2011 05/04
moscowhelsinkigroup2

Маскоўская Гэльсынская Група

Маскоўская Гэльсынская Група выступіла ў ролі Аmicus Curiae ў касацыі па справе Аляксандра Малчанава, Дзьмітрыя Новіка й Аляксандра Атрошчанкава, абвінавачаных па артыкуле 293 “Масавыя беспарадкі» Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь 2 сакавіка 2011 г. Фрунзенскім раённым судом г. Менску. Рэзюмэ Amicus curiae падаецца ў інтарэсах правасудзьдзя ў рамках праўнага звычаю й накіраванае на імя старшыні Менскага гарадзкога суду Уладзімера Пуцілы: (далей – правапіс першакрыніцы)

“Глыбокапаважаны суд!

Маскоўская Хельсінкская Група занепакоеная ходам следства, працэдурай разгляду справы і прысудам суда першай інстанцыі Фрунзенскага раёна горада Мінска па крымінальнай справе ў дачыненні да грамадзян рэспублікі Беларусь Аляксандра Малчанава, Дзмітрыя Новіка і Аляксандра Атрошчанкава, прысуджаных вышэйпаказаным судом да 3, 3,5 і 4 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі строгага рэжыму адпаведна, у рамках арт. 293 КК РБ. Прысуд вынесены суддзёй Таццянай Чаркас. Інфармацыя аб ходзе судовага разбору атрымана з адкрытых крыніц, перш за ўсё, СМІ. Рэзюмэ Amicus curiae складзена юрыстамі Маскоўскай Хельсінкскай Групы.

На нашу думку, у разборы па дадзенай справе маецца цэлы шэраг працэсуальных парушэнняў і хібаў, з прычыны якіх немагчыма казаць аб ўсебаковым і поўным разглядзе справы.

Просім Суд другой інстанцыі звярнуць асаблівую ўвагу на наступныя факты і адпаведныя ім стандарты:

1. Па шматлікай інфармацыі з СМІ на этапе дасудовага следства абвінавачаныя не мелі магчымасці сустракацца з адвакатамі канфідэнцыйна. Сустрэчы праходзілі толькі падчас правядзення следчых дзеянняў у прысутнасці следчых.

У той жа час права на канфідэнцыйныя зносіны з абаронцамі з’яўляецца адным са складнікаў права на справядлівы суд, замацаванага, у прыватнасці ў арт. 14, п. 3 (b) Міжнароднага Пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах, сябрам якога з’яўляецца Рэспубліка Беларусь. Сэнс гэтага права раскрыты ў заўвагах агульнага парадку № 13 Камітэта па правах чалавека, п. 9: «Падпункт 3 (b) прадугледжвае, што абвінавачваны павінен мець дастатковы час і магчымасці для падрыхтоўкі сваёй абароны і зносіцца з абраным ім самім абаронцам. Канцэпцыя «дастатковага часу» залежыць ад абставін у кожным выпадку, аднак да гэтага неабходна аднесці доступ да дакументаў і іншыя паказанні сведак, якія могуць спатрэбіцца абвінавачванаму пры падрыхтоўцы сваёй абароны, а таксама магчымасць наняць абаронцу і зносіцца з ім. Калі абвінавачаны не жадае абараняць сябе асабіста або не патрабуе, каб гэта рабіла якая-небудзь асоба або асацыяцыя па яго выбару, ён павінен мець магчымасць звярнуцца да паслуг адваката. Акрамя таго, гэты падпункт патрабуе, каб абаронца зносіўся з абвінавачваным ва ўмовах, якія цалкам забяспечвалі б канфідэнцыяльнасць іх зносін. Адвакаты павінны мець магчымасць кансультаваць і прадстаўляць сваіх кліентаў у адпаведнасці з прынятымі прафесійнымі нормамі і выносіць меркаваньні без якіх-небудзь абмежаванняў, ўплыву і ціску ці якога-небудзь неправамернага ўмяшання”.

Акрамя таго, нагадваем, што органы папярэдняга следства павінны паважаць канфідэнцыяльнасць зносін і кансультацый адваката з кліентамі. Права на канфідэнцыйныя зносіны з адвакатам дастасавальна да ўсіх людзей, у тым ліку арыштаваных і затрыманых, незалежна ад прад’яўлення ім абвінавачванняў ў здзяйсненні крымінальнага злачынства. – Асноўныя прынцыпы ўдзелу адвакатаў, Прынцып 22. Для забеспячэння прыватнасці, але прымаючы пад увагу патрабаванні бяспекі, міжнародныя нормы прадугледжваюць, што кансультацыі могуць праходзіць ў межах бачнасці, але не чутнасці супрацоўнікаў праваахоўных органаў. – Збор прынцыпаў абароны ўсіх асоб, якія падвяргаюцца затрыманню або зняволенню ў якой бы то ні было форме, Прынцып 18 (4).

2. На нашу думку, усталяваны судом першай інстанцыі факт здзяйснення злачынства па папярэдняй змове групай асоб не з’яўляецца ў дастатковай ступені даказаным.

