Не забірай жыцьцё!
2011 14/03
Андрэй Ялісееў

Андрэй Ялісеяў

Дадзеная публікацыя прадстаўляе агляд скаргаў грамадзянаў Беларусі ў сфэры экстрадыцыі, якія былі разгледжаныя Эўрапейскім судом па сутнасьці.

“Сьветларусаў супраць Украіны”: скарга беларускага прадпрымальніка

У 2000 г. беларускія кампэтэнтныя ворганы завялі крымінальную справу на прадпрымальніка Рыгора Сьветларусава [1] (1966 г. н.) па абвінавачваньні ў махлярстве па падзеях 1995-го г. У сакавіку 2004 г. ён быў абвешчаны ў міжнародны вышук і ў сьнежні таго ж году арыштаваны ўкраінскай міліцыяй на падставе ордэру, выдадзенага пракуратурай Гарадзенскай вобласьці.

У лютым 2005 г. Рыгор Сьветларусаў падаў дакумэнты на атрыманьне статусу ўцекача ва Ўкраіне. Ён спаслаўся на перасьлед прадпрымальнікаў у Беларусі й рызыку падвергнуцца катаваньням і зьневажальнаму звароту падчас крымінальнага разсьледваньня. Міграцыйная служба Кіева палічыла прадсталеныя факты абгрунтаванымі. Яна адзначыла, што нявызначаны характар абвінавачваньняў, прадстаўленых беларускім бокам, выклікае сумневы.

Спасылаючыся на высновы Беларускага Гэльсынскага Камітэту, міграцыйная служба таксама паказала, што сябры Рыгора Сьветларусава прадпрымальнікі Яўген Краўцоў і Андрэй Клімаў, зьвязаныя з апазыцыяй, падвергнуліся ў Беларусі несправядлівым судовым працэсам і катаваньням. Таксама быў прыняты да разгляду ліст былога сьпікера беларускага парлямэнту Станіслава Станкевіча, у якім адзначалася, што экстрадыцыя зьвязанага з апазыцыяй прадпрымальніка стане парушэньнем ягоных правоў, бо ў Беларусі незалежны й бесстароньні судовы працэс немагчымы, а да сябраў апазыцыі ўжываюцца катаваньні.

У верасьні 2005 г. Дзяржаўны міграцыйны камітэт Украіны прадставіў Рыгору Сьветларусаву статус уцекача, у лістападзе ён быў вызвалены.

У ЭСПЧ [2] заяўнік скардзіўся на парушэньне артыкулаў 3, 6(1), 5 §§1 (незаконнае затрыманьне й утрыманьне пад вартай), 4 (адсутнасьць магчымасьці абскардзіць сваё затрыманьне й утрыманьне пад вартай) і 5 (адсутнасьць магчымасьці атрымаць кампэнсацыю за незаконнае затрыманьне) Канвэнцыі. Разгляд артыкулаў 3 і 6 (1) Суд палічыў недарэчным, паколькі да моманту разгляду справы ў экстрадыцыі беларускаму боку было адмоўлена, а таму рызыка заяўніка па заяўленых артыкулах была ўхілена.[3]

Суд адзначыў, што ўкраінскае заканадаўства не забясьпечвае даступнай, дакладнай і прадказальнай працэдуры, якая абараняе ад рызыкі адвольнага затрыманьня з мэтай наступнай экстрадыцыі. Аднагалосна было знойдзена парушэньне артыкулаў 5 §§1, 4 і 5 Канвенцыі, заяўніку прысуджаная кампэнсацыя ў памеры 3000 эўра за нематэрыяльную шкода і 100 эўра ў залік судовых выдаткаў.

Дубавік супраць Украіны” і “Шчэбет супраць Расеі”: абвінавачваньні ў гандлі людзьмі.

На падставе тых жа артыкулаў, што й Рыгор Сьветларусоў, у Эўрапейскі суд па правах чалавеку скардзілася Кацярына Дубавік [4]. Кацярына (1978 г.н.) у 2005 г. пераехала з сваёй сямьёй ва Ўкраіну. У сакавіку 2006 г. Генпракуратура Беларусі выдала ордэр на арышт, падазраючы Кацярыну ў гандлі людзьмі й арганізаванай злачыннасьці. У чэрвені 2007 г. яе арыштавалі ўкраінскія ворганы, і суд прыняў рашэньне аб утрыманьні пад вартай да прыняцьця рашэньня па пытаньні экстрадыцыі.

