2010 21/05
Як абараняць права ...

Як абараняць сваё права ...

Нязваным гасьцям — ніводнага слова без адвакату!
У апошнія дні адбыліся масавыя затрыманьні актывістаў грамадзянскага руху «Гавары праўду», ператрусы ў кватэрах і офісах, канфіскацыя аргтэхнікі, маёмасьці. Многія дзеяньні міліцыянтаў праходзілі з парушэньнямі заканадаўства. Як паводзіцца грамадзяніну ў падобных сытуацыях, як абараніць сябе? Што трэба ведаць пра асноўныя працэдуры ператрусу ды іншых сьледчых дзеяньняў?

Кожны грамадзянін мае права на юрыдычную дапамогу. Гэта права замацаванае артыкулам 62 Канстытуцыі, а таксама адпаведнымі артыкуламі Крымінальна-працэсуальнага і Адміністратыўна-выканаўчага кодэксаў.

Гулак

Алег Гулак

Выканаўчы дырэктар Беларускага хэльсынскага камітэту Алег Гулак раіць дэмакратычным актывістам быць падрыхтаванымі і перастрахавацца:

«Калі чалавек чакае, што такое можа здарыцца, лепш за ўсё загадзя мець пагадненьне з адвакатам. І калі ты чуеш, што ўжо ломяцца, зваць адваката і ведаць, што ён будзе побач пры правядзеньні ўсіх працэдур».

Гары Паганяйла, БГК, Менск

Гары Паганяйла, БГК, Менск

Процідзеяньне аказаньню прававой дапамогі ў Рэспубліцы Беларусь забараняецца законам. Хто можа быць прадстаўнікамі абароны грамадзянаў — тлумачыць праваабаронца, былы адвакат Гары Паганяйла:

«Гэта могуць быць прафэсійныя адвакаты, гэта могуць быць праваабаронцы, то бок асобы, якія маюць юрыдычную адукацыю, вопыт работы, якім грамадзяне давяраюць. Але, у адрозьненьне ад адвакатаў, яны працуюць бясплатна».

Да лідэра кампаніі «Гавары праўду!» паэта Ўладзімера Някляева зь ператрусам прыйшлі позна ўвечары, натуральна, адваката побач не аказалася. Ці была магчымасьць не падпарадкавацца? Не пускаць сьледчых у кватэру без сваіх абаронцаў?

«Ніводнага слова без адваката! Чалавек мае права на бясплатную дапамогу адваката. У нас адладжаная гэтая сыстэма, у кожным райаддзеле ведаюць пра дзяжурных адвакатаў. Асобы, якія затрымалі чалавека, абавязаныя забясьпечыць цягам некалькіх гадзін сустрэчу з адвакатам, кансультаваньне. Канечне ж, Някляеву ніхто пра ягоныя правы не патлумачыў, ператрус адбыўся. І толькі калі ён ноч правёў у пастарунку, родныя забілі трывогу і заключылі пагадненьне з адвакатам».

Калі ў офіс альбо кватэру прыйшлі «нязваныя госьці», трэба патрабаваць, каб яны прадставіліся, уважліва паглядзець дакумэнты, зьвяртаючы ўвагу на прозьвішчы, пасады подпісы, даты, пячаткі. Прычым, гэта трэба зрабіць, яшчэ не ўпускаючы ў кватэру альбо офіс. Часам яны маюць санкцыянаваную пастанову. Але, тлумачыць Гары Паганяйла, бывае і па-іншаму:

«А часам без санкцыянаванай пастановы яны спрабуюць уварвацца ў кватэру: маўляў, мы правядзем ператрус, пакінем вам адпаведны працэсуальны дакумэнт наконт канфіскацыі маёмасьці і гэтак далей».

Карэспандэнтка: «А калі няма такой паперы з санкцыяй пракурора?»

«Тады не пускаць ні ў дом, ні у офіс».

І ўсё ж, калі ператрус непазьбежны, на што зьвяртаць увагу? У актывісткі кампаніі «Гавары праўду» спадарыні Ніны 18 траўня ператрус адбыўся:

«Панятых яны сваіх правезьлі. У мяне правяралі ўсё: і дзіцячыя рэчы, і бялізну дачкі, і лядоўню, і цацкі дзіцячыя перарылі, і пад ванну лазілі»…

Праваабаронца Гары Паганяйла заўважае:

«Практыка паказвае, што гэтыя панятыя — залежныя ад службовых асобаў, часам гэта тэхнічныя супрацоўнікі, міліцэйскія кіроўцы, стажоры, практыканты».

Карэспандэнт: «А можна адвод заявіць?»

«Можна, для гэтых мэтаў у якасьці панятых запрасіць суседзяў, каб у іх прысутнасьці праводзіўся ператрус».

