2016 30/05

hammer_20100708084204.jpg.480x0_q90

Сучасныя працэсы глябалізацыі й разьвіцьця супрацоўніцтва дзяржаваў на міжнародным роўні падвышаюць ролю міжнароднага права й вымушаюць надаваць увагу міжнародным нормам.

Урэгуляваныя правам праўныя адносіны паміж дзяржавамі складаюцца й функцыянуюць на аснове прынцыпаў і нормаў міжнароднага права. Прызнаючы прыярытэт агульнапрызнаных прынцыпаў міжнароднага права, Рэспубліка Беларусь выступае паўнапраўным сябрам міжнароднай супольнасці ды ўдзельніцай шэрагу міжнародных пагадненьняў. Калі Беларусь ратыфікуе тою ці іншую міжнародную дамову, яна добраахвотна бярэ на сябе абавязальніцтвы выконваць умовы дамовы й забясьпечваць адпаведнасьць ім заканадаўства. Аднак часьцяком на практыцы міжнародныя нормы ўваходзяць у канфлікт з нормамі нацыянальнага права. Актуальным для прававедаў і юрыстаў міжнароднікаў зьяўляецца пытаньне стварэньня й функцыянаваньня працаздольнага мэханізму рэалізацыі нормаў міжнароднага права, дзякуючы якому апошнія будуць арганічна ўпісвацца ў нацыянальнае права.

  • У артыкуле коратка разгледжаны асноўныя сучасныя падыходы да пытаньня аб суадносінах нормаў унутрыдзяржаўнага й міжнароднага права, раскрываецца паняцьце “імплемэнтацыя”. Разгледжаны некаторыя прыклады імплементацыі міжнародных нормаў у заканадаўства Рэспублікі Беларусь.

Нароўні з рэлігійнымі нормамі й нормамі сацыяльнымі, такімі як мараль і звычай, у якасьці рэгулятара грамадзкіх адносінаў і паводзінаў людзей таксама выступаюць праўныя нормы. Права рэглямэнтуе паводзіны людзей у рамках пэўнага віду грамадзкіх адносінаў, тым самым упарадкоўваючы гэтыя адносіны1. Ўрэгуляваньню пасродкам права падлягаюць як адносіны, што складаюцца ўнутры канкрэтнай краіны, гэтак і ўзаемаадносіны паміж дзяржавамі. Дадзеныя віды адносінаў рэгулююцца сыстэмаю нацыянальнага й міжнароднага права адпаведна.

СУАДНОСІНЫ ДЗЬВЮХ СЫСТЭМАЎ ПРАВА

 

Адна зь іх – ўнутранае права дзяржавы, рэгулюе адносіны ўнутры краіны, на ейнай тэрыторыі, а іншая – міжнароднае права – рэгулюе адносіны паміж дзяржавамі ды іншымі суб’ектамі міжнароднага права2.

І калі з узьнікненьнем, рэалізацыяй і ужываньнем нормаў права ўнутры адной дзяржавы усё зразумела: кожная дзяржава сувэрэнна фармуе сваю сыстэму ўнутрыдзяржаўнага права на падставе своеасаблівых нацыянальных, гістарычных і культурных асаблівасьцяў пэўнага народу, то з рэалізацыяй нормаў міжнароднага права узьнікаюць праблемы.

У пытаньні пра суадносіны міжнароднага й унутрыдзяржаўнага (нацыянальнага) правы тэорыяй міжнароднага права выпрацаваныя два навуковых падыходы.

У аснове дуалістычнага падыходу ляжыць тэзіс аб тым, што міжнароднае права й права нацыянальнае ўяўляюць сабою два розных правапарадку. Заснавальнікамі гэтага напрамку зьяўляюцца нямецкі юрыст XIX стагодзьдзя Г.Трипель і італьянскі юрыст Д.Анцылоцьці3.

Сутнасьць маністычнай канцэпцыі палягае ў прызнаньні адзінства абодвух праўных сыстэмаў як арганічнага цэлага. Міжнароднае ды ўнутрыдзяржаўнае (нацыянальнае) права згодна з дадзеным падыходам разглядаюцца як часткі адзінай сыстэмы права. Каменем перапоны ў рамках дадзенай канцэпцыі зьяўляецца толькі пытаньне прыярытэту ўнутрыдзяржаўнага альбо міжнароднага права4.

