. Аўтар заявіў, што ён падвяргаўся фізічнаму й псыхалягічнаму ўціску, накіраванаму на тое, каб прымусіць яго прызнаць сваю віну, і што яго прызнаньне пасьля паслужыла асновай ягонага асуджэньня.

Камітэт у гэтай справе адзначыў, што

гарантыі, выкладзеныя ў пункце 3 g) артыкула 14 Пакту, павінны разумецца ў тэрмінах адсутнасьці любога наўпростага альбо ўскоснага фізычнага альбо неналежнага псыхалягічнага ўціску з боку сьледчых ворганаў на абвінавачанага ў мэтах атрыманьня прызнаньня віны.

Камітэт адзначыў, што,

нягледзячы на ​​шматлікія сьцьверджэньні аўтара пра тое, што яму не давалі ежы, доўгі час трымалі ў адзіночнай камэры й давалі невядомыя таблеткі ды алькаголь, дзяржава не прадставіла якой-небудзь інфармацыі, якая дэманструе правядзеньне дзейснага расьсьледваньня гэтых канкрэтных сьцьверджаньняў. У гэтых абставінах сьцьверджаньням аўтара павінна надавацца належная вага.

Адпаведна, Камітэт прыйшоў да высновы, што прадстаўленыя яму факты выяўляюць парушэньні правоў аўтара ў адпаведнасьці з артыкулам 14, пункт 3 g) Пакту (справа №1906/2009).

 

Андрэй Жук на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду судовай калегіяй па крымінальных справах Менскага абласнога суду ў 2009 годзе. Аўтар заявіў, што на яго аказваўся фізычны й псыхалягічны ўціск з мэтай прымусу яго да прызнаньня віны, і што яго прызнаньне паслужыла падставаю для вынясеньня яму абвінаваўчага прысуду.

У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў аб тым, што

гарантыю, выкладзеную ў пункце 3 g) артыкула 14 Пакту, варта разумець як адсутнасьць любога наўпростага альбо ўскоснага фізычнага ці неапраўданага псыхалягічнага ўціску з боку сьледчых ворганаў на абвінавачаных, каб дамагчыся прызнаньня тымі сваёй віны.

Камітэт адзначыў, што,

нягледзячы на ​​мэдычную амбуляторную карту, якая сьведчыць пра наяўнасьць у аўтара паведамленьня цялесных пашкоджаньняў, якая была прадстаўлена адвакатамі абароны ў ходзе касацыйнай вытворчасьці, дзяржава не прадаставіла ніякай інфармацыі, якая сьведчыць пра тое, што яна праводзіла якое-небудзь расьсьледваньне ў сувязі з сьцьверджаньнямі пра жорсткае абыходжаньне.

З улікам гэтых абставінаў да заяваў аўтара неабходна ставіцца з належнай увагаю, і Камітэт прыйшоў да высновы аб тым, што факты, якімі ён валодае, сьведчаць пра парушэньні правоў Жука згодна з пунктам 3 g) артыкула 14 Пакту (справа №1910/2009).

Алег Грышкаўцоў на момант прадстаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека утрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў у Менску пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Гарадзенскім абласным судом у 2010 годзе. У гэтай справе Камітэт прыняў сьцьверджаньні аўтара пра тое, што ён падвяргаўся фізычнаму й псыхалягічнаму ўціску, накіраванаму на тое, каб прымусіць яго прызнаць сваю віну, і што яго прызнаньне пасьля паслужыла асноваю для асуджэньня яго судамі. Камітэт адзначыў, што гэтыя сьцьверджаньні не былі абвергнутыя дзяржавай.

У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў, што

гарантыі, выкладзеныя ў пункце 3 g) артыкула 14 Пакту, павінны разумецца як адсутнасьць любога наўпростага альбо ўскоснага фізычнага ці неналежнага псыхалягічнага ўціску з боку сьледчых ворганаў на абвінавачанага ў мэтах атрыманьня прызнальных паказаньняў.

Камітэт адзначыў, што,

нягледзячы на ​​відавочныя прыкметы таго, што аўтар падвяргаўся катаваньням й меліся скаргі ягонае маці й самога аўтара на гэты конт, дзяржава не прадставіла ніякай інфармацыі, каб прадэманстраваць, што ўлады правялі эфэктыўнае расьсьледваньне гэтых канкрэтных сьцверджаньняў. У гэтых абставінах Камітэт адзначыў, што сьцьверджаньням аўтара павінна надавацца належная вага.

Зыходзячы з гэтага, Камітэт прыйшоў да высновы, што прадстаўленыя яму факты сьведчаць аб парушэньні правоў аўтара ў адпаведнасьці з артыкулам 14 (пункт 3 g) Пакту (справа №2013/2010).

 

Любоў Кавалёва і Тацяна Казяр прадставілі сваё паведамленьне ад свайго ўласнага імя й ад імя сп. Уладзіслава Кавалёва (іхнага сына й брата адпаведна), які ў момант прадстаўленьня паведамленьня ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Вярхоўным Судом Рэспублікі Беларусь. Камітэт прыняў да ведама довады скаргі аўтараў, якія тычацца таго, што на сп. Кавалёва быў аказаны псыхічны й псіхалягічны ўціск з мэтай схіліць яго да прызнаньня віны, і што, хоць ён адмовіўся ад прызнальных паказаньняў падчас судовых паседжаньняў, дадзенае прызнаньне легла ў аснову яго абвінавачваньня. У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў, што гарантыю, прадугледжаную пунктам 3 (g) артыкула 14 Пакту, варта разумець як адсутнасьць любога наўпростага альбо ўскоснага фізычнага ці неапраўданага псыхалягічнага ўціску з боку сьледчых ворганаў на абвінавачаных з тым, каб дамагчыся прызнаньня віны. У дадзеных абставінах Камітэт прыйшоў да высновы, што выкладзеныя яму факты паказваюць на парушэньне правоў сп. Кавалёва па пункце 3 (g) артыкула 14 Пакту (справа №2120/2011).

 

Павел Сялюн на моманту прадастаўленьня паведамленьня ў Камітэт па Правах Чалавека утрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў у Менску пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Гарадзенскім абласным судом у 2013 годзе.

У гэтай справе Камітэт прыняў да ведама сьцьверджаньне ўтара пра тое, што ён падвяргаўся фізычнаму й псыхалягічнаму ўціску, накіраванаму на тое, каб прымусіць яго прызнаць сваю віну, і што ягонае прызнаньне пасьля паслужыла асновай яго асуджэньня судамі. Камітэт адзначыў, што гэтыя сьцьверджаньні не былі абвергнутыя дзяржавай. У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў, што гарантыі, выкладзеныя ў пункце 3 g) артыкула 14 Пакту, павінны разумецца як адсутнасьць любога наўпростага альбо ўскоснага фізічнага ці неналежнага псыхалягічнага ўціску з боку сьледчых ворганаў на абвінавачанага ў мэтах атрыманьня прызнальных паказаньняў. Зыходзячы з гэтага, Камітэт прыйшоў да высновы, што прадстаўленыя яму факты сьведчаць пра парушэньне правоў аўтара ў адпаведнасьці з артыкулам 14 (пункт 3 g) Пакту (справа №2289/2013).

 

Андрэй Бурдыка на час прадстаўленьня паведамленьня ўтрымліваўся пад вартаю ў Менску як прысуджаны да пакараньня сьмерцю Гарадзенскім абласным судом у 2010 годзе.