У наступным месяцы беларуска падала заяву на атрыманьне статусу ўцекачкі. У верасьні Генпракуратура Ўкраіны, вывучыўшы прадстаўленую беларускім бокам інфармацыю, прыняла рашэньне аб экстрадыцыі, якую прыпыніў запыт Стразбурскага суду.

Чакаючы разгляду справы ў Эўрапейскім судзе, Кацярына Дубавік па-ранейшаму знаходзілася ў зьняволеньні. Да сакавіка 2008 г. Дзяржаўны міграцыйны камітэт ганараваў ёй статус уцекачкі, але хадайніцтва адваката на вызваленьне задаволеныае не было. Генэральная пракуратура й Міграцыйны камітэт падалі шэраг апэляцыяў на рашэньні адзін аднаго ў вышэйшыя судовыя ворганы Ўкраіны.

У лютым 2009 г. Генпракуратура Беларусі паінфармавала ўкраінскіх калегаў аб тым, што максымальны 18-месячны тэрмін дасудовага зьняволеньня мінуў і зьняволеньне належыць замяніць абавязальніцтвам не хавацца ад правасудзьдзя. На гэтай падставе Генпракуратура прасіла пакінуць разгляд запыту аб экстрадыцыі без разгляду й вызваліць Кацярыну Дубавік.

Суд пастанавіў, што скаргі па артыкулах 3 і 6 згубілі сваю актуальнасьць, бо рызыка высыланьня зьнікла. У сувязі з гэтым зьнікла й неабходнасьць разгляду артыкулу 13 Канвэнцыі.

Разам з тым ЭСПЧ знайшоў парушэньні заяўленых частак артыкулу 5 ( §§ 1, 4 і 5) і прысудзіў Кацярыне Дубавік 5000 эўра ў якасьці кампэнсацыі за нематэрыяльнуюя шкоду.

Яшчэ адзін прыклад скаргі беларускі, якая падазравалася ў гандлі людзьмі й чыя асоба была абвешчаная ў міжнародны вышук, – “Шчэбет супраць Расеі” [5].

Сьвятлана Шчэбет (1978 г. н.) пражывала ў Аўстрыі. У лютым 2007 г. яе арыштавалі ў маскоўскім аэрапорце “Дамадзедава”, але арышт афіцыйна задакумэнтаваны не быў. Шматлікія апэляцыі з нагоды незаконнасьці затрыманьня (аж да Вярхоўнага суду) задаволеныя не былі.

ЭСПЧ прызнаў затрыманьне незаконным і знайшоў парушэньне арт. 5 § 1 Эўрапейскай канвэнцыі.

“Адсутнасьць рэгістрацыі арышту – само сабой сур’ёзнае правапарушэньне. Незадакумэнтаванае затрыманьне асобы зьмяншае значнасьць асноўных гарантыяў, якія прадстаўляюцца артыкулам 5, і зьяўляецца найбольш сур’ёзным парушэньнем дадзенага артыкулу”.[6]

Акрамя гэтага, судовае рашэньне аб затрыманьні было прынятае толькі праз 34 дні ад моманту затрыманьня, замест 48 гадзінаў, патрэбных па расейскім заканадаўстве. Прычым атрыманы з адзьдзяленьня менскай міліцыі факс падставай для судовага рашэньня служыць ня мог, гаворыцца ў вэрдыкце ЭСПЧ.

Паколькі Сьвятлана Шчэбет была пазбаўленая праўных інструмэнтаў для судовага перагляду законнасьці свайго затрыманьня, Суд прызнаў і парушэньне параграфу 4 артыкула 5.

Эўрапейскі суд па правах чалавеку дбайна прааналізаваў умовы ўтрыманьня беларускі ў пакоі для адміністратыўна-затрыманых дзяжурнай часткі ЛУУС аэрапорту.

Сама камэра была разьлічаная для кароткачасовых адміністратыўных утрыманьняў, якія не перавышаюць 3 гадзіны. Таму ў ёй отсутнічалі неабходныя ўмовы для доўгага ўтрыманьня: не было вокнащ, не было доступу да натуральнага сьвятла й сьвежаму паветру, не было прыбіральні й ракавіны. Таксама не была забясьпечаная дастатковая прыватнасьць утрыманьня ў камэры, прычым супрацоўнікамі дзяжурнай часткі былі мужчыны.