Трэба дакладна ведаць, хто ўпаўнаважаны на правядзеньне ператрусу, хто зьяўляецца сьледчым. І толькі разам з панятымі ён можа дзейнічаць. А ўсе астатнія асобы павінны знаходзіцца за межамі кватэры, кажа Гары Паганяйла:

Нельга дапускаць, каб гэтыя людзі разыходзіліся па пакоях, самастойна рыліся ў рэчах, у дакумэнтах, што ім спадабаецца, вымалі.
«Нельга дапускаць, каб гэтыя людзі разыходзіліся па пакоях, самастойна рыліся ў рэчах, у дакумэнтах, што ім спадабаецца, вымалі. Дзейнічаць павінна толькі адна асоба, упаўнаважаная на правядзеньне сьледчага дзеяньня. Я яшчэ раз паўтаруся: гэта можа быць сьледчы альбо па ягоным даручэньні апэратыўны супрацоўнік гэтага ж аддзелу міліцыі альбо іншага органу крымінальнага перасьледу».

Гаспадар павінен хадзіць сьледам і пільна назіраць за ўсімі дзеяньнямі. Абавязкова зьвяртаць увагу, калі хтосьці пайшоў у іншы пакой без панятых. Невядома, што ён там знайшоў ці, наадварот, пакінуў. Як пратэставаць, калі ператрус праводзіцца з парушэньнямі? Гары Паганяйла раіць:

«Толькі тым, што ўносіць адпаведную скаргу, пратэст у той працэсуальны дакумэнт, які складаецца сьледчым. Альбо вусна прадыктаваць, а сьледчы абавязаны запратакаліраваць вусную скаргу. Сьледчы альбо дазнавацель павінен цягам 24 гадзін дакласьці наглядальнаму пракурору пра паступіўшую скаргу. Пракурор абавязаны ў трохдзённы тэрмін разгледзець гэтую скаргу і даць адказ па сутнасьці».

У актывістаў кампаніі «Гавары праўду» забіралі аргтэхніку, друкаваныя матэрыялы, грошы. Але забралі і дакумэнты, якія ніякага дачыненьня да справы ня мелі. Спадарыня Ніна, у якой ператрус праводзілі як нават не ў падазраванай, а ў сьведкі, распавяла:

«Забралі дакумэнты, якія да кампаніі „Гавары праўду“ і руху „Наперад“ ніякага дачыненьня наагул ня маюць, мае асабістыя дакумэнты на маёмасьць, дакумэнты майго мужа-нябожчыка».

Камэнтар Гары Паганяйлы:

«Гэта грубае парушэньне. Яны забіраюць усё, што хочуць. Гэта паліцэйская сваволя. Ну якое дачыненьне маюць дакумэнты нябожчыка да ўсяго гэтага?»

У пункце 3 артыкулу 204 Крымінальна-працэсуальнага кодэксу дакладна прапісана, што выняцьцю падлягаюць толькі тыя рэчы, якія могуць мець дачыненьне да дадзенай справы. Ці можна пярэчыць, калі забіраюць аргтэхніку, якая належыць іншым чальцам сям’і?

Андрэй Бастунец, БАЖ

Андрэй Бастунец, БАЖ

Юрыст Беларускай асацыяцыі журналістаў Андрэй Бастунец:

«Па-першае, падчас ператрусу мусяць забіраць толькі тыя рэчы, якія маюць адносіны да справы. Лічу гэта наагул паказьнікам прававой сытуацыі ў Беларусі, калі ў сьведак забіраюць кампутары, грошы, асабістыя рэчы. На жаль, у грамадзянаў ёсьць няшмат магчымасьцяў супрацьстаяць гэтаму. Можна зьвяртаць увагу, што кампутар зьяўляецца абсталяваньнем да прафэсійнай дзейнасьці, наагул не належыць да канкрэтнага чалавека. Але наколькі гэтыя аргумэнты будуць пачутыя, гэта ўжо іншая справа».

Скаргі пра парушэньні можна падаць і пазьней — з удзелам адваката альбо праваабаронцы.

Меркаваньне Алега Гулака:

«Скаргі пісаць трэба ў любым выпадку, бо інакш, калі ты пасьля будзеш нешта пярэчыць, скажуць: „А чаго ж вы не пісалі скаргі?“. Хаця вялікай надзеі, што яны нешта зьменяць, няма. Але пісаць трэба ў любым выпадку».

Апошнія падзеі ў краіне яшчэ раз паказалі: грунтоўная юрыдычныя падрыхтоўка, веданьне законаў неабходныя кожнаму.

Юрыст — журналістам: памятайце, у якой краіне жывем

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Как противостоять полицейскому беспределу во время политических обысков

Незванным гостям — ниодного слова без адваката!

Противодействие оказанию правовой помощи в Республике Беларусь запрещается законом. Кто может быть представителями защиты граждан – объясняет правозащитник, бывший адвокат Гарри Погоняйло:

“Это могут быть профессиональные адвокаты, это могут быть правозащитники, то есть лица, которые имеют юридическое образование, опыт работы, которым граждане доверяют. Но, в отличие от адвокатов, они работают бесплатно”.

К лидеру компании “Говори правду!” поэту Владимиру Некляеву с обыском пришли поздно вечером, естественно, адвоката рядом не оказалось. Была ли возможность не подчиниться? Не пускать следователей в квартиру без своих защитников?