Камітэт прыняў да ведама скаргу аўтара адносна таго, што ён стаў ахвяраю фізычнага й псыхалягічнага ўзьдзеяньня, якое было ўжыта да яго ў мэтах прымусу да дачы прызнальных паказаньняў для атрыманьня ад яго згоды ў прызнаньні сваёй віны
ў зьдзяйсьненьні цэлага шэрагу злачынстваў і ў тым, што гэтыя вымушаныя прызнаньні паслужылі пасьля падставаю для прызнаньня ягонай віны й вынесенага судом прысуду.

Камітэт нагадаў, што

гарантыі, прадугледжаныя ў артыкуле 14 (3) g) Пакту, павінны разумецца з пункту гледжаньня адсутнасьці наўпростага альбо ўскоснага фізычнага ці неабгрунтаванага псыхалягічнага ўціску з боку сьледчых ворганаў на абвінавачанага з мэтай атрыманьня ад яго прызнаньня ў зьдзяйсьненьні віны.

Камітэт прыняў да ведама, што

нягледзячы на відавочныя прыкметы таго, што аўтар быў падвергнуты катаваньням і ў сувязі з гэтым меліся скаргі з боку ягонай маці й самога аўтара, дзяржава-удзельніца не прадставіла ніякай інфармацыі, каб прадэманстраваць, што ейныя ўлады правялі эфэктыўнае расьсьледваньне гэтых канкрэтных сьцьверджаньняў.

Камітэт у гэтых абставінах лічыць, што ён павінен належным чынам прыняць да ведама сьцьверджаньні аўтара. Адпаведна Камітэт прыйшоў да высновы аб тым, што прадстаўленыя яму факты сьведчаць пра парушэньні правоў аўтара, прадугледжаных артыкулам 14 (3) g) Пакту (справа №2017/2010).

 

 

ПРАВА НА ПЕРАГЛЯД СПРАВЫ ВЫШЭЙПАСТАЎЛЕНЫМ СУДОМ

 

 

У 2001 годзе Вярхоўны суд прызнаў прафсара й рэктара Гомельскага дзяржаўнага мэдычнага інстытуту Юрыя Бандажэўскага вінаватым у атрыманьні хабараў і прыгаварыў да васьмі гадоў турэмнага зьняволеньня. У Камітэт па Правах Чалавека аўтар заявіў, што прысуд не падлягаў абскарджаньню й уступіў у сілу адразу пасьля яго вынясеньня, бо справу па першай інстанцыі разглядаў Вярхоўны суд, дзе не прадугледжана абскарджваньне прысуду ў касацыйным парадку.

З гэтай нагоды Камітэт адзначыў, што

у тэксьце прысуду паказана, што ён не падлягае перагляду судом вышэйшай інстанцыі, а праверка прысуду ў наглядным парадку прадстаўляе сабой асаблівую працэдуру абскарджаньня, якая можа выкарыстоўвацца паводле меркаваньня судзьдзі альбо пракурора. У выпадку такой праверкі яна абмяжоўваецца толькі пытаньнямі праўных нормаў і не дапушчае перагляду фактаў і доказаў. Права на апэляцыю па сэнсе пункту 5 артыкула 14 накладае на дзяржавы абавязак па сутнасьці пераглядаць асуджэньне й прысуд як з пункту гледжаньня дастатковасьці доказаў, гэтак і захаваньня законнасьці.

Пры дадзеных умовах Камітэт палічыў, што перагляд справаў у наглядным парадку не можа лічыцца “апэляцыйнай вытворчасьцю”, адпаведна, пункт 5 артыкула 14 Пакту быў парушаны (справа №1100/2002 – rus).

 

Любоў Кавалёва й Тацяна Казяр прадставілі сваё паведамленьне ад свайго ўласнага імя і ад імя сп. Уладзіслава Кавалёва (іхнага сына й брата адпаведна), які ў момант прадстаўленьня паведамленьня ўтрымліваўся ў камэры сьмяротнікаў пасьля вынясеньня яму сьмяротнага прысуду Вярхоўным Судом Рэспублікі Беларусь. Аўтаркі скардзіліся на тое, што права сп. Кавалёва на перагляд вынесенага яму прысуду й пакараньня вышэйшай судовай інстанцыяй было парушанае, калі браць пад увагу факт, што прысуд Вярхоўнага Суду не падлягае абскарджваньню.

Камітэт адзначыў, што, як відаць з выкладзеных яму матэрыялаў, сп. Кавалёў быў прысуджаны да сьмяротнага пакараньня ў першай інстанцыі Вярхоўным Судом і ў прысудзе паказваецца, што ён зьяўляецца канчатковым і абскарджваньню не падлягае. Хоць сп. Кавалёў скарыстаўся мэханізмам нагляднай скаргі, Камітэт адзначае, што такая працэдура прымяняецца толькі да прысудаў, якiя падлягаюць выкананьню і таму зьяўляецца экстраардынарным сродкам абскарджваньня, залежным ад дыскрэцыйных паўнамоцтваў судзьдзі альбо абвінаваўцы. Калі такая наглядная вытворчасьць мае месца, яна абмяжоўваецца толькі пярэчаньнямі праўнага парадку й не прадугледжвае ніякага перагляду фактаў і доказаў, такім чынам, ня можа лічыцца «пераглядам» у кантэксьце пункту 5 артыкула 14.

У сувязі з гэтым Камітэт нагадаў, што,

нават калі сыстэма перагляду можа не быць аўтаматычнай, устаноўленае пунктам 5 артыкула 14 права на перагляд накладае на дзяржаву абавязак перагляду асуджэньня й прысуду істотным чынам, зыходзячы з абгрунтаванасьці як доказаў, гэтак і нормаў права, так, каб працэдура рабіла магчымым належны разгляд сутнасьці справы.

У адсутнасьць якіх-небудзь тлумачэньняў з боку дзяржавы-ўдзельніцы Камітэт прыйшоў да высновы, што адсутнасьць магчымасьці абскарджваньня прысуду Вярхоўнага Суду, вынесенага ў першай інстанцыі, вышэйшай судовай інстанцыяй, супярэчыць патрабаваньням пункту 5 артыкула 14 Пакту (справа №2120/2011).

 

 

*
*
(ПЕРАКЛАД, РАС.)

 

 

Право на справедливый суд: беларуская практика и решения Комитета ООН по правам человека (документы)

 

Правозащитник Леонид Судаленко подготовил обзор решений Комитета ООН по правам человека, связанных с нарушением прав белорусов на справедливый суд. Представленный материал доработан при экспэрнай поддержке BLP (Belarusian Legal Portal)*.

 

Для удобства решения КПЧ ООН (далее – Комитет) поделены на такие категории как, справедливый, независимый суд, суд, созданный на основании закона, презумпция невиновности, право на защитника, право быть судимым в своём присутствии, право иметь назначенного защитника, право на допрос свидетелей, право не свидетельствовать против себя и право на пересмотр дела вышестоящим судом – ст.14 Международного Пакта о гражданских и политических правах, МПГиПП (далее – Пакт).

 

 

СПРАВЕДЛИВЫЙ СУД

 

 

Михаил Маринич, занимавший ранее высокие посты в системе государственной службы, участвовал в качестве кандидата в президентских выборах в Беларуси
в 2001 году. В 2004 году в отношении автора было возбуждено уголовное дело за незаконное хранение оружия и хищение документов. Суд осудил автора к 6 годам тюремного заключения. В комитет по правам человека автор заявил, что суд не был ни независимым, ни беспристрастным, поскольку судьи действовали в соответствии с указаниями властей; слушания не были полностью открытыми для общественности и за их ходом внимательно следили представители спецслужб, осуществляющие аудиозапись всего процесса; судьи необъективно толковали доказательства, собранные в ходе следствия, а также доказательства, представленные свидетелями и подзащитным.

