2010 24/06
Міжнароднае права правоў чалавеку ...

Міжнароднае права Правоў Чалавеку ...

У Беларусі нарадзілася новае выданьне, прысьвечанае Правам Чалавеку. Гэта – навукова-практычны дый інфармацыйны часопіс. Мяркуецца, што ён зацікавіць шмат каго з тых, хто працуе ў гэтае сфэры альбо цікавіцца міжнародным правам правоў чалавеку, пытаньнямі імплемэнтацыі адпаведных міжнародных стандартаў права ў нацыянальнае заканадаўства й судовую практыку.

Акрамя Камітэту ААН па правах чалавеку, грамадзяне эўрапейскіх краінаў могуць зьвяртацца па абарону сваіх правоў яшчэ ў адзін ворган – Эўрапейскі суд па правах чалавеку ў Стразбуры. Але Рэспубліка Беларусь дагэтуль не зьяўляецца сябрам Рады Эўропы – міжурадавай арганізацыі, якая ставіць перад сабой мэту стварыць на эўрапейскім кантынэнце прастору свабоды, законнасьці й справядлівасьці. Таму грамадзяне Беларусі пакуль ня маюць магчымасьці накіроўваць свае скаргі ў Эўрапейскі суд.

Тым ня менш, магчымасьці міжнароднай абароны правоў і свабодаў чалавека становяцца для грамадзянаў Рэспублікі Беларусь больш рэальнымі. Ня знойдучы абароны ў судовых ворганах краіны, яны зьвяртаюцца ў Камітэт ААН па правах чалавеку. Прыходзіцца доўга чакаць (чатыры-пяць гадоў), стала ўступаць у перапіску як з працаўнікамі Камітэту, гэтак і прадстаўнікамі беларускіх уладаў. Але вынік, як правіла, дадатны: рашэньне выносіцца ў карысьць грамадзяніна. З часам гэтыя рашэньні прыйдзецца выканаць і беларускім уладам…

Як навучыцца абараняць свае правы на нацыянальным узроўні, а калі не атрымаецца на гэтым узроўні, дык – у міжнародных ворганах? Гэта – адна з асноўных мэтаў прапанаванага Вашай увазе выданьня. Яно разлічана ў першую чаргу на асобаў, якія цікавяцца пытаньнямі сьцьвярджэньня й абароны правоў і свабодаў чалавека, без якіх немагчыма ўявіць дэмакратычную прававую дзяржаву. Адзначаную цікавасьць часопіс можа выклікаць і ў практыкуючых юрыстаў, у тым ліку судзьдзяў, пракурораў, адвакатаў, працаўнікоў ворганаў нутраных справаў. Публікуемыя ў часопісе матэрыялы могуць быць выкарыстаныя ў вучэбным працэсе.

Галоўная задача, якую ставіць перад сабою рэдакцыйная рада – праўная асьвета насельніцтва, распаўсюджваньне ведаў аб мэханізмах абароны правоў і свабодаў, першым чынам з пазыцыяў міжнароднага права. Вывучэньне праваўжывальнай практыкі сьведчыць аб тым, што суды, нават вышэйшыя судовыя інстанцыі, у сваіх рашэньнях не спасылаюцца на нормы міжнароднага права, хоць дзейснае заканадаўства дазваляе так паступаць. Можна вылучыць некалькі чыньнікаў такой пазыцыі.

Адзін зь іх – прадстаўнікі беларускай Фэміды не жадаюць аддаваць прыярытэт нормам міжнароднага права, калі нацыянальнае заканадаўства ўступае зь імі ў супярэчнасьць.
Іншы чыньнік – шматлікія практычныя працаўнікі проста ня ведаюць нормаў міжнароднага права, паколькі яны пакуль не запатрабаваныя. Паміж тым, Рэспубліка Беларусь прызнае прыярытэт агульнапрызнаных прынцыпаў міжнароднага правы й забясьпечвае адпаведнасьць ім заканадаўства (арт. 8 Канстытуцыі). У адпаведнасьці з арт. 33 Закона “Аб міжнародных дамовах Рэспублікі Беларусь” агульнапрызнаныя прынцыпы міжнароднага права й нормы міжнародных дамоваў Рэспублікі Беларусь, якія ўступілі ў сілу, збяўляюцца часткай дзейснага на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь права.