Пэўна судом першай інстанцыі быў усталяваны толькі факт знаёмства грамадзян Новіка і Атрошчанкава да падзей, якія мелі месца 19 снежня 2010 года ў горадзе Мінску і кваліфікаваных судом як масавыя беспарадкі, а таксама ўдзел ўсіх трох падсудных у гэтых падзеях.

Лічым, аднак, што ўсталяванне гэтых фактаў не з’яўляецца дастатковым для кваліфікацыі іх дзеі, як здзейсненага групай асоб па папярэдняй змове (ст.64 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь). Незалежна ад кваліфікацыі саміх падзей 19 сьнежня 2010 на плошчы Незалежнасці ў г. Менску як масавыя беспарадкі, альбо як іншыя дзеянні, грунтуючыся на доказах, сабраных у перыяд папярэдняга следства, відавочны толькі факт удзелу Малчанава, Новіка і Атрошчанкава ў гэтых падзеях. Аднак доказную базу, якая тычыцца папярэдняга змовы, ніяк нельга расцэньваць як дастатковую з пункту гледжання ст.105 Крымінальна-працэсуальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь “Ацэнка доказаў”.

На нашу думку, высновы суда па дадзеным факце з’яўляліся заўчаснымі, асабліва ўлічваючы хуткі двухдзённы характар ​​разбору ў першай інстанцыі. З прычыны чаго мы звяртаем увагу Суда на верагоднасць склаўшаяся загадзя думкі суддзі Чэркас па гэтаму пытанню, што ў грубай форме парушае права на справядлівы суд, прадугледжанае арт. 14 Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах; цягне за сабой непасрэднае парушэнне такіх асноватворных прынцыпаў крымінальнага працэсу, як ўсебаковае, поўнае і аб’ектыўнае даследаванне абставінаў крымінальнай справы (арт.18 Крымінальна-працэсуальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь) і прэзумпцыі невінаватасці (арт. 16 Крымінальна- працэсуальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь).

Лічым, што вышэйзгаданыя факты аказалі непасрэдны ўплыў на канчатковы прысуд суда першай інстанцыі.

Нагадваем, што асноўнай задачай крымінальна-працэсуальнага закона, у адпаведнасці са ст.2 Крымінальна-працэсуальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, з’яўляюцца замацаванне належнай прававой працэдуры ажыццяўлення крымінальнага працэсу.

У мэтах умацавання правасуддзя звяртаем увагу Суда на арт. 389 «Аднабаковасць або няпоўнасць судовага следства» і арт. 390 «Неадпаведнасць высноваў суда, выкладзеных у прысудзе, фактычным абставінам крымінальнай справы» Крымінальна-працэсуальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, з мэтай ацэньвання працэдуры разгляду справы ў судзе першай інстанцыі на прадмет подпадания пад дзеянне гэтых артыкулаў.

Гэтак жа, нагадваем, што Рэспубліка Беларусь і суды ўсіх інстанцый, якія ажыццяўляюць правасуддзе на яе тэрыторыі, абавязаны прымаць пад увагу міжнародныя прававыя нормы, агульнапрызнаныя сусветнай супольнасцю. На што прама паказвае арт. 8 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь: “Рэспубліка Беларусь прызнае прыярытэт агульнапрызнаных прынцыпаў міжнароднага права».

Выказваем надзею, што названыя палажэнні нацыянальнага заканадаўства Рэспублікі Беларусь і міжнародныя нормы стануць прадметам разгляду Суда, а таксама што ў выніку належнага разгляду ўсіх абставінаў справы Судом будзе вынесена справядлівае і непрадузятае рашэнне з улікам індывідуальных абставінаў кожнага фігуранта справы.

З павагай, Старшыня Маскоўскай Хэльсінскай Групы

Людміла Міхайлаўна Аляксеева

4 красавіка 2011 г.. ”

Даведка: Інстытут “Amicus curiae” – даслоўна “сябар суда” – гэта суб’ект, які не прымае ўдзелу ў судовым працэсе ў якасці пэўнага боку, але прапануе ўвазе суда пэўнае меркаванне, погляд, справаздачу з тым, каб спрыяць вынясенню жаданага судовага рашэння. Такім суб’ектам можа выступаць, напрыклад, НДА, прафесійная арганізацыя, асоба або група асоб, якія маюць выключныя юрыдычныя або прафесійныя веды па разглядаемай судом праблеме.

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Московская Хельсинкская Группа в роли Аmicus Curiae – в Мингорсуде

Московская Хельсинкская Группа выступила в роли Аmicus Curiae в кассации по делу Александра Молчанова, Дмитрия Новика и Александра Отрощенкова, обвиненных по статье 293 «Массовые беспорядки» Уголовного кодекса Республики Беларусь 2 марта 2011 года Фрунзенским районным судом г. Минска. Резюме Amicus curiae подается в интересах правосудия в рамках правового обычая и направлено на имя председателя Минского городского суда Владимира Путилы:

“Глубокоуважаемый суд!