Комитет по Правам Человека отметил, что государство не представило каких-либо замечаний по поводу мер, принятых с целью размещения в зале суда заинтересованных представителей общественности, принимая во внимание роль автора как общественного деятеля. Комитет также отметил, что утверждения автора касались обысков в его доме и в доме его родственников, а также досмотра его личных вещей, прослушивания телефона, слежки за машиной и конфискации денег и документов. В отсутствие комментариев государства по поводу этих утверждений автора Комитет постановил, что эти факты составляют нарушение пункта 1 статьи 14 Пакта (дело №1502/2006).

 

Александр Козулин − бывший ректор Белорусского государственного университета
и бывший заместитель министра образования. В 2006 году он баллотировался на пост Президента страны. В 2006 году прокуратура предъявила Козулину официальные обвинения в хулиганстве и организации групповых действий, грубо нарушающих общественный порядок. Суд Московского района Минска признал его виновным и приговорил его к пяти с половиной годам тюремного заключения. Автор утверждал, что во время суда он находился за решеткой и поэтому не мог свободно общаться со своими адвокатами.

Комитет напомнил, что во время судебных разбирательств подсудимые, как правило, не должны быть в наручниках или находиться за решеткой или иным образом представать в суде в обличии, указывающем на то, что они могут быть опасными преступниками. Поэтому Комитет заключил, что представленные ему факты свидетельствуют о нарушении права Козулина на справедливый суд согласно пункту 1 статьи 14 Пакта (дело №1773/2008).

 

Правозащитник Олег Волчек в 2006 году ехал в Польшу на личном автомобиле. Сотрудники таможни обыскали его автомобиль и предъявили обвинение в перевозке через государственную границу запрещенных книг. Суд в Бресте, который приговорил автора к штрафу с конфискацией изъятых книг прошёл при отсутствии автора. Комитет по правам человека принял к сведению утверждение автора о том, что его не проинформировали о времени и дате административного разбирательства в нарушение его прав по пункту 1 статьи 14 Пакта.

Комитет напомнил, что

Пакт предусматривает право каждого на справедливое и открытое судебное разбирательство компетентным, независимым и беспристрастным судом, учрежденным по закону, и что равенство возможностей состязательных сторон является неотъемлемым аспектом принципа справедливого судебного разбирательства.

В этом деле Комитет сослался на свои Замечания общего порядка №32 (2007) – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14, в которых указывается, что

суды обязаны предоставлять информацию относительно времени и места проведения устных слушаний.

Автор утверждал, что письмо с уведомлением о времени и дате слушания, которое должно было состояться 17 октября 2006 года, было доставлено ему только 27 октября 2006 года. Он также заявил, что доказательства, которые он получил на почте по этому вопросу, были проигнорированы судом, когда он рассматривал его апелляцию. В этих обстоятельствах и при отсутствии каких-либо замечаний со стороны государства по данной конкретной жалобе Комитет считает необходимым должным образом учитывать утверждение автора. Соответственно Комитет пришёл к выводу, что права автора по пункту 1 статьи 14 Пакта были нарушены (дело №1991/2010).

 

Жители Гомеля Валентин Евзрезов и Василий Поляков в 2009 году совместно с другими намеревались провести демонстрацию по случаю годовщины исчезновения лидеров оппозиции Виктора Гончара и Анатолия Красовского. Они группой шли по улице с плакатами в руках исчезнувших политиков, их задержала милиция и обвинила в нарушении порядка организации и проведения массового мероприятия. Суд Железнодорожного района Гомеля присудил каждому из участников крупные штрафы. В этом деле Комитет принял к сведению утверждения авторов о том, что они не были проинформированы о времени и дате проведения судебного разбирательства по соответствующим административным делам и в этой связи не могли защищать себя лично или через адвоката. Авторы также утверждали, что они не были проинформированы о характере выдвинутых против них обвинений и не имели достаточно времени для подготовки своей защиты. Комитет также принял к сведению утверждения авторов о том, что они не имели возможности вызвать кого-либо из числа 16 свидетелей в свою защиту.

Комитет напомнил, что

Пакт предоставляет каждому право на справедливое и публичное разбирательство дела компетентным, независимым и беспристрастным судом, учрежденным в соответствии с законом, и что равенство возможностей обвинения и защиты является непременным условием соблюдения принципа справедливого разбирательства. Этот принцип равенства состязательных возможностей также требует, чтобы каждой стороне была предоставлена возможность оспорить все доводы и доказательства, представленные другой стороной.

Комитет сослался на свои Замечания общего порядка № 32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14, согласно которым

суды обязаны предоставлять информацию относительно времени и места проведения устных слушаний по делу.

С учетом этих обстоятельств и в отсутствие каких-либо замечаний со стороны государства в отношении рассматриваемых конкретных утверждений, Комитет постановил, что к заявлению авторов следует отнестись со всей серьезностью. В этой связи Комитет сделал вывод о том, что права г-на Еврезова и г-на Полякова, предусмотренные пунктом 1 статьи 14 Пакта, были нарушены (дело №1999/2010).

 

Любовь Ковалева и Татьяна Козяр представили свое сообщение от своего собственного имени и от имени г-на Владислава Ковалёва (их сына и брата соответственно), который в момент представления сообщения содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора Верховным Судом Республики Беларусь. Комитет принял к сведению заявления авторов, не опровергнутые государством, что Верховный Суд был предвзятым и нарушил принцип независимости, беспристрастности, равенства сторон, а также принцип гласности судебного разбирательства в нарушение пункта 1 статьи 14 Пакта. В свете установленных Комитетом фактов о том, что государство-участник не соблюдало гарантий справедливого судебного разбирательства, предусмотренных пунктами 2, 3(b), 3(g) и 5 статьи 14 Пакта, Комитет полагает, что проведение судебного разбирательства по делу г-на Ковалева страдало недостатками, которые, при их рассмотрении в совокупности, представляют собой нарушение пункта 1 статьи 14 Пакта (дело №2120/2011).

 

 

НЕЗАВИСИМЫЙ СУД

 

 

В 1994 году Верховный совет (Парламент) избрал Михаила Пастухова судьёй Конституционного суда на срок в 11 лет. Указом Президента в 1997 году автор был освобождён от данной должности на том основании, что срок его полномочий истёк вследствие вступления в силу новой Конституции в 1996 году. Автор обратился в районный суд с заявлением о восстановлении на работе, однако суд отказался принять его заявление к производству. Автор обжаловал это решение в Минском городском суде, который отклонил его апелляцию на том основании, что суды не полномочны рассматривать трудовые споры о восстановлении таких работников, назначаемых Верховным советом Республики Беларусь, как судьи Конституционного суда. Автор обратился в Верховный суд с ходатайством о пересмотре судебного решения, однако и Верховный суд отклонил его ходатайство на указанном выше основании. В этом деле Комитет принял к сведению утверждение автора о том, что его нельзя было отстранить от должности, поскольку он был избран судьёй на срок в 11 лет. Комитет также отметил, что Указ Президента касался замены не Конституционного суда на новый судебный орган, а конкретно автора, и в качестве единственного основания для его увольнения в Указе упоминалось истечение срока его полномочий как члена Конституционного суда, что явно противоречит истине. Кроме того, у автора не было никаких эффективных средств судебной защиты, чтобы обжаловать его увольнение исполнительной властью. В этих обстоятельствах Комитет заключил, что освобождение автора от должности судьи Конституционного суда за несколько лет до истечения срока, на который он был назначен, является посягательством на независимость судебных органов. Поэтому в данном случае имело место нарушение пункта 1 статьи 14 Пакта, касающееся независимости судебных органов (дело №814/1998).