Незалежна ад абранай канцэпцыі суадносінаў дзьвюх сыстэмаў права становіцца ясна, што рэалізацыя міжнародна-праўных нормаў патрабуе садзеяньня нацыянальнага права. Неабходнасьць узаемадзеяньня міжнароднага й нацыянальнага права абумоўленая шэрагам прычынаў. Да іх можна аднесьці, узмацненьне інтэграцыйных працэсаў, наяўнасьць глябальных праблемаў, якія патрабуюць пашырэньня аб’екта міжнародна-праўнага регуляваньня5

 

ПРАВАТВОРЧЫ ПРАЦЭС МІЖНАРОДНЫХ НОРМАЎ

 

Міжнародна-праўнае рэгуляваньне ўключае ў сябе дзьве асноўныя фазы. Першая фаза – праватворчая – уяўляе сабою працэс непасрэднага стварэньня міжнародна-праўных нормаў. У другой, правапрымяняльнай фазе, адбываецца працэс ажыцьцяўленьня дадзеных нормаў6.

Праватворчы працэс міжнародных нормаў уключае ў сябе мэханізм стварэньня й дзеяньня міжнародных нормаў і носіць міждзяржаўны характар. Гэта азначае, што пераважная большасьць нормаў міжнароднага права ствараецца шляхам пагадненьня суб’ектаў.

А вось у пытаньні прымяненьня тых ці іншых нормаў дзяржава, валодаючы сувэрэнітэтам, самастойна вызначае ступень прыняцьця на сябе абавязальніцтваў па тым ці іншым міжнародным акце. Формай выказваньня дадзенай згоды зьяўляецца ратыфікацыя міжнароднай дамовы, з дапамогай якой дамове надаецца неабходная юрыдычная сіла ды яна становіцца абавязковай для выкананьня на ўсёй тэрыторыі краіны, якая яе ратыфікавала. Такім чынам, ратыфікацыя прадугледжвае прыняцьцё адпаведных заканадаўчых альбо адміністрацыйных мераў па прывядзеньні нацыянальнага заканадаўства ў адпаведнасьць зь міжнароднымі нормамі.

Пры гэтым для нармальнага функцыянаваньня міжнароднага права неабходна захаваньне ўзятых на сябе абавязальніцтваў па дамове ўсімі ўдзельнікамі, якія яе ратыфікавалі7.

АСНОЎНЫ ПРЫНЦЫП МІЖНАРОДНАГА ПРАВА

 


Тут будзе дарэчным зьвярнуць увагу на адзін з асноўных прынцыпаў міжнароднага права - прынцып Pacta sunt servanda, які з лацінскай мовы азначае «дамовы павінны выконвацца». Кожная дзяржава, зьяўляючыся ўдзельніцай міжнароднай дамовы, у адпаведнасьці з прынцыпам pacta sunt servanda, абавязаная добрасумленна выконваць узятыя на сябе абавязальніцтвы па гэтых пагадненьнях.

Такім чынам, з прынцыпу добрасумленнага выканання міжнародных абавязацельстваў выцякае неабходнасць рэалізацыі норм міжнароднага права. Аднак працэс рэалізацыі міжнародных нормаў ўскладняецца тым, што ўнутранае (нацыянальнае) і міжнароднае права, па сутнасці, уяўляюць сабой дзве розныя, самастойныя сістэмы права.

ПРАВАЎЖЫВАНЬНЕ ЯК ІМПЛЕМЭНТАЦЫЯ

Працэс непасрэднай рэалізацыі міжнародных нормаў зьвязаны з паняцьцем імплемэнтацыя. Сутнасьць гэтага паняцьця раскрываецца з дапамогай звароту да этымалёгіі. Слова імплементацыя з ангельскай implementation фактычна азначае «ажыцьцяўленьне», «выкананьне», «практычная рэалізацыя». У сваю чаргу, англійская дзеяслоў «implement», мабыць, запазычаны з лацінскае мовы й зьяўляецца вытворным ад лацінскага дзеяслова «implere», які, сярод іншых, мае значэньні «выконваць», «ажыццяўляць»8.

У навуковай літаратуры паняцьце «імплементацыя» раскрываецца неадназначна. Некаторыя аўтары пад «імплементацыяй» разумеюць ня толькі працэс рэалізацыі нормаў міжнароднага права, але ды забесьпячэньне такой рэалізацыі9. Падобнага падыходу прытрымліваецца беларускі навуковец В. Ю. Калугин10. Іншыя навукоўцы разумеюць тэрмін «імплементацыя» у якасьці сыноніму тэрміну «рэалізацыя». То бок імплемэнтацыя ёсьць увасабленьнем нормаў міжнароднага права ў практычнай дзейнасьці дзяржаваў і іншых суб’ектаў11.