“Умовы зьняволеньня, ў якіх заяўніца была вымушаная знаходзіцца 34 дні, прычынілі ёй істотныя душэўныя пакуты, здольныя… абразіць яе як асобу й зьняважыць ейны гонар. Іх значнасьць падвышае і той раней згаданы Судом факт, што пазбаўленьне волі ня мела пад сабою праўнай падставы.”[7]

У выніку, Суд знайшоў парушэньне артыкулаў 5 § 1 і 4, артыкула 3 у дачыненьні нялюдзкіх і зьневажальных гонар умоваў затрыманьня, і загадаў расейскаму ўраду выплаціць Сьвятлане Шчэбет 10000 эўра ў якасьці кампэнсацыі нематэрыяльнае шкоды.

“Камышоў супраць Украіны”: скарга высокапастаўленага мытніка

Алег Камышоў (1960 г.н.) падаў скаргу [1] ў Эўрапейскі суд у студзені 2006 г. У Беларусі на яго была заведзена крымінальная справа па абвінавачваньнях у злоўжываньні службовымі паўнамоцтвамі. Сам заяўнік сьцьвярджаў, што яго абвінавачваньні – гэта частка палітычнай кампаніі супраць шэрагу службоўцаў мытных ворганаў для дэманстрацыі пасьпяховасьці змаганьня з карупцыяй. Беларус адзначыў, што ў 2004 г. сьледчыя ворганы Беларусі ціснулі на яго з тым, каб ён даў ілжывыя паказаньні на арыштаванага годам раней намесьніка кіраўніка Мытнага камітэту.

Алега Камышова затрымалі праваахоўныя ворганы Ўкраіны, куды ён пераехаў напрыканцы 2004 г. Суд прыняў рашэньне аб ягоным ўтрыманьні пад арыштам да прыняцьця рашэньня па перадачы беларускаму боку, аднак пазьней адмяніў рашэньне аб экстрадыцыі. Як высьветлілася далей, судовая інстанцыя дапусьціла праўную памылку: адмяняць рашэньне аб экстрадыцыі зьяўляецца экслюзыыўнай кампэтэнцыяй Генпрократуры. Вызвалены па рашэньні суду Алег Камышоў схаваўся, і яго месцазнаходжаньне ўкраінскім уладам было невядомым. Тым ня менш, гэта не сталася перашкодаю для разгляду скаргі Эўрапейскім судом.

Разглядаючы частку скаргі па артыкуле 3, ЭСПЧ пастанавіў, што крытэр наяўнасьці адмысловай пэрсанальнай рызыкі ня выкананы:
“…заяўнік не адзначае сваю прыналежнасьць да палітычнай апазыцыі, якая зьяўляецца асабліва ўразлівай групай у Беларусі, альбо да любой іншай падобнай групы… Сьцьвярджэньні аб тым, што супрацоўнікі мытных ворганаў, падазраваныя ў карупцыі, зьяўляюцца асобнай уразьлівай групай, ня маюць пацьверджаньня. Такім чынам, ня вызначана, што заяўнік мае персанальныя акалічнасьці, якія падвяргаюць яго адмысловай рызыцы падвергнуцца неналежнаму абыходжаньню”.[9]

Як вынік, частка скаргі на падставе артыкулаў 3 і 6 (а такім чынам і 13) была прызнаная неабгрунтаванай. Разам з тым, ЭСПЧ знайшоў парушэньні артыкула 5 §§ 1 і 4. Пытаньне аб прысуджэньні грашовай кампэнсацыі не разглядалася, паколькі адпаведны запыт у скарзе Алега Камышова адсутнічаў.

“Крейдзіч супраць Украіны”: скарга спартовага трэнера нацыянальнай зборнай

У сярэдзіне 2006 г. Віктар Крейдзіч [10] (1961 г.н.) пакінуў Беларусь, паколькі быў запрошаны на працу ў якасьці трэнера нацыянальнай зборнай каманды Ўкраіны па вольнай барацьбе. У чэрвені 2007 г. Генэральная пракуратура Рэспублікі Беларусь узбудзіла крымінальную справу ў дачыненьні заяўніка за дапамогу й падбухторваньне пры хабарніцтве (максымальнае пакараньне – шэсьць гадоў пазбаўленьня волі). Паколькі месцазнаходжаньне заяўніка было невядомым, быў выдадзены ордэр на ягоны арышт.