 

 

СУД, СОЗДАННЫЙ НА ОСНОВАНИИ ЗАКОНА

 

 

В 2001 году Верховный суд признал профессора и ректора Гомельского государственного медицинского института Юрия Бандажевского виновным в получении взяток и приговорил к восьми годам тюремного заключения. В Комитет по Правам Человека автор заявил, что состав Военной коллегии Верховного суда во время судебного заседания был незаконным, поскольку народные заседатели в военных судах согласно закона должны состоять на действительной военной службе, тогда как в случае автора кадровым военным был только председатель суда. Комитет в этом деле посчитал, что состав суда, рассматривавшего дело автора, был сформирован ненадлежащим образом, а именно подбор членов суда не соответствовал законодательству по смыслу пункта 1 статьи 14 Пакта и пришёл к выводу о нарушении в этом отношении положений данного пункта (дело №1100/2002 – Rus).

 

 

ПРЕЗУМПЦИЯ НЕВИНОВНОСТИ

 

 

Михаил Маринич, занимавший ранее высокие посты в системе государственной
службы, участвовал в качестве кандидата в президентских выборах в Беларуси
в 2001 году. В 2004 году в отношении автора было возбуждено уголовное дело за незаконное хранение оружия и хищение документов. Суд осудил автора к 6 годам тюремного заключения. В Комитет по Правам Человека автор заявил, что было нарушено его право на презумпцию невиновности в связи с тем, что некоторые эпизоды допроса транслировались на белорусском телевидении и сопровождались ложными и унижающими комментариями в его адрес, из которых можно было сделать вывод о его виновности. Автор также сообщил, что контролируемое государством белорусское телевидение выпустило в эфир искаженную информацию ещё до окончания следствия по делу. Государство не оспорило эти доводы. Комитет напомнил о том, что право обвиняемого считаться невиновным, пока его вина не будет доказана компетентным судом, гарантируется Пактом.

Тот факт, что в контексте этого дела государственные средства массовой информации выставляли автора виновным до завершения процесса, сам по себе является нарушением пункта 2 статьи 14 Пакта (дело №1502/2006).

 

Александр Козулин − бывший ректор Белорусского государственного университета
и бывший заместитель министра образования. В 2006 году он баллотировался на пост президента страны. В 2006 году прокуратура предъявила Козулину официальные обвинения в хулиганстве и организации групповых действий, грубо нарушающих общественный порядок. Суд Московского района Минска признал его виновным и приговорил его к пяти с половиной годам тюремного заключения. Автор утверждал, что было нарушено его право на презумпцию невиновности, поскольку сразу после его ареста министр внутренних дел, выступая по государственному телевидению, назвал его преступником и аналогичное заявление в тот же день сделала Генеральная прокуратура.

Комитет напомнил, что

презумпция невиновности, имеющая основополагающее значение для защиты прав человека, означает, что

- бремя доказывания лежит на стороне обвинения;

- вина должна быть безоговорочно доказана и не может быть вменена;

- всякие сомнения должны толковаться в пользу обвиняемого;

- с лицами, обвиняемыми в совершении уголовных преступлений, следует обращаться в соответствии с этим принципом.

Все государственные органы обязаны воздерживаться от любых действий или заявлений, предрешающих исход судебного разбирательства, в том числе от публичных заявлений о виновности обвиняемого. Способ подачи новостей в средствах массовой информации также не должен подрывать принцип презумпции невиновности.

Поэтому Комитет заключил, что представленные ему факты свидетельствуют о нарушении права Козулина на справедливый суд согласно пункту 2 статьи 14 Пакта (дело №1773/2008).

 

Андрей Жук на момент представления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора судебной коллегией по уголовным делам Минского областного суда в 2009 году. Автор заявил, что был нарушен принцип презумпции невиновности, поскольку несколько государственных должностных лиц выступали с публичными заявлениями о его виновности до вынесения ему обвинительного приговора судом, а СМИ публиковали для широкой общественности материалы предварительного следствия до начала рассмотрения этого дела судом. Кроме того, входе всего судебного процесса он содержался в металлической клетке, а в местных печатных изданиях публиковались фотографии, изображающие его в зале суда за металлической решеткой.

В этой связи Комитет напомнил о своей практике, которая отражена в Замечании общего порядка No32 - CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14 и согласно которой

презумпция невиновности, имеющая основополагающее значение для защиты прав человека,

возлагает обязанность доказывания на обвинение,

гарантирует, что никакая вина не может быть презюмирована до тех пор, пока виновность не будет доказана вне всяких разумных сомнений,

обеспечивает, чтобы сомнения толковались в пользу обвиняемого и

требует, чтобы с лицами, которым предъявляются обвинения в совершении уголовного деяния, обращались в соответствии с этим принципом”.

В этом же Замечании общего порядка указано, что

все государственные органы власти обязаны воздерживаться от предрешения исхода судебного разбирательства, в том числе воздерживаться от публичных заявлений, в которых утверждается о виновности обвиняемого;

в нём также указано, что

в ходе судебного разбирательства подсудимые в качестве общего правила не должны заковываться в наручники или содержаться в клетках или каким-либо иным образом представать в суде в обличии, указывающем на то, что они могут быть опасными преступниками, и что средствам массовой информации следует воздерживаться от подачи новостей таким образом, чтобы это подрывало презумпцию невиновности.

С учётом имеющейся у Комитета информации и при отсутствии какой-либо реакции со стороны государства Комитет постановил, что презумпция невиновности г-на Жука, гарантированная в соответствии с пунктом 2 статьи 14 Пакта была нарушена (дело №1910/2009).

 

Олег Гришковцов на момент представления сообщения в Комитет по Правам Человека содержался в камере смертников в Минске после вынесения ему смертного приговора Гродненским областным судом в 2010 году. В этом деле Комитет отметил утверждения автора о том, что в его деле не был соблюдён принцип презумпции невиновности, поскольку он был закован в наручники и содержался в металлической клетке во время судебного заседания. Кроме того, его фотографии за металлической решёткой в зале суда были опубликованы в средствах массовой информации. В этой связи Комитет напомнил о своей практике, которая также отражена в его Замечании общего порядка N32 - CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14 и согласно которой

презумпция невиновности, имеющая основополагающее значение для защиты прав человека,

возлагает обязанность доказывания на обвинение,

гарантирует, что никакая вина не может быть презюмирована до тех пор, пока виновность не была доказана вне всяких разумных сомнений,

обеспечивает, чтобы сомнения толковались в пользу обвиняемого, и

требует, чтобы с лицами, которым предъявляются обвинения в совершении уголовного деяния, обращались в соответствии с этим принципом.

В этом же Замечании общего порядка говорится о том, что

подсудимые по общему правилу не должны заковываться в наручники или содержаться в клетках или каким-либо иным образом представать на суде в обличии, указывающем на то, что они могут быть опасными преступниками, и что средствам массовой информации следует воздерживаться от подачи новостей таким образом, чтобы это подрывало презумпцию невиновности.

На основе представленной Комитету информации и ввиду отсутствия другой соответствующей информации или аргументации государства относительно необходимости держать автора в металлической клетке во время судебного процесса Комитет посчитал, что представленные факты свидетельствуют о том, что право считаться невиновным г-на Гришковцова, как это гарантируется статьёй 14 (2) Пакта, было нарушено (дело №2013/2010).