На наш погляд дэфініцыю «імплементацыя міжнароднага права» трэба разумець як практычнае ажыцьцяўленьне, рэалізацыю нарматыўных прадпісаньняў міжнароднага права12.

Такім чынам, можна даць наступнае азначэньне гэтага паняцьця: імплемэнтацыя – гэта фактычная рэалізацыя міжнародных абавязальніцтваў на ўнутрыдзяржаўным роўні, а таксама канкрэтны спосаб ўключэньня міжнародна-прўных нормаў у нацыянальную праўную сыстэму.

  • Мэтай імплемэнтацыі зьяўляецца строгае прытрымліваньне задачам і зьместу міжнароднага ўстанаўленьня.

 

СПОСАБЫ ЎЖЫВАНЬНЯ МІЖНАРОДНЫХ СТАНДАРТАЎ

 

У навуцы прынята адрозьніваць такія спосабы (віды) імплемэнтацыі як інкарпарацыя, трансфармацыя і агульная, прыватная або канкрэтная адсылка.

Пры інкарпарацыі міжнародна-праўная норма без якіх-небудзь зьменаў даслоўна прайграваюцца ў законах імплемэнтуючай дзяржавы.

Пры трансфармацыі адбываецца пэўная перапрацоўка нормаў адпаведнай мiжнароднай дамовы пры пераносе іх у нацыянальнае заканадаўства.

У выпадку агульнай, прыватнай альбо канкрэтнай адсылкі міжнародна-праўныя нормы непасрэдна не ўключаюцца ў тэкст закона, у апошнім зьмяшчаецца толькі згадка пра іх. Такім чынам, пры імплемэнтацыі шляхам адсылкі ўжываньне нацыянальнай праўнай нормы становіцца немагчымым без непасрэднага звароту да першакрыніцы – тэксту адпаведнай мiжнароднай дамовы.

 

СПОСАБЫ РЭАЛІЗАЦЫІ НОРМ МІЖНАРОДНАГА ПРАВА

На практыцы і спосабы рэалізацыі нормаў міжнароднага права таксама розныя. Адны дзяржавы надаюць ратыфікаванай міжнароднай дамове роўны статус з Канстытуцыяй (ЗША), іншыя разглядаюць як частку нутранага права краіны. Напрыклад, у Канстытуцыі суседняй Расеі прадугледжваецца, што агульнапрызнаныя прынцыпы й нормы міжнароднага права зьяўляюцца складовай часткаю праўнай сыстэмы (арт. 15 Канстытуцыі РФ13). Згодна з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь «прызнаецца прыярытэт агульнапрызнаных прынцыпаў міжнароднага права і забясьпечваецца адпаведнасьць ім заканадаўства» (арт. 8). А артыкул 21 Канстытуцыі ўстанаўлівае абавязак дзяржавы па забесьпячэньні правоў і свабодаў грамадзянаў Беларусі, замацаваных ня толькі ў Канстытуцыі й нацыянальных законах, але й «прадугледжанымі міжнароднымі абавязальніцтвамі»14.

 

ПРЫЯРЫТЭТ ПАЛАЖЭНЬНЯЎ МІЖНАРОДНАЙ ДАМОВЫ

 

Пры гэтым у шэрагу законаў Рэспублікі Беларусь абвяшчаецца, што калі ў міжнароднай дамове замацоўваюцца іншыя палажэньні, чым у законе, прымяняюцца палажэньні міжнароднай дамовы.

У Грамадзянскім кодэксе Рэспублікі Беларусь 1998 г. устанаўліваецца, што нормы грамадзянскага права, якія зьмяшчаюцца ў мiжнародных дамовах Рэспублiкi Беларусь, зьяўляюцца часткай грамадзянскага заканадаўства й падлягаюць непасрэднаму прымяненьню, акрамя выпадкаў, калi зь мiжнароднай дамовы вынiкае, што для прымяненьня такiх нормаў патрабуецца выданьне ўнутрыдзяржаўнага акта (арт. 6 ГК15).

Як заўважае Барбук А. В. ў сваёй публікацыі «Імплемэнтацыя міжнароднага права ў Рэспубліцы Беларусь», з 1990 г. у Рэспубліцы Беларусь было выдадзена значная колькасьць законаў, якія зьмяшчаюць адсылкі да міжнародных дамоваў. Большасьць законаў уключаюць артыкул пра прыярытэт палажэньняў мiжнародных дамоваў Рэспублiкi Беларусь у выпадку калізіяў з палажэньнямі законаў.