Праз месяц Генпракуратура Беларусі высунула супраць Віктара Крейдзіча яшчэ шэраг абвінавачваньняў: у дачыненьні да арганізаванай злачыннасьці, злоўжываньні службовым становішчам і дапамозе ў хабарніцтве ды іншых злачынствах (максымальнае пакараньне ў выглядзе пазбаўленьня волі на пятнаццаць гадоў).

Віктар Крейдзіч быў арыштаваны, і Пячэрскі раённы суд Кіева санкцыянаваў ягонае ўтрыманьне пад вартаю ў чаканьні рашэньня аб ягонай экстрадыцыі. У лістападзе Генэральная пракуратура Ўкраіны прыняла рашэньне аб экстрадыцыі заяўніка ў Беларусь. Выкананьне было адкладзенае па запыце ЭСПЧ.

У красавіку 2008 г. Дзяржаўны міграцыйны камітэт прадставіў заяўніку статус уцекача ва Ўкраіне. Адбыўся шэраг судовых цяжбаў паміж міграцыйным камітэтам і Генпракуратураю. У лістападзе 2008 г. украінская Генпракуратура адмовілася выдаць Віктара Крейдзіча ў Беларусь. У той жа дзень ён быў вызвалены.

У сваёй скарзе ў Эўрапейскі суд беларус адзначыў, што ў выпадку экстрадыцыі яму будзе пагражаць небясьпека ўжываньня катаваньняў і несправядлівага суду (артыкулы 3 і 13), і што яго ўтрыманьне пад вартай у чаканьні экстрадыцыі было незаконным (артыкул 3). Ён таксама сьцьвярджаў, што быў не ў стане аспрэчыць сваё затрыманьне, утрыманьне пад вартай і наступнае рашэньне аб экстрадыцыі ў нацыянальных судах, і што ён быў пазбаўлены права на кампэнсацыю за ягонае ўтрыманьне пад вартай (артыкул 5 §§ 1, 3 і 4).

Паколькі на момант разгляду справы заяўнік быў вызвалены й працэдура экстрадыцыі ў дачыненьні яго спыненая, скарга на падставе артыкулаў 3, 6 § 1 і 13 Канвэнцыі стала неабгрунтаванай. Суд знайшоў парушэньні згаданых параграфаў артыкула 5 Эўрапейскай канвэнцыі й прысудзіў Віктару Крейдзічу 3500 эўра ў якасьці кампэнсацыі нематэрыяльнае шкоды.

“Новік супраць Украіны”: незаконнае затрыманьне беларуса ўкраінскімі ворганамі

Валер Новік (1969 г.н.) у лістападзе 2006 г. быў арыштаваным супрацоўнікамі кіеўскай міліцыі на падставе міжнароднага ордэру на арышт, выдадзенага Генэральнай пракуратураю Беларусі. Раённы суд Кіева прыняў рашэньне аб утрыманьні Валера Новіка пад вартай на працягу 40 дзён у чаканьні афіцыйнага запыту на экстрадыцыю ў Беларусь.

У сваёй апэляцыі беларус адначыў, што суд не прыняў да ўвагі стан ягонага здароўя й той факт, што ён ужо на працягу доўгага часу пражываў ва Ўкраіне з сваёй жонкаю й трыма малалетнімі дзецьмі. Акрамя таго, раённы суд не прааналізаваў прадстаўленыя зьвесткі аб палітычным перасьледзе ў Беларусі, адзначыў Валеры Новік. Але гарадзкі суд апэляцыю не задаволіў.

Аднак напрыканцы сьнежня В.Новіка вызвалілі, нягледзячы на афіцыйны запыт аб экстрадыцыі, дасланы беларускім бокам. Намесьнік Генэральнага пракурора Ўкраіны паінфармаваў беларускіх калегаў, што высунутыя супраць Валера Новіка абвінавачваньні не прадугледжваюць турэмнага зьняволеньня па ўкраінскім заканадаўстве.