Рэспубліка Беларусь зьяўляецца ўдзельнікам заснаваных міжнародных дамоваў у вобласьці правоў і свабодаў чалавека. Гэта азначае, што дзяржава ўзяла на сябе абавязальніцтва забясьпечыць замацаваныя ў іх стандарты ў дачыненьні да ўсіх асобаў, што знаходзяцца пад ейнай юрысдыкцыяй. Тым самым, дзяржава выступае гарантам таго, што дзейнасьць дзяржаўных органаў, асабліва судовых, іхныя рашэньні й выкарыстаныя працэдуры, ня будуць супярэчыць палажэньням дадзеных актаў.

Але як забясьпечыць адпаведнасьць праваўжывальнай практыкі міжнародным стандартам? Адказ відавочны: для пачатку іх трэба ведаць, а потым – і выконваць. Значыцца, судзьдзям, працаўнікам праваахоўных ворганаў, усім зацікаўленым грамадзянам варта вывучаць тэксты міжнародных дамоваў, ратыфікаваных Рэспублікай Беларусь. Акрамя веданьня тэкстаў дамоваў, неабходна адсочваць іхную інтэрпрэтацыю (тлумачэньне) ворганамі, што ужываюць нормы дамоваў на практыцы. Так, палажэньні Міжнароднага пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах інтэрпрэтуюцца Камітэтам ААН па правах чалавеку пры прыняцьці рашэньняў у форме заўвагаў агульнага парадку.

Не менш каштоўнай крыніцаю міжнародных стандартаў зьяўляецца практыка Эўрапейскага суду па правах чалавеку. Менавіта ў ягоных рашэньнях сфармуляваныя праўныя палажэньні, што ўяўляюць сабою інтэрпрэтацыю адзначаных стандартаў.

Улічваючы імкненьне Беларусі ўступіць у Раду Эўропы, варта спраўджваць нацыянальную праваўжывальную практыку з эўрапейскімі стандартамі, з практыкай Эўрапейскага суду. У гэтай сувязі варта пагадзіцца з словамі Л.Вільдхабэру, былога Старшыні Эўрапейскага суду па правах чалавеку, які заявіў: “Першасная адказнасьць за забесьпячэньне абароны правоў і свабодаў, пералічаных у Канвэнцыі, ляжыць на нацыянальных уладах, асабліва на судах. Таму важна, каб усе зацікаўленыя асобы, прадстаўнікі ўраду, судзьдзі й юрысты былі знаёмыя ня толькі з Канвэнцыяй, але й з практыкай Суда”.

Да цяперашняга часу ў Беларусі не публікуюцца ні меркаваньні Камітэту ААН па правах чалавеку, ні рашэньні Эўрапейскага суду па правах чалавеку. Гэты прабел у праўнай інфармацыі можа выправіць нашае выданьне. На ягоных старонках мы плянуем публікаваць рашэньні Камітэту, якія датычацца скаргаў грамадзянаў Беларусі. У дадатак да іх будзе давацца падборка меркаваньняў Камітэту. Мяркуецца таксама публікаваць некаторыя рашэньні Эўрапейскага суду па правах чалавеку, якія могуць уяўляць цікавасьць для праўнай сытуацыі ў Беларусі. Выданьне зьяўляецца часткаю праекту “Імплемэнтацыя de facto міжнародных абавязацельстваў Рэспублікі Беларусь у вобласьці грамадзянскіх правоў і свабодаў”, які быў зьдзесьнены пры падтрымцы Фонду дамоў правоў чалавеку (Нарвэгія).

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Вестник Прав Человека №1/2010

В Беларуси родилось новое издание, посвящённое Правам Чалавека. Это – научно-практический и информационный журнал. Думается, что он заинтересует многих из тех, кто работает в этой сфере или интересуется международным правом прав чаловека, вопросами имплементации соответствующих международных стандартов права в национальное законодательство и судебную практику.

Кроме Комитета ООН по правам человека, граждане европейских стран могут обращаться за защитой своих прав еще в один орган – Европейский суд по правам человека в Страсбурге. Но Республика Беларусь до сих пор не является членом Совета Европы – межправительственной организации, ставящей перед собой цель создать на европейском континенте пространство свободы, законности и справедливости. Поэтому граждане Беларуси пока не имеют возможности
направлять свои жалобы в Европейский суд.