 

ПРЫКЛАДЫ ІМПЛЕМЭНТАЦЫІ МІЖНАРОДНЫХ СТАНДАРТАЎ

 

Калі казаць аб практыцы, то прыкладам імплемэнтацыі міжнародных нормаў у крымінальны закон служаць разьдзелы 17 і 18, якія рэглямэнтуюць адказнасьць за ваенныя злачынствы й злачынствы супраць чалавечнасьці16.

Міжнародныя нормы аказалі ўплыў і на ўтрыманьне некаторых артыкулаў дзейснай Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь. Так, артыкулы датычныя правоў грамадзянаў распрацоўваліся заканадаўцам з улікам ратыфікаваных Беларусьсю Усеагульнай дэклярацыі правоў чалавека 1948 г., Пактаў аб правах чалавека 1966г. 17.

 

ЧАЛАВЕК ЯК СУБ’ЕКТ МІЖНАРОДНАГА ПРАВА

 

У другой палове XX ст. у галіне міжнароднай правасуб’ектнасьці адбыліся зьмены. Калі раней суб’ектамі міжнароднага права зьяўляліся дзяржавы, міждзяржаўныя арганізацыі ды інш., то цяпер у якасьці суб’екта міжнароднага права прызналі чалавека, а таксама ўстановы, якія абараняюць і гарантуюць на міжнародным роўні правы человека18. Зьявілася новая галіна міжнароднага публічнага права – Міжнароднае права ў галіне правоў чалавека.

Прыводзячы прыклад аб імплемэнтацыі нормаў у галіне правоў чалавека, можна зьвярнуць увагу на паведамленьне пра распрацоўку праэкта закона “Аб ратыфікацыі Канвэнцыі аб правах інвалідаў». 28 верасня 2015 г. у Нью-Ёрку Прэзыдэнтам Беларусі падпісана Канвэнцыя аб правах інвалідаў. Дадзеная Канвэнцыя як адмысловая міжнародная дамова ў галіне абароны правоў чалавека ўстанаўлівае міжнародныя стандарты забесьпячэньня правоў і свабодаў інвалідаў і канкрэтызуе абавязальніцтвы дзяржавы ў адносінах да дадзенай катэгорыі грамадзянаў.

Такім чынам, сыстэма міжнародных адносінаў, што склалася сёньня, дэманструе рост ролі міжнародных нормаў у сыстэме нацыянальнага права. Кожная дзяржава выпрацоўвае свой мэханізм імплемэнтацыі дадзеных нормаў. На жаль, у Рэспублікі Беларусь існуе недасканалы імплемэнтацыйны мэханізм. Аднак пачынаючы з найноўшай гісторыі нутрыдзяржаўнае заканадаўства робiць паступовыя крокі насустрач міжнародным стандартам.

 

 