 

Любовь Ковалева и Татьяна Козяр представили свое сообщение от своего собственного имени и от имени г-на Владислава Ковалева (их сына и брата соответственно), который в момент представления сообщения содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора Верховным Судом Республики Беларусь. Комитет принял к сведению жалобу автора на несоблюдение принципа презумпции невиновности ввиду того, что рядом должностных лиц делались публичные заявления, подтверждающие вину г-на Ковалева ещё до его осуждения судом, а средствами массовой информации доводились до общего сведения обширные материалы предварительного следствия задолго до рассмотрения дела в суде. Более того, в ходе судебного заседания он содержался в металлической клетке, а в публикациях местных средств массовой информации появлялись его фотографии из зала судебных заседаний, где он представлен находящимся за металлической решеткой. В связи с этим Комитет напомнил о своей правовой практике, отразившейся в его Замечаниях общего порядка №32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14, в соответствии с которыми

«презумпция невиновности, имеющая основополагающее значение для защиты прав человека,

возлагает обязанность доказывания на обвинение,

гарантирует, что никакая вина не может быть презюмирована до тех пор, пока виновность не была доказана вне всяких разумных сомнений,

обеспечивает, чтобы сомнения толковались в пользу обвиняемого, и

требует, чтобы с лицами, которым предъявляются обвинения в совершении уголовного деяния, обращались в соответствии с этим принципом».

Данные замечания общего порядка относятся и к

обязанности государственных органов власти воздерживаться от предрешения исхода судебного разбирательства, например, воздерживаясь от публичных заявлений, в которых утверждается о виновности обвиняемого;

далее в них утверждается, что

в ходе судебного разбирательства подсудимые по общему правилу не должны заковываться в наручники или содержаться в клетках, или каким-либо иным образом представать на суде в обличии, указывающем на то, что они могут быть опасными преступниками, а средствам массовой информации следует воздерживаться от подачи новостей таким образом, чтобы это подрывало принцип презумпции невиновности.

На основании информации, предоставленной Комитету, и в отсутствие какой-либо относящейся к данному вопросу информации от государства, Комитет считает, что предусмотренная пунктом 2 статьи 14 Пакта презумпция невиновности в отношении г-на Ковалева была нарушена (дело №2120/2011).

 

Сообщение представлено г-жой Натальей Пинчук от имени её супруга г-на Александра Беляцкого. В 2011 году суд Первомайского района города Минска вынес приговор, в соответствии с которым супруг автора был признан виновным в уклонении от уплаты сумм налогов и был приговорён к 4 годам 6 месяцам лишения свободы с конфискацией имущества с отбыванием наказания в колонии усиленного режима.

Комитет принял во внимание утверждение автора, что

в отношении её супруга была нарушена презумпция невиновности, поскольку государственные газеты и телевидение распространяли сообщения о его виновности до подтверждения приговора по его делу кассационным судом;

Президент страны сделал публичное заявление, ясно указывая свою позицию насчёт виновности супруга автора;

и поскольку на протяжении всего слушания дела супруг автора доставлялся в суд и обратно в следственный изолятор в наручниках и содержался в клетке в зале суда, что также транслировалось государственными средствами массовой информации.

При отсутствии ответа со стороны государства по этим вопросам, Комитет находит, что данным утверждениям следует придать должное значение, и что описанные факты свидетельствуют о нарушении презумпции невиновности в отношении супруга автора. Следовательно, Комитет находит, что в данном случае был нарушен пункт 2 статьи 14 Пакта (дело №2165/2012).

 

Павел Селюн на момент предоставления сообщения в Комитет по Правам Человека содержался в камере смертников в Минске после вынесения ему смертного приговора Гродненским областным судом в 2013 году. Комитет принял к сведению утверждения автора о том, что принцип презумпции невиновности в его случае не соблюдался, он был закован в наручники, его держали в металлической клетке во время судебных слушаний и он был вынужден ходить, нагнув голову на уровень колен.

В этой связи Комитет напомнил о своей практике, которая также отражена в его Замечании общего порядка N32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14 и согласно которой

презумпция невиновности, имеющая основополагающее значение для защиты прав человека,

возлагает обязанность доказывания на обвинение,

гарантирует, что никакая вина не может быть презюмирована до тех пор, пока виновность не была доказана вне всяких разумных сомнений,

обеспечивает, чтобы сомнения толковались в пользу обвиняемого, и

требует, чтобы с лицами, которым предъявляются обвинения в совершении уголовного деяния, обращались в соответствии с этим принципом.

В том же комментарии, комитет далее заявляет, что

обвиняемые не должны, как правило, быть закованными в кандалы или содержатся в клетках в ходе судебного разбирательства, или иным образом представлены суду в порядке, указывая, что они могут быть опасными преступниками, и что средства массовой информации должны избегать освещения новостей, подрывающих презумпцию невиновности.

На основе представленной Комитету информации и ввиду отсутствия другой соответствующей информации или аргументации государства относительно необходимости держать автора в металлической клетке во время судебного процесса Комитет посчитал, что представленные факты свидетельствуют о том, что право считаться невиновным г-на Селюна, как это гарантируется статьёй 14 (2) Пакта, было нарушено (дело №2289/2013).

 

Андрей Бурдыко на время представления сообщения содержался под стражей в Минске как приговоренный к смертной казни Гродненским областным судом в 2010 году.
Комитет принял утверждения автора о том, что принцип презумпции невиновности в его случае не был соблюден, поскольку он был заключён в наручники и содержался в металлической клетке во время слушания дела. Более того, его фотографии на фоне металлической клетки в зале заседания суда были опубликованы в средствах массовой информации. В этом смысле Комитет напомнил решения, принятые ранее, в которых отражено Замечание общего порядка N32 Комитета - CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14, согласно которому

«презумпция невиновности, которая является основополагающим принципом защиты прав человека,

налагает на стороны обвинения бремя доказывания обвинения,

гарантирует, что никакая вина не может быть предъявлена без обоснованного объяснения доказательств, которая

обеспечивает, что по отношению к обвиняемому истолковываются все сомнения в его пользу, и которая

требует, чтобы обвиняемые лица в совершении уголовного преступления должны подвергаться отношению согласно этому принципу».

В этом же Замечании общего порядка указывается, что

обвиняемые не должны, как правило, содержаться в наручниках и в клетках во время судебного слушания или быть представлены суду таким образом, который свидетельствовал бы о том, что они могут представлять опасность как преступники, и что средства массовой информации должны избегать освещения сведений о них, которые подрывали бы презумпцию невиновности.

На основе представленной ему информации и в отсутствие любой другой актуальной информации или аргументации, которые были бы представлены государством в обоснование необходимости заключения автора в металлическую клетку во время судебного разбирательства, Комитет считает, что представленные ему факты свидетельствуют о том, что утверждаемое г-ном Бурдыко право о том, что он был невиновен, было нарушено в силу нарушения статьи 14 (2) Пакта (дело №2017/2010).