Тем не менее, возможности международной защиты прав и свобод человека становятся для граждан Республики Беларусь более реальными. Не найдя защиты в судебных органах страны, они обращаются в Комитет ООН по правам человека. Приходится долго ждать (четыре-пять лет), постоянно вступать в переписку как с работниками Комитета, так и представителями белорусских властей. Но итог, как правило, положительный: решение выносится в пользу гражданина. Со временем эти решения придется исполнить и белорусским властям…

Как научиться защищать свои права на национальном уровне, а если не получится на этом уровне, то – в международных органах? Это – одна из основных целей предлагаемого Вашему вниманию издания. Оно рассчитано в первую очередь на лиц, которые интересуются вопросами утверждения и защиты прав и свобод человека, без которых немыслимо демократическое правовое государство. Определенный интерес журнал может вызвать и у практикующих юристов,
в том числе судей, прокуроров, адвокатов, работников органов внутренних дел. Публикуемые в журнале материалы могут быть использованы в учебном процессе.

Главная задача, которую ставит перед собой редакционный совет – правовое просвещение населения, распространение знаний о механизмах защиты прав и свобод, прежде всего с позиций международного права. Изучение правоприменительной практики свидетельствует, что суды, даже высшие судебные инстанции, в своих решениях не ссылаются на нормы международного права, хотя действующее законодательство позволяет так поступать. Можно выделить несколько причин такой позиции.

Одна из них – представители белорусской Фемиды не желают отдавать приоритет нормам международного права, если национальное законодательство вступает с ними в противоречие.

Другая причина – многие практические работники просто не знают норм международного права, поскольку они пока не востребованы. Между тем, Республика Беларусь признает приоритет общепризнанных принципов международного
права и обеспечивает соответствие им законодательства (ст.8 Конституции). В соответствии со ст. 33 Закона «О международных договорах Республики Беларусь» общепризнанные принципы международного права и нормы международных договоров Республики Беларусь, вступивших в силу, являются частью действующего на территории Республики Беларусь права.

Республика Беларусь является участником основополагающих международных договоров в области прав и свобод человека. Это означает, что государство взяло на себя обязательство обеспечить закрепленные в них стандарты в отношении всех лиц, находящихся под его юрисдикцией. Тем самым, государство выступает гарантом того, что деятельность государственных органов, в особенности судебных, их решения и используемые процедуры, не будут противоречить положениям данных актов.

Но как обеспечить соответствие правоприменительной практики международным стандартам? Ответ очевиден: для начала их надо знать, а потом – и соблюдать. Значит, судьям, работникам правоохранительных органов, всем заинтересованным гражданам следует изучать тексты международных договоров, ратифицированных Республикой Беларусь. Кроме знания текстов договоров, необходимо отслеживать их интерпретацию (толкование) органами, применяющими нормы договоров на практике. Так, положения Международного пакта о гражданских и политических правах интерпретируются Комитетом ООН по правам человека при принятии решений в форме замечаний общего порядка.

Не менее ценным источником международных стандартов является практика Европейского суда по правам человека. Именно в его решениях сформулированы правовые положения, представляющие собой интерпретацию указанных стандартов. Учитывая стремление Беларуси вступить в Совет Европы, следует сверять национальную правоприменительную практику с европейскими стандартами, с практикой Европейского суда. В этой связи следует согласиться со словами Л.Вильдхабера, бывшего Председателя Европейского суда по правам человека, который заявил: «Первичная ответственность за обеспечение защиты прав и свобод, перечисленных в Конвенции, лежит на национальных властях, особенно на судах. Поэтому важно, чтобы все заинтересованные лица, представители правительства, судьи и юристы были знакомы не только с Конвенцией, но и с практикой Суда».

До настоящего времени в Беларуси не публикуются ни соображения Комитета ООН по правам человека, ни решения Европейского суда по правам человека. Этот пробел в правовой информации может исправить наше издание. На его страницах мы планируем публиковать решения Комитета, которые касаются жалоб граждан Беларуси. В дополнение к ним будет даваться подборка соображений Комитета. Предполагается также публиковать некоторые решения Европейского суда по правам человека, которые могут представлять интерес для правовой ситуации в Беларуси. Издание является частью проекта «Имплементация de facto международных обязательств Республики Беларусь в области гражданских прав и свобод», осуществляемого при поддержке Фонда домов прав человека (Норвегия).

Поўная вэрсыя журналу (рас.)
Весник Прав Человека №1/2010

Паводле www.humanrightshouse.org,
падрыхтаваў Алесь ЛЕТА,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>