_______________________

1. Драбязко, С. Г. Агульная тэорыя права: вучэб. дапаможнік для ВНУ / С.Г. Драбязко, В.С. Казлоў – 2-ое выд., выпраўл. і дап. – Менск: Амалфея, 2007. – 480 с.
2. Коласаў, Ю. М. Міжнароднае права: падручнік / Адк. рэд. Ю. М. Коласаў, В. І. Кузьняцоў. – М .: Міжнар. адносіны, 1996. – 608 с.
3. Анцылоцьці, Д. Курс міжнароднага права: Увядзеньне – агульная частка. Пераклад зь італьянскай. Т. 1 / Анцылоцьці Д .; Пад рэд .: Левін Д. Б. (Прэдысл.); Зав.: Сакецьці А. Л., фабрыкі Э. М. – М .: Замежн. літ., 1961. – 447 c.
4. Зыбайла, А. І. Да пытаньня аб суадносінах міжнароднага й нацыянальнага права (тэарэтычныя аспэкты) / А. І. Зыбайла // Беларускі часопіс міжнароднага права й міжнародных адносінаў. – 1998. – № 3. С. 3-9.
5. Ціхіня, В. Г. Асновы міжнароднага права Вучэб дапаможнік / В. Г. Ціхіня, Л. В. Паўлава – Мн .: Кніжны Дом, 2006 – 320 с.
6. Лукашук, І. І. Міжнародна-праўнае рэгуляваньне міжнародных адносінаў (сыстэмны падыход) / І. І. Лукашук. – М .: Міжнар. адносіны, 1975. – 175 с.
7. Ільін, Ю. Д. Міжнароднае публічнае права. Лекцыі. – М .: Юристъ, 2002. – 206 с.
8. Дварэцкі, І. Х. Лацінска-рускі слоўнік / І. Х. Дварэцкі. – М .: Беларуская мова, 2000. – 846 с.
9. Мюльлерсан, Р. А. Суадносіны міжнароднага й нацыянальнага права. М .: Міжнар. адносіны, 1982. – 136 с.
10. Калугін, В. Ю. Мэханізм імплемэнтацыі нормаў міжнароднага гуманітарнага права на ўнутрыдзяржаўным роўні / В. Ю. Калугін // Беларускі часопіс міжнароднага права й міжнародных адносінаў. 2000. – №1. – С. 15-23.
11. Усенка, Е. Т. Суадносіны і ўзаемадзеяньне міжнароднага й нацыянальнага права ды Расейская Канстытуцыя / Е. Т. Усенка // Маскоўскі часопіс міжнароднага права. – 1995. – № 2. – С. 18.
12. Зыбайла, А. І. Да пытаньня аб суадносінах міжнароднага й нацыянальнага права (тэарэтычныя аспэкты) / А. І. Зыбайло // Беларускі часопіс міжнароднага права й міжнародных адносінаў. – 1998. – № 3. С. 3-9.
13. Канстытуцыя Расейскай Фэдэрацыі. – М .: Выд-ва юрыдычнай літ., 1993. – 64 с.
14. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 1994 году (са зменамі й дап-нямі, прынятымі на рэспубліканскіх рэферэндумах 24 лістапада 1996 г. і 17 кастрычніка 2004 г. – Мн .: Амалфея, 2005. – 48 с.
15. Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь: Кодэкс рэсп. Беларусь 7 сьнеж. 1998 г, .; № 218-З: у рэд. Закона рэсп. Беларусь ад 29.12.2006 г. // Кансультант плюс: Беларусь [Электрон. рэсурс] / ТАА «ЮрСпектр», Нац. Цэнтар праўнай інфарм. Рэсп. Беларусь. – Менск, 2015.
16. Ціхіня, В.Г. Асновы міжнароднага права Вучэб дапаможнік / В.Г. Ціхіня, Л.В. Паўлава – Мн., Кніжны Дом, 2006 – 320 с.
17. там жа.
18. Агульная тэорыя правоў чалавека: манаграфія / В.А. Карташкін, [ды інш.]; пад рэд. Е. А. Лукашова. – М .: Норма, 1996. – 510 с.

 

 

*
*
(ПЕРАКЛАД, РАС.)

 

 

ИМПЛЕМЕНТАЦИЯ КАК СПОСОБ ФАКТИЧЕСКОЙ РЕАЛИЗАЦИИ МЕЖДУНАРОДНЫХ ОБЯЗАТЕЛЬСТВ РЕСПУБЛИКОЙ БЕЛАРУСЬ

 

329318-alexfas01

Современные процессы глобализации и развития сотрудничества государств на международном уровне повышают роль международного права и вынуждают уделять внимание международным нормам.

Урегулированные правом правовые отношения между государствами складываются и функционируют на основе принципов и норм международного права. Признавая приоритет общепризнанных принципов международного права, Республика Беларусь выступает полноправным членом международного сообщества и участницей ряда международных соглашений. Ратифицируя тот или иной международный договор, Беларусь добровольно берёт на себя обязательства выполнять условия договора и обеспечивать соответствие им законодательства. Однако зачастую на практике международные нормы входят в конфликт с нормами национального права. Актуальным для правоведов и юристов международников и является вопрос создания и функционирования работоспособного механизма реализации норм международного права, благодаря которому последние будут органично вписываться в национальное право.

  • В статье кратко рассмотрены основные современные подходы к вопросу о соотношении норм внутригосударственного и международного права, раскрывается понятие “имплементация”. Рассмотрены некоторые примеры имплементации международных норм в законодательство Республики Беларусь.

Наряду с религиозными нормами и нормами социальными, такими как мораль и обычай, в качестве регулятора общественных отношений и поведения людей также выступают правовые нормы. Право регламентирует поведение людей в рамках определенного вида общественных отношений, тем самым упорядочивая эти отношения1. Урегулированию посредством права подлежат как отношения складывающиеся внутри конкретной страны, так и взаимоотношения между государствами. Данные виды отношений регулируются системой национального и международного права соответственно.