 

 

ПРАВО НА ПОДГОТОВКУ ЗАЩИТЫ И СНОШЕНИЙ С ЗАЩИТНИКОМ

 

 

Пенсионер Иван Осеюк с Брестской области в 2003 году на личном автомобиле пересек государственную границу между Беларусью и Украиной лесной дорогой, где он был задержан и ему было предъявлено обвинение в перемещении транспортного средства через таможенную границу Республики Беларусь минуя таможенный контроль. Суд Московского района Бреста назначил ему штраф с конфискацией автомобиля. Брестский областной суд рассмотрел жалобу в его отсутствие. Комитет по правам человека в этом деле пришёл к заключению, что государство не предприняло достаточных усилий для уведомления автора о предстоящем судебном разбирательстве и тем самым воспрепятствовало подготовке им своей защиты и его участию в разбирательстве. Поэтому Комитет посчитал нарушение пункта 3 (b) статьи 14 Пакта (дело №1311/2004).

 

Андрей Жук на момент представления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора судебной коллегией по уголовным делам Минского областного суда в 2009 году. Автор заявил, что ему было разрешено встретиться с адвокатом только в течение пяти минут, и что фактически он был лишён юридической помощи на начальных этапах следствия, и что он был принуждён участвовать в следственных действиях без помощи со стороны адвоката, несмотря на просьбы о встрече с адвокато

Комитет напомнил, что в пункте 3 (b) статьи 14 предусматривается, что

обвиняемые лица должны иметь достаточное время и возможности для подготовки своей защиты и сноситься с выбранными ими самими защитниками. Это положение является важным элементом гарантии справедливого судебного разбирательства и применения принципа равенства состязательных возможностей.

Он далее напомнил

о праве всех при рассмотрении любого предъявленного уголовного обвинения защищать себя лично или через посредство выбранного ими защитника или иметь назначенного защитника безвозмездно, когда того требуют интересы правосудия, как это предусмотрено пунктом 3 (d) статьи 14. 

Комитет пришёл к заключению о том, что лишение доступа к защитнику, выбранному самим обвиняемым на начальном исключительно важном этапе досудебного разбирательства, представляет собой нарушение прав г–на Жука, предусмотренных пунктом 3 (b) статьи 14 Пакта (дело №1910/2009).

 

Любовь Ковалева и Татьяна Козяр представили своё сообщение от своего собственного имени и от имени г-на Владислава Ковалева (их сына и брата соответственно), который в момент представления сообщения содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора Верховным Судом Республики Беларусь. В части жалобы авторов на то, что за время предварительного расследования адвокат посетил г-на Ковалева только один раз, что конфиденциальность их встреч не соблюдалась, что у них не было достаточно времени для подготовки защиты и что адвоката неоднократно не допускали к нему, Комитет напомнил, что согласно пункту 3 (b) статьи 14 Пакта

каждый обвиняемый в уголовном преступлении наделён правом иметь достаточное время и возможности для подготовки своей защиты и сноситься с выбранным им самим защитником;

данное положение является важным элементом гарантии справедливого судебного разбирательства и применения принципа равенства сторон.

Право сношения с защитником требует, чтобы обвиняемому был предоставлен скорый доступ к защитнику, а защитнику должна быть предоставлена возможность встретиться со своим клиентом без свидетелей и общаться с обвиняемым в условиях, которые полностью обеспечивали бы конфиденциальность их общения.

Комитет полагает, что описанные авторами условия, в которых г-ну Ковалеву осуществлял помощь его адвокат как во время предварительного расследования, так и в ходе судебного процесса, неблагоприятно повлияли на его возможности для подготовки своей защиты. В отсутствие какой-либо информации от государства, опровергающей конкретные жалобы авторов, и в отсутствие какой-либо иной относящейся к данному вопросу информации, приобщенной к делу, Комитет решил, что предоставленная ему информация свидетельствует о нарушении права г-на Ковалева в соответствии с пунктом 3(b) статьи 14 Пакта (дело №2120/2011).

 

Павел Селюн на момент предоставления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников в Минске после вынесения ему смертного приговора Гродненским областным судом в 2013 году. В этом деле Комитет отметил утверждение автора о том, что во время стадии предварительного следствия он не был обеспечен эффективной и постоянной помощью адвоката и, что он был в состоянии нанять в частном порядке адвоката только в рамках подготовки своей кассационной жалобы.

В этой связи Комитет отметил, что

в течение более шести месяцев предварительного заключения автор не имел эффективного и постоянного доступа к своим адвокатам, и что большинство следственных действий, таких как перекрестные допросы и допросы, имели место в отсутствие адвоката.

Комитет также отмечает, что

эти утверждения не были опровергнуты государством, соответственно, должный вес должен быть отдан утверждениям автора.

Ссылаясь на свое Замечание общего порядка №32 – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14, Комитет напомнил о том, что в случаях, связанных с смертной казнью, важной аксиомой является то, что обвиняемый должен иметь эффективную помощь адвоката на всех этапах следствия и судебного разбирательства. В этих обстоятельствах Комитет пришёл к выводу, что факты в изложении автора свидетельствуют о нарушении его прав в соответствии со статьёй 14 (3) (b) Пакта (дело №2289/2013).

 

 

ПРАВО БЫТЬ СУДИМЫМ В СВОЁМ ПРИСУТСТВИИ

 

 

Пенсионер Иван Осеюк с Брестской области в 2003 году на личном автомобиле пересек государственную границу между Беларусью и Украиной лесной дорогой, где он был задержан и ему было предъявлено обвинение в перемещении транспортного средства через таможенную границу Республики Беларусь помимо таможенного контроля. Суд Московского района Бреста назначил ему штраф с конфискацией автомобиля. Брестский областной суд рассмотрел жалобу в его отсутствие. Комитет по правам человека в этом деле отметил, что автор не был уведомлен о дате рассмотрения дела, так как государство не предприняло достаточных усилий для уведомления его о предстоящем судебном разбирательстве. Поэтому Комитет посчитал нарушение пункта 3 (d) статьи 14 Пакта (дело №1311/2004).

 

ПРАВО ЗАЩИЩАТЬ СЕБЯ С ПОМОЩЬЮ ЗАЩИИТНИКА

 

 

Олег Гришковцов на момент представления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников в Минске после вынесения ему смертного приговора Гродненским областным судом в 2010 году. В этом деле Комитет принял утверждения автора о том, что во время следствия, судебного разбирательства и процедур обжалования ему не была предоставлена помощь защитника в нарушение его прав по статье 14 (3) d). Комитет также отметил, например, что в течение пяти месяцев содержания под стражей до суда автор не имел реального доступа к юридической помощи, в то время как в этот период времени он признал вину под принуждением, и что во время подготовки кассационной жалобы ему не была предоставлена возможность конфиденциального общения с адвокатом.

Ссылаясь на свое Замечание общего порядка N32  – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14, Комитет напомнил о своей практике, согласно которой

в случае, когда речь может идти о смертной казни, нет необходимости доказывать, что обвиняемый должен пользоваться действенной помощью адвоката во всех стадиях судебного разбирательства.

Комитет отметил также, что эти утверждения не были опровергнуты государством. В этих обстоятельствах Комитет пришёл к выводу о том, что представленные автором факты свидетельствуют о нарушении его прав по статье 14 (3) d) Пакта (дело №2013/2010).

 

Павел Селюн на момент предоставления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников в Минске после вынесения ему смертного приговора Гродненским областным судом в 2013 году. В этом деле Комитет отметил утверждение автора о том, что во время стадии предварительного следствия он не был обеспечен эффективной и постоянной помощью адвоката, и что он был в состоянии нанять в частном порядке адвоката только в рамках подготовки своей кассационной жалобы.

В этой связи Комитет отметил, что

в течение более шести месяцев предварительного заключения автор не имел эффективного и постоянного доступа к своим адвокатам, и что большинство следственных действий, таких как перекрестные допросы и допросы, имели место в отсутствие адвоката.