Эўрапейскі суд у чарговы раз адзначыў, што ўкраінскае заканадаўства не забясьпечвае даступнай, дакладнай і прадказальнай працэдуры, якая абараняе ад рызыкі адвольнага затрыманьня з мэтай наступнай экстрадыцыі. ЭСПЧ знайшоў парушэньне артыкула 5 § 1, але кампэнсацыі грамадзяніну Беларусі не прысудзіў на той падставе, што адпаведнага запыту не было пазначана ў прадстаўленай скарзе.

Спасылкі па тэксьце

[1] Svetlorusov v. Ukraine judgment. Application no. 2929/05, 12 March 2009. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=848346&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[2] 5 § 1: ” Кожны мае права на свабоду й асабістую недатыкальнасьць. Ніхто ня можа быць пазбаўленым волі інакш як у наступных выпадках і ў парадку, усталяваным законам…(f) законнае затрыманьне альбо зьняволеньне пад вартай асобы з мэтай прадухіленьня ягонага незаконнага ўезду ў краіну альбо асобы, супраць якой ужываюцца меры па ягонай высылцы альбо выдачы.
5 § 4: “Кожны, хто пазбаўлены волі ў выніку арышту альбо зьняволеньня пад варту, мае права на неадкладны разгляд судом правамернасьці ягонага зьняволеньня пад варту і на вызваленьне, калі ягонае зьняволеньне пад варту прызнанае судом незаконным”.
5 § 5: “Кожны, хто стаў ахвяраю арышту альбо зьняволеньня пад варту ў парушэньне палажэньняў дадзенага артыкула, мае права на кампэнсацыю”.
[3] Svetlorusov v. Ukraine, §§ 37-38
[4] Dubovik v. Ukraine judgment (nos. 33210/07 and 41866/08), 15 October 2009. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=856182&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[5] Shchebet v. Russua, Application no. 16074/07, 12 June 2008. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=836683&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[6] Ibid, para 63.
[7] Idid, para 95.
[8] Kamyshev v. Ukraine judgment, Application no. 3990/06, 20 May 2010. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=868162&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[9] Ibid, para 44.
[10] Kreydich v. Ukraine, Application no. 48495/07, 10 December 2009. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=859544&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[11]Novik v. Ukraine. Application no. 48068/06, 18 December 2008. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=844425&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Обзор жалоб граждан Беларусі в Европейский суд по правам человека, касающихся экстрадиции (ІІ) против Украины

Данная публикация представляет обзор жалоб граждан Беларуси сфере экстрадиции, которые были рассмотрены Европейским судом по существу.

«Светлорусов против Украины»: жалоба беларусского предпринимателя

В 2000 г. белорусские компетентные органы завели уголовное дело на предпринимателя Григория Светлорусова [1] 1966 г. р.) по обвинению в мошенничестве по событиям 1995-го г. В марте 2004 г. он был объявлен в международный розыск и в декабре того же года арестован украинской милицией на основании ордера, выданного прокуратурой Гродненской области.

В феврале 2005 г. Григорий Светлорусов подал документы на получение статуса беженца в Украине. Он сослался на преследование предпринимателей в Беларуси и риск подвергнуться пыткам и унижающему обращению в ходе уголовного расследования. Миграционная служба Киева посчитала предсталенные факты обоснованными. Она отметила, что неопреденный характер обвинений, представленных белорусской стороной, вызывает сомнения.

Ссылаясь на заключения Белорусского хельсинского комитета, миграционная служба также указала, что друзья Григория Светлорусова предприниматели Евгений Кравцов и Андрей Климов, связанные с оппозицией, подверглись в Беларуси несправедливым судебным процессам и пыткам. Также было принято к рассмотрению письмо бывшего спикера беларусского парламента Станислава Станкевича, в котором указывалось, что экстрадиция связанного с оппозицией предпринимателя станет нарушением его прав, так как в Беларуси независимый и беспристрастный судебный процесс невозможен, а к членам оппозиции применяются пытки.

В сентябре 2005 г. Государственный миграционный комитет Украины предоставил Григорию Светлорусову статус беженца, в ноябре он был освобожден.