“Ни единого слова без адвоката! Человек вправе на бесплатную помощь адвоката. У нас отлажена эта система, в каждом райотделе знают про дежурных адвокатов. Лица, которые задержали человека, обязаны обеспечить втечении нескольких часов встречу с адвокатом, консультирование. Конечно же, Некляеву никто про его права не пояснил, обыск произошёл. И только когда он ночь провёл в участке, родные забили тревогу и заключили соглашение с адвокатом”.

Когда в офис либо квартиру пришли “незванные гости”, надо требовать, чтобы они представились, внимательно посмотреть документы, обращая внимание на фамилии, должности, подписи, даты, печати. Причём, это надо сделать, ещё не впуская в квартиру либо офис. Иногда они имеют санкционированное постановление. Но, объясняет Гарри Погоняйло, бывает и по-другому:

“А иногда без санкционированного постановления они пытаются ворваться в квартиру: мол, мы проведём обыск, оставим вам соответствующий процессуальный документ насчёт конфискации имущества и так далее”.

Корреспондентка: “А когда нет такой бумаги с санкцией прокурора?”

“Тогда не пускать ни в дом, ни в офис”.

И все же, когда обыск неизбежен, на что обращать внимание? У активистки компании “Говори правду” г-жи Нины 18 мая обыск произошёл:

“Понятых они своих привезли. У меня проверяли всё: и детские вещи, и бельё дочки, и холодильник, и игрушки детские перерыли, и под ванну лазили”…

Правозащитник Гарри Погоняйло замечает:

“Практика показывает, что эти понятые – зависимые от служебных лиц, иногда это технические сотрудники, милицейские водители, стажёры, практиканты”.

Корреспондент: “А можно отвод заявить?”

“Можно, для этих целей в качествепонятых пригласить соседей, чтобы в их присутствии проводился обыск”.

Надо точно знать, кто уполномоченный на проведение обыска, кто является следователем. И только вместе с понятыми он может действовать. А все остальные лица должны находиться за пределами квартиры, говорит Гарри Погоняйло:

“Нельзя допускать, чтобы эти люди расходились по комнатам, самостоятельно рылись в вещах, в документах, что им понравится, изымали. Действовать должно только одно лицо, уполномоченное на проведение следственного действия. Я ещё раз повторюсь: это может быть следователь либо по его поручению оперативный сотрудник этого же отдела милиции либо другого органа уголовного преследования”.

Хозяин должен ходить следом и пристально наблюдать за всеми действиями. Обязательно обращать внимание, когда кто-то пошёл в другую комнату без панятых. Неизвестно, что он там нашёл или, наоборот, оставил.

Как протестировать, когда обыск проводится с нарушениями? Гарри Погоняйло советует:

“Только тем, что вносить соответствующую жалобу, протест в тот процессуальный документ, который составляется следователем. Либо устно продиктовать, а следователь обязан запротоколировать устную жалобу. Следователь либо дознаватель должен на протяжении 24 часов доложить надзорному прокурору про поступившую жалобу. Прокурор обязан в трехдневный срок рассмотреть эту жалобу и дать ответ по существу”.

У активистов компании “Говори правду” забирали оргтехнику, печатные материалы, деньги. Но забрали и документы, которые никакого отношения к делу не имели. Госпожа Нина, у которой обыск проводили как даже не у подозреваемой, а у свидетеля, сообщила:

“Забрали документы, которые к компании “Говори правду” и движению “Вперёд” никакого отношения вообще не имеют, мои личные документы на имущество, документы моего мужа-покойника”.

Комментарий Гарри Погоняйло:

“Это грубое нарушение. Они забирают всё, что хотят. Это полицейский произвол. Ну какое отношение имеют документы покойника ко всему этому?”

В пункте 3 статьи 204 Криминально-процессуального кодекса точно прописано, что изъятию подлежат только те вещи, которые могут иметь отношение к данному делу. Можно ли возражать, когда забирают оргтехнику, которая принадлежит другим членам семьи? Юрист Беларуской ассоциации журналистов Андрей Бастунец:

“Во-первых, во время обыска должны изымать только те вещи, которые имеют отношение к делу. Считаю это вообще показателем правовой ситуации в Беларуси, когда у свидетелей забирают компьютеры, деньги, личные вещи. К сожалению, у граждан есть немного возможностей противостоять этому. Можно обращать внимание, что компьютер является оборудованием для профессиональной деятельности, вообще не принадлежит конкретному человеку. Но насколько эти аргументы будут услышаны, это уже другое дело”.

Жалобы про нарушения можно подать и поздней – с участием адвоката либо правозащитника.

Мнение Олега Гулака:

“Жалобы писать надо в любом случае, ведь иначе, когда ты после будешь что-то возражать, скажут: “А чего же вы не писали жалобы?”. Хотя большой надежды, что они что-то изменят, нет. Но писать надо в любом случае”.

Последние события в стране ещё раз показали: основательная юридические подготовка, знание законов необходимы каждому.

Юрист — журналистам: помните, в какой стране живём

Паводле www.baj.by

падрыхтаваў Алесь Лета,

Беларускі Праўны Партал,

by.prava-by.info


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>