Эти утверждения не были опровергнуты государством, соответственно, должный вес должен быть уделен утверждениям автора.

Ссылаясь на свое Замечание общего порядка №32 - CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14, Комитет напомнил о том, что

в случаях, связанных с смертной казнью, важной аксиомой является то, что обвиняемый должен иметь эффективную помощь адвоката на всех этапах следствия и судебного разбирательства.

В этих обстоятельствах Комитет пришёл к выводу, что факты в изложении автора свидетельствуют о нарушении его прав в соответствии со статьёй 14 (3) (d) Пакта (дело №2289/2013)

 

 

ПРАВО ИМЕТЬ НАЗНАЧЕННОГО ЗАЩИТНИКА

 

 

Андрей Жук на момент представления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора судебной коллегией по уголовным делам Минского областного суда в 2009 году. Автор заявил, что фактически он был лишен юридической помощи на начальных этапах следствия, и что он был принуждён участвовать в следственных действиях без помощи со стороны адвоката, несмотря на просьбы о встрече с адвокатом. Комитет напомнил о праве всех при рассмотрении любого предъявленного уголовного обвинения защищать себя лично или через посредство выбранного ими защитника или иметь назначенного защитника безвозмездно, когда того требуют интересы правосудия, как это предусмотрено пунктом 3 d) статьи 14. Комитет пришёл к тому заключению, что лишение права иметь назначенного защитника безвозмездно, когда того требуют интересы правосудия, представляет собой нарушение прав г–на Жука, предусмотренных пунктом 3 d) статьи 14 Пакта (дело №1910/2009).

 

 

ПРАВО НА ДОПРОС СВИДЕТЕЛЕЙ

 

 

Пенсионер Иван Осеюк с Брестской области в 2003 году на личном автомобиле пересек государственную границу между Беларусью и Украиной лесной дорогой, где он был задержан и ему было предъявлено обвинение в перемещении транспортного средства через таможенную границу Республики Беларусь вне таможенного контроля. Суд Московского района Бреста назначил ему штраф с конфискацией автомобиля, при этом отказал в ходатайстве автора заслушать его свидетелей. Комитет по правам человека в этом деле отметил, что ни сам автор, ни его свидетели так и не были заслушаны в суде Московского района города Бреста, поэтому Комитет посчитал нарушение пункта 3 e) статьи 14 Пакта (дело №311/2004).

 

Василий Юзепчук на момент представления сообщения в Комитет по Правам Человека содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора Брестским областным судом в 2009 году. Автор заявил, что не мог провести перекрестный допрос ключевых свидетелей в ходе судебных заседаний и что в общей сложности около 30 свидетелей, выставленных как защитой, так и обвинением, не явились для дачи показаний. Автор утверждал, что он не смог допросить своего брата, который был допрошен в ходе досудебного следствия, однако не явился в суд. Автор утверждал, что один из свидетелей мог бы представить, если бы он давал показания, доказательства его невиновности.

В этой связи Комитет сослался на свое Замечание общего порядка №32 (2007) – CCPR/C/GC/32 (2007, rus.) по статье 14 о праве на равенство перед судами и трибуналами и на справедливый суд, в соответствии с которым право на обеспечение присутствия свидетелей, обвиняемых или их адвокатов не является неограниченным, однако должна быть предоставлена надлежащая возможность опросить и оспорить заявления показывающих против них свидетелей на одной из стадии судопроизводства.

Как посчитал Комитет,

то, что один из ключевых свидетелей не присутствовал в ходе судебного заседания для проведения перекрестного допроса и что на судебные заседания не явились 30 других свидетелей, отрицательно повлияло на справедливость разбирательства по делу автора.

В этих обстоятельствах, в отсутствие какого-либо ответа со стороны государства, Комитет считает, что представленные ему факты обнаруживают нарушение положений  пункта 3 e) статьи 14 Пакта (дело №1906/2009).

 

 

ПРАВО НЕ СВИДЕТЕЛЬСТВОВАТЬ ПРОТИВ СЕБЯ

 

Василий Юзепчук на момент представления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора Брестским областным судом в 2009 году. Автор заявил, что он подвергался физическому и психологическому давлению, направленному на то, чтобы вынудить его признать свою вину, и что его признание впоследствии послужило основой его осуждения.

Комитет в этом деле отметил, что

гарантии, изложенные в пункте 3 g) статьи 14 Пакта, должны пониматься в терминах отсутствия любого прямого или косвенного физического или ненадлежащего психологического давления со стороны следственных органов на обвиняемого в целях получения признания вины.

Комитет отметил, что,

несмотря на многочисленные утверждения автора о том, что ему не давали еды, длительное время держали в одиночной камере и давали неизвестные таблетки и алкоголь, государство не представило какой-либо информации, демонстрирующей проведение действенного расследования этих конкретных утверждений. В этих обстоятельствах утверждениям автора должен придаваться должный вес.

Соответственно, Комитет пришёл к выводу, что представленные ему факты обнаруживают нарушения прав автора в соответствии со статьёй 14, пункт 3 g) Пакта (дело №1906/2009).

 

Андрей Жук на момент представления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора судебной коллегией по уголовным делам Минского областного суда в 2009 году. Автор заявил, что на него оказывалось физическое и психологическое давление с целью принуждения его к признанию вины, и что его признание послужило основанием для вынесения ему обвинительного приговора.

В этой связи Комитет напомнил о том, что

гарантию, изложенную в пункте 3 g) статьи 14 Пакта, следует понимать как отсутствие любого прямого или косвенного физического или неоправданного психологического давления со стороны следственных органов на обвиняемых, чтобы добиться признания теми своей вины.

Комитет отметил, что,

несмотря на медицинскую амбулаторную карту, свидетельствующую о наличии у автора сообщения телесных повреждений, которая была представлена адвокатами защиты в ходе кассационного производства, государство не предоставило никакой информации, свидетельствующей о том, что оно проводило какое-либо расследование в связи с утверждениями о жестоком обращении.

С учётом этих обстоятельств к заявлениям автора необходимо относиться с должным вниманием, и Комитет пришёл к заключению о том, что факты, которыми он располагает, свидетельствуют о нарушении прав Жука согласно пункту 3 g) статьи 14 Пакта (дело №1910/2009).

 

Олег Гришковцов на момент представления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников в Минске после вынесения ему смертного приговора Гродненским областным судом в 2010 году. В этом деле Комитет принял к сведению утверждения автора о том, что он подвергался физическому и психологическому давлению, направленному на то, чтобы вынудить его признать свою вину, и что его признание впоследствии послужило основой его осуждения судами. Комитет отметил, что эти утверждения не были опровергнуты государством.

В этой связи Комитет напомнил, что

гарантии, изложенные в пункте 3 g) статьи 14 Пакта, должны пониматься как отсутствие любого прямого или косвенного физического или ненадлежащего психологического давления со стороны следственных органов на обвиняемого в целях получения признательных показаний.

Комитет отметил, что,

несмотря на явные признаки того, что автор подвергался пыткам и жалобы его матери и самого автора на этот счёт, государство не представило никакой информации, чтобы продемонстрировать, что власти провели эффективное расследование этих конкретных утверждений. В этих обстоятельствах Комитет отметил, что утверждениям автора должен придаваться должный вес.

Исходя из этого, Комитет пришел к выводу, что представленные ему факты свидетельствуют о нарушении прав автора в соответствии со статьёй 14 (пункт 3 g) Пакта (дело №2013/2010).