В ЕСПЧ заявитель жаловался на нарушение статей 3, 6(1), 5 §§1 [2] (незаконнное задержание и содержание под стражей), 4 (отсутствие возможности обжаловать свое задержание и содержание под стражей) и 5 (отсутствие возможности получить компенсацию за незаконное задержание) Конвенции. Рассмотрение статей 3 и 6 (1) Суд счел неуместным, поскольку к моменту рассмотрения дела в экстрадиции беларусской стороне было отказано, а поэтому риск заявителя по заявленным статьям был устранен.[3]

Суд отметил, что украинское законодательство не обеспечивает доступной, точной и предсказуемой процедуры, защищающей от риска произвольного задержания с целью последующего экстрадирования. Единогласно было найдено нарушение статьи 5 §§1, 4 и 5 Конвенции, заявителю присуждена компенсация в размере 3000 евро за нематериальный ущерб и 100 евро в счет судебных издержек.

«Дубовик против Украины» и «Щебет против России»: обвинения в торговле людьми

На основании тех же статей, что и Григорий Светлорусов, в Европейский суд по правам человека жаловалась Екатерина Дубовик[4]. Екатерина (1978 г.р.) в 2005 г. переехала со своей семьей в Украину. В марте 2006 г. Генпрокуратура Беларуси издала ордер на арест, подозревая Екатерину в торговле людьми и организованной преступности. В июне 2007 г. ее арестовали украинские органы, и суд принял решение о содержании под стражей до принятия решения по вопросу экстрадиции.

В следующем месяце беларуска подала заявление на получение статуса беженца. В сентябре Генпрокуратура Украины, изучив представленную беларусской стороной информацию, приняла решение об экстрадиции, которую приостановил запрос Страсбургского суда.

Ожидая рассмотрения дела в Европейском суде, Екатерина Дубовик по-прежнему находилась в заключении. К марту 2008 г. Государственный миграционный комитет удостоил ее статуса беженца, но ходатайство адвоката на освобождение удовлетворено не было. Генеральная прокуратура и Миграционный комитет подали ряд апелляций на решения друг друга в высшие судебные органы Украины.

В феврале 2009 г. Генпрокуратура Беларуси проинформировала украинских коллег о том, что максимальный 18-месячный срок досудебного заключения истек и заключение надлежит заменить обязательством не скрываться от правосудия. На этом основании Генпрокуратура просила оставить рассмотрение запроса об экстрадиции без рассмотрения и освободить Екатерину Дубовик.

Суд постановил, что жалобы по статьям 3 и 6 утратили свою актуальность, так как риск высылки исчез. В связи с этим исчезла и необходимость рассмотрения статьи 13 Конвенции.

Вместе с тем ЕСПЧ нашел нарушения заявленных частей cтатьи 5 ( §§ 1, 4 и 5) и присудил Екатерине Дубовик 5000 евро в качестве компенсации за нематериальный ущерб.

Еще один пример жалобы беларуски, которая подозревалась в торговле людьми и чья личность была объявлена в международный розыск, — «Щебет против России»[5].

Светлана Щебет (1978 г. р.) проживала в Австрии. В феврале 2007 г. ее арестовали в московском аэропорту «Домодедово», но арест официально задокументирован не был. Многочисленные апелляции по поводу незаконности задержания (вплоть до Верховного суда) удовлетворены не были.

ЕСПЧ признал задержание незаконным и нашел нарушение ст. 5 § 1 Европейской конвенции.

«Отсутствие регистрации ареста — само собой серьезное правонарушение. Незадокументированное задержание лица умаляет значение основных гарантий, предоставляемых статьей 5, и является наиболее серьёзным нарушением данной статьи».[6]

Кроме этого, судебное решение о задержании было принято лишь через 34 дня от момента задержания, вместо 48 часов, положенных по российскому законодательству. Причем полученный из отделения минской милиции факс основанием для судебного решения служить не мог, говорится в вердикте ЕСПЧ.

Поскольку Светлана Щебет была лишена правовых инструментов для судебного пересмотра законности своего задержания, Суд признал и нарушение параграфа 4 статьи 5.

Европейский суд по правам человека тщательно проанализировал условия содержания беларуски в комнате для административно-задержанных дежурной части ЛУВД аэропорта.

Сама камера была рассчитана для кратковременных административных содержаний, не превышающих 3 часов. Поэтому в ней отсутствовали необходимые условия для длительного содержания: не было окна, не было доступа к естественному свету и свежему воздуху, не было туалета и раковины. Также не была обеспечена достаточная приватность содержания в камере, причем сотрудниками дежурной части были мужчины.