 

СООТНОШЕНИЯ ДВУХ СИСТЕМ ПРАВА

Одна из них – внутренне право государства, регулирует отношения внутри страны, на её территории, а другая – международное право – регулирует отношения между государствами и другими субъектами международного права2.

И если с возникновением, реализацией и применением норм права внутри одного государства всё понятно: каждое государство суверенно формирует свою систему внутригосударственного права на основании своеобразных национальных, исторических и культурных особенностей конкретного народа, то с реализацией норм международного права возникают проблемы.

В вопросе о соотношении международного и внутригосударственного (национального) права теорией международного права выработаны два научных подхода.

В основе дуалистического подхода лежит тезис о том, что международное право и право национальное представляют собой два различных правопорядка. Основоположниками этого направления являются немецкий юрист XIX века Г. Трипель и итальянский юрист Д. Анцилотти3.

Суть монистических концепций заключается в признании единства обеих правовых систем как органического целого. Международное и внутригосударственное (национальное) право согласно данному подходу рассматриваются как части единой системы права. Камнем преткновения в рамках данной концепции является лишь вопрос приоритета внутригосударственного либо международного права4.

Независимо от выбранной концепции соотношения двух систем права становится ясно, что реализация международно-правовых норм требует содействия национального права. Необходимость взаимодействия международного и национального права обусловлена рядом причин. К ним можно отнести, усиление интеграционных процессов, наличие глобальных проблем, которые требуют расширения объекта международно-правового регулирования5.

 

ПРАВОТВОРЧЕСКИЙ ПРОЦЕСС МЕЖДУНАРОДНЫХ НОРМ

 

Международно-правовое регулирование включает в себя две основные фазы. Первая фаза – правотворческая – представляет собой процесс непосредственного создания международно-правовых норм. Во второй, правоприменительной фазе, происходит процесс осуществления данных норм6.

Правотворческий процесс международных норм включает в себя механизм создания и действия международных норм и носит межгосударственный характер. Это означает, что подавляющее большинство норм международного права создаётся путем соглашения субъектов.

А вот в вопросе применения тех или иных норм государство, обладая суверенитетом, самостоятельно определяет степень принятия на себя обязательств по тому или иному международному акту. Формой выражения данного согласия является ратификация международного договора, посредством которой договору придаётся необходимая юридическая сила и он становится обязательным к исполнению для ратифицировавшей его страны на всей её территории. Таким образом, ратификация предполагает принятие соответствующих законодательных или административных мер по приведению национального законодательства в соответствие с международным нормами.

При этом для нормального функционирования международного права необходимо соблюдение взятых на себя обязательств по договору всеми участниками, его ратифицировавшими7.

 

ОСНОВОПОЛАГАЮЩИЙ ПРИНЦИП МЕЖДУНАРОДНОГО ПРАВА

Здесь уместно обратить внимание на один из основополагающих принципов международного права – принцип Pacta sunt servanda, который с латинского языка означает «соглашения должны соблюдаться». Каждое государство, являясь участником международного договора, в соответствии с принципом pacta sunt servanda, обязано добросовестно выполнять взятые на себя обязательства по этим соглашениям.

Следовательно, из принципа добросовестного выполнения международных обязательств вытекает необходимость реализации норм международного права. Однако процесс реализации международных норм осложняется тем, что внутреннее (национальное) и международное право, по сути, представляют собой две различные, самостоятельные системы права.

 

ПРАВОПРИМЕНЕНИЕ КАК ИМПЛЕМЕНТАЦИЯ

 

Процесс непосредственной реализации международных норм связан с понятием имплементация. Суть данного понятия раскрывается с помощью обращения к этимологии. Слово имплементация с английского implementation фактически означает «осуществление», «выполнение», «практическая реализация». В свою очередь, английский глагол «implement», видимо, заимствован из латинского языка и является производным от латинского глагола «implere», который, среди прочих, имеет значения «выполнять», «исполнять», «осуществлять»8.

В научной литературе понятие «имплементация» раскрывается неоднозначно. Некоторые авторы под «имплементацией» понимают не только процесс реализации норм международного права, но и обеспечение такой реализации9. Подобного подхода придерживается белорусский ученый В. Ю. Калугин10. Другие ученые понимают термин «имплементация» в качестве синонима термину «реализация». То есть имплементация это воплощение норм международного права в практической деятельности государств и других субъектов11.