 

Любовь Ковалева и Татьяна Козяр представили своё сообщение от своего собственного имени и от имени г-на Владислава Ковалева (их сына и брата соответственно), который в момент представления сообщения содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора Верховным Судом Республики Беларусь. Комитет принял к сведению доводы жалобы авторов, касающиеся того, что на г-на Ковалева было оказано психическое и психологическое давление с целью склонить его к признанию вины, и что, хотя он отказался от признательных показаний во время судебных заседаний, данное признание легло в основу его обвинения. В этом отношении Комитет напомнил, что гарантию, предусмотренную пунктом 3 (g) статьи 14 Пакта, следует понимать как отсутствие любого прямого или косвенного физического или неоправданного психологического давления со стороны следственных органов на обвиняемых с тем, чтобы добиться признания вины. В данных обстоятельствах Комитет пришёл к выводу, что изложенные ему факты указывают на нарушение прав г-на Ковалева по пункту 3 (g) статьи 14 Пакта (дело №2120/2011).

 

Павел Селюн на момент предоставления сообщения в Комитет по правам человека содержался в камере смертников в Минске после вынесения ему смертного приговора Гродненским областным судом в 2013 году. В этом деле Комитет принял к сведению утверждения автора о том, что он подвергался физическому и психологическому давлению, направленному на то, чтобы вынудить его признать свою вину, и что его признание впоследствии послужило основой его осуждения судами. Комитет отметил, что эти утверждения не были опровергнуты государством. В этой связи Комитет напомнил, что гарантии, изложенные в пункте 3 g) статьи 14 Пакта, должны пониматься как отсутствие любого прямого или косвенного физического или ненадлежащего психологического давления со стороны следственных органов на обвиняемого в целях получения признательных показаний. Исходя из этого, Комитет пришёл к выводу, что представленные ему факты свидетельствуют о нарушении прав автора в соответствии со статьёй 14 (пункт 3 g) Пакта (дело №2289/2013).

 

Андрей Бурдыко на время представления сообщения содержался под стражей в Минске как приговоренный к смертной казни Гродненским областным судом в 2010 году.
Комитет принял к сведению жалобу автора на то, что он стал жертвой физического и психологического воздействия, которое было применено к нему в целях принуждения его к даче признательных показаний для получения согласия в признании своей вины
в совершении целого ряда преступлений и в том, что эти вынужденные признания послужили впоследствии основанием для признания его вины и вынесенного судом приговора.

Комитет напомнил, что

гарантии, предусмотренные в статье 14 (3) g) Пакта, должны пониматься с точки зрения отсутствия прямого или косвенного физического или необоснованного психологического давления со стороны следственных органов на обвиняемого с целью получения от него признания совершения вины.

Комитет отмечает, что,

несмотря на явные признаки того, что автор был подвергнут пыткам и в этой связи имелись жалобы со стороны его матери и самого автора, государство-участник не представило никакой информации, чтобы продемонстрировать, что его власти провели эффективное расследование этих конкретных утверждений. 

Комитет в этих обстоятельствах считает, что он должен должным образом принять к сведению утверждения автора. Соответственно Комитет пришёл к выводу о том, что представленные ему факты свидетельствуют о нарушении прав автора, предусмотренных статьей 14 (3) g) Пакта (дело №2017/2010).

 

 

ПРАВО НА ПЕРЕСМОТР ДЕЛА ВЫШЕСТОЯЩИМ СУДОМ

 

В 2001 году Верховный суд признал профессора и ректора Гомельского государственного медицинского института Юрия Бандажевского виновным в получении взяток и приговорил к восьми годам тюремного заключения. В Комитет по правам человека автор заявил, что приговор не подлежал обжалованию и вступил в силу сразу после его вынесения, так как дело по первой инстанции рассматривал Верховный суд, где не предусмотрено обжалование приговора в кассационном порядке.

По этому поводу Комитет отметил, что

в тексте приговора указано, что он не подлежит пересмотру судом более высокой инстанции, а проверка приговора в надзорном порядке представляет собой особую процедуру обжалования, которая может использоваться по усмотрению судьи или прокурора. В случае такой проверки она ограничивается только вопросами правовых норм и не допускает пересмотра фактов и доказательств. Право на апелляцию по смыслу пункта 5 статьи 14 налагает на государства обязанность по существу пересматривать осуждение и приговор как с точки зрения достаточности доказательств, так и соблюдения законности.

При данных условиях Комитет посчитал, что пересмотр дел в надзорном порядке не может считаться “апелляционным производством”, соответственно, пункт 5 статьи 14 Пакта был нарушен (дело №1100/2002 – Rus).

 

Любовь Ковалева и Татьяна Козяр представили свое сообщение от своего собственного имени и от имени г-на Владислава Ковалева (их сына и брата соответственно), который в момент представления сообщения содержался в камере смертников после вынесения ему смертного приговора Верховным Судом Республики Беларусь. Автор жаловались на то, что право г-на Ковалева на пересмотр вынесенного ему приговора и наказания вышестоящей судебной инстанцией было нарушено, принимая во внимание факт, что приговор Верховного Суда не подлежит обжалованию.

Комитет отметил, что, как видно из изложенных ему материалов, г-н Ковалев был приговорен к смертной казни в первой инстанции Верховным Судом и в приговоре указывается, что он является окончательным и обжалованию не подлежит. Хотя г-н Ковалев воспользовался механизмом надзорной жалобы, Комитет отмечает, что такая процедура применяется лишь к подлежащим исполнению приговорам и поэтому является экстраординарным средством обжалования, зависимым от дискреционных полномочий судьи или обвинителя. Когда такое надзорное производство имеет место, оно ограничивается только возражениями правового порядка и не предусматривает никакого пересмотра фактов и доказательств, следовательно, не может считаться «пересмотром» в контексте пункта 5 статьи 14.

В этой связи Комитет напомнил, что,

даже если система пересмотра может не быть автоматической, установленное пунктом 5 статьи 14 право на пересмотр налагает на государство обязанность пересмотра осуждения и приговора существенным образом, исходя из обоснованности как доказательств, так и норм права, так, чтобы процедура делала возможным должное рассмотрение существа дела.

В отсутствие каких-либо разъяснений со стороны государства-участника Комитет пришёл к выводу, что отсутствие возможности обжалования приговора Верховного Суда, вынесенного в первой инстанции, вышестоящей судебной инстанцией, противоречит требованиям пункта 5 статьи 14 Пакта (дело №2120/2011).

 

 

 ДАДАТКІ:

 

P/S

*экспэртнай праверкай BLP выяўлена недакладнасьць у перакладзе (рас.) п. 8.2  арыгінальнага рашэньня КПЧ ААН (анг.) – справа №2017/2010 “Бурдыка спр. Беларусі” (гл. вышэй – падразьдзел “Права ня сьведчыць супраць сябе” у публікацыі).

Прынскрыны п.8.2 з выяўленай недакладнасьцю

 Праблемны пераклад

Праблемны пераклад

 2

2

 

Арыгінал рашэньня (п. 8.2 EN.)

п. 8.2 EN

 

Леанід Судаленка спэцыяльна для
Беларускага Праўнага Парталу,
www.prava-by.info

Экспэртная дапрацоўка матэрыялу, выверка й далучэньне дакумэнтаў: Алякей Лапіцкі.

Падрыхтаваў Алесь ЛЕТА,
www.prava-by.info

 

На фота: судзьдзя Жодзінскага гарадзкога суду Тацяна Трапашка (2015г.)

Фота Аляксея Лапіцкага, Lićviny-INFA

Цэтлікі: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>