«Условия заключения, к которых заявительница была вынуждена находиться 34 дня, причинили ей существенные душевные муки и страдания, способные… оскорбить ее как личность и унизить ее достоинство. Их значимость повышает и тот ранее упомянутый Судом факт, что лишение свободы не имело под собой правового основания» [7]

В итоге, Суд нашел нарушение статьи 5 § 1 и 4, статьи 3 в отношении бесчеловечных и унижающих достоинство условий задержания, и велел российскому правительству выплатить Светлане Щебет 10000 евро в качестве компенсации нематериального ущерба.

«Камышев против Украины»: жалоба высокопоставленного таможенника

Олег Камышев (1960 г.р.) подал жалобу[1] в Европейский суд в январе 2006 г. В Беларуси на него было заведено уголовное дело по обвинениям в злоупотреблении служебными полномочиями. Сам заявитель утверждал, что его обвинения — это часть политической кампании против ряда чиновников таможенных органов для демонстрации успешности борьбы с коррупцией. Беларус указал, что в 2004 г. следственные органы Беларуси давили на него с тем, чтобы он дал ложные показания на арестованного годом ранее заместителя главы Таможенного комитета.

Олега Камышева задержали правоохранительные органы Украины, куда он переехал в конце 2004 г. Суд принял решение о его содержании под арестом до принятия решения по передаче беларуской стороне, однако позже отменил решение об экстрадиции. Как оказалось в последствии, судебная инстанция допустила правовую ошибку: отменять решение об экстрадиции является эксклюзивной компетенцией Генпрокуратуры. Освобожденный по решению суда Олег Камышев скрылся, и его местонахождение украинским властям было неизвестно. Тем не менее, это не стало препятствием для рассмотрения жалобы Европейским судом.

Рассматривая часть жалобы по статье 3, ЕСПЧ постановил, что критерий наличия особого персонального риска не соблюден:

«…заявитель не указывает свою принадлежность к политической оппозиции, которая является особенно уязвимой группой в Беларуси, либо к любой другой подобной группе… Утверждения о том, что сотрудники таможенных органов, подозреваемые в коррупции, являеются отдельной узявимой группой, не имеют подтверждения. Таким образом, не установлено, что заявитель имеет персональные обстоятельства, которые подвергают его особому риску подвергнуться ненадлежащему обращению». [9]

Как результат, часть жалобы на основании статей 3 и 6 (а следовательно и 13) была признана необоснованной. Вместе с тем, ЕСПЧ нашел нарушения статьи 5 §§ 1 и 4. Вопрос о присуждении денежной компенсации не рассматривался, поскольку соответствующий запрос в жалобе Олега Камышева отсутствовал.

«Крейдич против Украины»: жалоба спортивного тренера национальной сборной

В середине 2006 г. Виктор Крейдич [10] (1961 г.р.) покинул Беларусь, поскольку был приглашен на работу в качестве тренера национальной сборной команды Украины по вольной борьбе. В июне 2007 г. Генеральная прокуратура Республики Беларусь возбудила уголовное дело в отношении заявителя за пособничество и подстрекательство при взяточничестве (максимальное наказание – шесть лет лишения свободы). Поскольку местонахождение заявителя было неизвестно, был выдан ордер на его арест.

Через месяц Генпрокуратура Беларуси выдвинула против Виктора Крейдича еще ряд обвинений: в причастности к организованной преступности, злоупотреблении служебным положением и пособничестве взяточничеству и другим преступлениям (максимальное наказание в виде лишения свободы на пятнадцать лет).

Виктор Крейдич был арестован, и Печерский районный суд Киева санкционировал его содержание под стражей в ожидании решения о его экстрадиции. В ноябре Генеральная прокуратура Украины приняла решение об экстрадиции заявителя в Беларусь. Исполнение было отложено по запросу ЕСПЧ.

В апреле 2008 г. Государственный миграционный комитет предоставил заявителю статус беженца в Украине. Последовал ряд судебных тяжб между миграционным комитетом и Генпрокуратурой. В ноябре 2008 г. украинская Генпрокуратура отказалась выдать Виктора Крейдича в Беларусь. В тот же день он был освобожден.