На наш взгляд дефиницию «имплементация международного права» нужно понимать как практическое осуществление, реализацию нормативных предписаний международного права12.

Таким образом, можно дать следующее определение данного понятия: имплементация – это фактическая реализация международных обязательств на внутригосударственном уровне, а также конкретный способ включения международно-правовых норм в национальную правовую систему.

  • Целью имплементации является строгое следование задачам и содержанию международного установления.

 

СПОСОБЫ ПРИМЕНЕНИЯ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ

 

В науке принято различать такие способы (виды) имплементации как инкорпорация, трансформация и общая, частная или конкретная отсылка.

При инкорпорации международно-правовые нормы без каких-либо изменений дословно воспроизводятся в законах имплементирующего государства.

При трансформации происходит определенная переработка норм соответствующего международного договора при перенесении их в национальное законодательство.

В случае общей, частной или конкретной отсылки международно-правовые нормы непосредственно не включаются в текст закона, в последнем содержится лишь упоминание о них. Таким образом, при имплементации путем отсылки применение национальной правовой нормы становится невозможным без непосредственного обращения к первоисточнику – тексту соответствующего международного договора.

 

СПОСОБЫ РЕАЛИЗАЦИИ НОРМ МЕЖДУНАРОДНО­ГО ПРАВА

 

На практике и способы реализации норм международно­го права также различны. Одни государства придают ратифицированному международному договору равный статус с Конституцией (США), другие рассмат­ривают как часть внутреннего права страны. Например, в Конституции соседней России предусматривается, что общепризнанные принципы и нормы международного права являются составной частью пра­вовой системы (ст. 15 Конституции РФ13). Согласно Конституции Республики Бе­ларусь «признается приоритет общепризнанных принципов международного права и обеспечивается соответствие им зако­нодательства» (ст. 8). А статья 21 Конституции устанавливает обязанность государства по обеспечению прав и свобод граждан Беларуси, закрепленных не только в Конституции и национальных законах, но и «предусмотренными международными обязательствами»14.

ПРИОРИТЕТ ПОЛОЖЕНИЙ МЕЖДУНАРОД­НОГО ДОГОВОРА

 

При этом в ряде законов Республики Беларусь провозглаша­ется, что если в международном договоре закрепляются иные положения, чем в законе, применяются положения международ­ного договора.

В Гражданском кодексе Республики Беларусь 1998 г. уста­навливается, что нормы гражданского права, содержащиеся в международных договорах Республики Беларусь, являются час­тью гражданского законодательства и подлежат непосредствен­ному применению, кроме случаев, когда из международного до­говора следует, что для применения таких норм требуется изда­ние внутригосударственного акта (ст. 6 ГК15).

Как замечает Барбук А. В. в своей публикации «Имплементация международного права в Республике Беларусь», с 1990 г. в Республике Беларусь было издано значительное число законов, содержащих отсылки к международным договорам. Большинство законов включают статью о приоритете положений международных договоров Республики Беларусь в случае коллизии с положениями законов.

ПРИМЕРЫ ИМПЛЕМЕНТАЦИИ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ

 

Если говорить о практике, то примером имплементации международных норм в уголовный закон служат разделы 17 и 18, регламентирующие ответственность за военные преступления и преступления против человечности16.

Международные нормы оказали влияние и на содержание некоторых статей действующей Конституции Республики Бела­русь. Так, статьи касающиеся прав граждан разрабатывались законодателем с учётом ратифицированных Беларусью Всеоб­щей декларации прав человека 1948 г., Пактов о правах человека 1966 г.17.

ЧЕЛОВЕК КАК СУБЪЕКТ МЕЖДУНАРОДНОГО ПРАВА

 

Во второй половине XX в. в области международной правосубъектности произошли изменения. Если раньше субъектами международного права являлись государства, межгосударственные организации и др., то теперь в качестве субъекта международного права признали человека, а также учреждения, защищающие и гарантирующие на международном уровне права человека18. Появилась новая отрасль международного публичного права – Международное право в области прав человека.

Приводя пример об имплементации норм в области прав человека, можно обратить внимание на сообщение о разработке проекта закона «О ратификации Конвенции о правах инвалидов». 28 сентября 2015 г. в Нью-Йорке Президентом Беларуси подписана Конвенция о правах инвалидов. Данная Конвенция как специальный международный договор в области защиты прав человека устанавливает междунаро

 

дные стандарты обеспечения прав и свобод инвалидов и конкретизирует обязательства государства по отношению к данной категории граждан.