В своей жалобе в Европейский суд беларус указал, что в случае экстрадиции ему будет угрожать опасность применения пыток и несправедливого суда (статьи 3 и 13), и что его содержание под стражей в ожидании экстрадиции было незаконным (статья 3). Он также утверждал, что был не в состоянии оспорить свое задержание, содержание под стражей и последующее решение об экстрадиции в национальных судах, и что он был лишен права на компенсацию за его содержание под стражей (статья 5 §§ 1, 3 и 4).

Поскольку на момент рассмотрения дела заявитель был освобожден и процедура экстрадиции в его отношении прекращена, жалоба на основании статей 3, 6 § 1 и 13 Конвенции стала необоснованной. Суд нашел нарушения упомянутых параграфов статьи 5 Европейской конвенции и присудил Виктору Крейдичу 3500 евро в качестве компенсации нематериального ущерба.

«Новик против Украины»: незаконное задержание беларуса украинскими органами

Валерий Новик [1] (1969 г.р.) в ноябре 2006 г. был арестован сотрудниками киевской милиции на основании международного ордера на арест, изданного Генеральной прокуратурой Беларуси. Районный суд Киева принял решение об удержании Валерия Новика под стражей на протяжении 40 дней в ожидании официального запроса на экстрадицию в Беларусь.

В своей апелляции беларус указал, что суд не принял во внимание состояние его здоровья и тот факт, что он уже на протяжении долгого времени проживал в Украине со своей женой и тремя малолетними детьми. Кроме того, районный суд не проанализировал предоставленные сведения о политическом преследовании в Беларуси, указал Валерий Новик. Но городской суд апелляцию не удовлетворил.

Однако в концу декабря Валерия Новика освободили, несмотря на официальный запрос об экстрадиции, присланный беларусской стороной. Заместитель Генерального прокурора Украины проинформировал беларусских коллег, что выдвинутые против Валерия Новика обвинения не предусматривают тюремного заключения по украинскому законодательству.

Европейский суд в очередной раз отметил, что украинское законодательство не обеспечивает доступной, точной и предсказуемой процедуры, защищающей от риска произвольного задержания с целью последующего экстрадирования. ЕСПЧ нашел нарушение статьи 5 § 1, но компенсацию гражданину Беларуси не присудил на том основании, что соответствующий запрос не был указан в представленной жалобе.

Андрэй Ялісеяў,
магістар міжнароднага й эўрапейскага права.
(Рыская вышэйшая школа права)

Матэрыял падрыхтаваў да публікацыі
Алесь ЛЕТА,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Спасылкі па тэксьце:

[1] Svetlorusov v. Ukraine judgment. Application no. 2929/05, 12 March 2009. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=848346&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[2] 5 § 1: « Каждый имеет право на свободу и личную неприкосновенность. Никто не может быть лишен свободы иначе как в следующих случаях и в порядке, установленном законом…(f) законное задержание или заключение под стражу лица с целью предотвращения его незаконного въезда в страну или лица, против которого предпринимаются меры по его высылке или выдаче.
5 § 4: «Каждый, кто лишен свободы в результате ареста или заключения под стражу, имеет право на безотлагательное рассмотрение судом правомерности его заключения под стражу и на освобождение, если его заключение под стражу признано судом незаконным».
5 § 5: «Каждый, кто стал жертвой ареста или заключения под стражу в нарушение положений настоящей статьи, имеет право на компенсацию».
[3] Svetlorusov v. Ukraine, §§ 37-38
[4] Dubovik v. Ukraine judgment (nos. 33210/07 and 41866/08), 15 October 2009. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=856182&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[5] Shchebet v. Russua, Application no. 16074/07, 12 June 2008. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=836683&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[6] Ibid, para 63.
[7] Idid, para 95.
[8] Kamyshev v. Ukraine judgment, Application no. 3990/06, 20 May 2010. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=868162&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[9] Ibid, para 44.
[10]Kreydich v. Ukraine, Application no. 48495/07, 10 December 2009. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=859544&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649
[11] Novik v. Ukraine. Application no. 48068/06, 18 December 2008. Available at http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=844425&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649

Цэтлікі:

One thought on “Агляд скаргаў грамадзянаў Беларусі ў Эўрапейскі суд па правах чалавеку, датычных экстрадыцыі (II)”

  1. Ales` says:

    Дзякуй!)) Чакаем працягу …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>