Таким образом, складывающаяся на сегодняшний день система международных отношений демонстрирует рост роли международных норм в системе национального права. Каждое государство вырабатывает свой механизм имплементации данных норм. К сожалению, существующий в Республике Беларусь имплементационный механизм несовершенен. Однако начиная с новейшей истории внутригосударственное законодательство делает постепенные шаги навстречу международным стандартам.

 

Аляксандар Пятровіч,

выпускнік адукацыйнага праэкту BISH праграмы сеткі Дамоў Праваў Чалавека, студэнт юрыдычнага факультэта БДУ, Менск,

Спэцыяльна для Беларускага Праўнага Парталу,

www.prava-by.info

 

Падрыхтаваў Алесь ЛЕТА.

 

________________________

1. Дробязко, С. Г. Общая теория права: учеб. пособие для вузов / С.Г. Дробязко, В.С. Козлов – 2-ое изд., исправл. и доп. – Минск: Амалфея, 2007. – 480 с.
2. Колосов, Ю. М. Международное право: учебник / отв. ред. Ю. М. Колосов, В. И. Кузнецов. – М.: Междунар. отношения, 1996. – 608 с.
3. Анцилотти, Д. Курс международного права: Введение – общая часть. Перевод с итальянского. Т. 1 / Анцилотти Д.; Под ред.: Левин Д. Б. (Предисл.); Пер.: Сакетти А. Л., Фабриков Э. М. – М.: Иностр. лит., 1961. – 447 c.
4. Зыбайло, А. И. К вопросу о соотношении международного и национального права (теоретические аспекты) / А. И. Зыбайло // Белорусский журнал международного права и международных отношений. – 1998. – № 3. С. 3-9.
5. Тихиня, В. Г. Основы международного права Учеб пособие / В. Г. Тихиня, Л. В. Павлова – Мн.: Книжный Дом, 2006 – 320 с.
6. Лукашук, И. И. Международно-правовое регулирование международных отношений (системный подход) / И. И. Лукашук. – М.: Междунар. отношения, 1975. – 175 с.
7. Ильин, Ю. Д. Международное публичное право. Лекции. – М.: Юристъ, 2002. – 206 с.
8. Дворецкий, И. Х. Латинско-русский словарь / И. Х. Дворецкий. – М.: Русский язык, 2000. – 846 с.
9. Мюллерсон, Р. А. Соотношение международного и национального права. М.: Междунар. отношения, 1982. – 136 с.
10. Калугин, В. Ю. Механизм имплементации норм международного гуманитарного права на внутригосударственном уровне / В. Ю. Калугин // Белорусский журнал международного права и международных отношений. 2000. – №1. – С. 15-23.
11. Усенко, Е. Т. Соотношение и взаимодействие международного и национального права и Российская Конституция / Е. Т. Усенко // Московский журнал международного права. – 1995. – № 2. – С. 18.
12. Зыбайло, А. И. К вопросу о соотношении международного и национального права (теоретические аспекты) / А. И. Зыбайло // Белорусский журнал международного права и международных отношений. – 1998. – № 3. С. 3-9.
13. Конституция Российской Федерации. – М.: Изд-во юрид. лит., 1993. – 64 с.
14. Конституция Республики Беларусь 1994 года (с изменениями и до-полнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 г. и 17 октября 2004 г. – Мн.: Амалфея, 2005. – 48 с.
15. Гражданский кодекс Республики Беларусь: Кодекс Респ. Беларусь, 7 дек. 1998 г.; № 218-З: в ред. Закона Респ. Беларусь от 29.12.2006 г. // Консультант плюс: Беларусь [Электрон. ресурс] / ООО «ЮрСпектр», Нац. Центр правовой информ. Респ. Беларусь. – Минск, 2015.
16. Тихиня, В.Г. Основы международного права Учеб пособие / В.Г. Тихиня, Л.В. Павлова – Мн., Книжный Дом, 2006 – 320 с.
17. Там же.
18. Общая теория прав человека: монография / В.А. Карташкин, [и др.]; под ред. Е. А. Лукашевой. – М.: Норма, 1996. – 510 с.

 

P/S

Выкарыстаньне тэкстаў выпускнікоў адукацыйных праэктаў па міжнародным праве правоў чалавека ці публікацыяў зь іншых сайтаў не азначае, што Беларускі Праўны Партал цалкам падтрымлівае пункт гледжаньня й пазыцыю іхных аўтараў альбо СМІ-першакрыніцы.

Цэтлікі: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>