Московская Хельсинкская Группа обеспокоена ходом следствия, процедурой рассмотрения дела и приговором суда первой инстанции Фрунзенского района города Минска по уголовному делу в отношении граждан республики Беларусь Александра Молчанова, Дмитрия Новика и Александра Отрощенкова, приговоренных вышеуказанным судом к 3, 3,5 и 4 годам лишения свободы в колонии строгого режима соответственно, в рамках ст. 293 УК РБ., приговор вынесен судьей Татьяной Черкас. Информация о ходе судебного разбирательства получена из открытых источников, прежде всего, СМИ. Резюме Amicus curiae составлено юристами Московской Хельсинкской Группы.

По нашему мнению, в разбирательстве по данном делу имеется целый ряд процессуальных нарушений и упущений, вследствие которых невозможно говорить о всестороннем и полном рассмотрении дела.

Просим Суд второй инстанции обратить особое внимание на следующие факты и соответствующие им стандарты:

1. По многочисленной информации из СМИ на этапе досудебного следствия обвиняемые не имели возможности встречаться с адвокатами конфиденциально. Встречи проходили только во время проведения следственных действий в присутствии следователей.

В тоже время право на конфиденциальное общение с защитников является одной из составляющих права на справедливый суд, закрепленного, в частности в ст. 14, п. 3(b) Международного Пакта о гражданских и политических правах, стороной которого является Республика Беларусь. Смысл этого права раскрыт в Замечаниях общего порядка №13 Комиета по правам человека, п.9: «Подпункт 3(b) предусматривает, что обвиняемый должен иметь достаточное время и возможности для подготовки своей защиты и сноситься с выбранным им самим защитником. Концепция «достаточного времени» зависит от обстоятельств в каждом случае, однако к этому необходимо отнести доступ к документам и прочим свидетельским показаниям, которые могут потребоваться обвиняемому при подготовке своей защиты, а также возможность нанять защитника и сноситься с ним. Когда обвиняемый не желает защищать себя лично или не требует, чтобы это делало какое либо лицо или ассоциация по его выбору, он должен иметь возможность прибегнуть к услугам адвоката. Кроме того, этот подпункт требует, чтобы защитник сносился с обвиняемым в условиях, которые полностью обеспечивали бы конфиденциальность их общения. Адвокаты должны иметь возможность консультировать и представлять своих клиентов в соответствии с установленными профессиональными нормами и выносить суждения без каких либо ограничений, влияния и давления или какого-либо неправомерного вмешательства.».

Кроме того, напоминаем, что органы предварительного следствия должны уважать конфиденциальность общения и консультаций адвоката с клиентами. Право на конфиденциальное общение с адвокатом применимо ко всем людям, включая арестованных и задержанных, независимо от предъявления им обвинений в совершении уголовного преступления. – Основные принципы участия адвокатов, Принцип 22. Для обеспечения конфиденциальности, но принимая во внимание требования безопасности, международные нормы предусматривают, что консультации могут проходить в пределах видимости, но не слышимости сотрудников правоохранительных органов. – Свод принципов защиты всех лиц, подвергающихся задержанию или заключению в какой бы то ни было форме, Принцип 18(4).

2. По нашему мнению, установленный судом первой инстанции факт совершения преступления по предварительному сговору группой лиц не является в достаточной степени доказанным.

Достоверно судом первой инстанции был установлен лишь факт знакомства граждан Новика и Отрощенкова до событий, имевших место 19 декабря 2010 года в городе Минске и квалифицированных судом как массовые беспорядки, а также участие всех трех подсудимых в этих событиях.

Считаем, однако, что установление этих фактов не является достаточным для квалификации их деяния, как совершенного группой лиц по предварительному сговору (ст.64 Уголовного кодекса Республики Беларусь). Независимо от квалификации самих событий 19 декабря 2010 года на площади Независимости в г. Минске как массовые беспорядки, либо как другие действия, основываясь на доказательствах, собранных в период предварительного следствия, очевиден лишь факт участия Молчанова, Новика и Отрощенкова в этих событиях. Однако доказательную базу, касающуюся предварительного сговора, никак нельзя расценивать как достаточную с точки зрения ст.105 Уголовно-процессуального кодекса Республики Беларусь «Оценка доказательств».

По нашему мнению, выводы суда по данному факту являлись преждевременными, особенно учитывая быстрый двухдневный характер разбирательства в первой инстанции. Вследствие чего мы обращаем внимание Суда на вероятность заведомо сложившегося мнения судьи Черкас по данному вопросу, что в грубой форме нарушает право на справедливый суд, предусмотренное ст. 14 Международного пакта о гражданских и политических правах; влечет за собой непосредственное нарушение таких основополагающих принципов уголовного процесса, как всестороннее, полное и объективное исследование обстоятельств уголовного дела (ст.18 Уголовно-процессуального кодекса Республики Беларусь) и презумпции невиновности (ст. 16 Уголовно-процессуального кодекса Республики Беларусь).

Считаем, что вышеуказанные факты оказали непосредственное влияние на конечный приговор суда первой инстанции.

Напоминаем, что основополагающей задачей уголовно-процессуального закона, в соответствии со ст.2 Уголовно процессуального кодекса Республики Беларусь, являются закрепление надлежащей правовой процедуры осуществления уголовного процесса.

В целях укрепления правосудия обращаем внимание Суда на ст. 389 «Односторонность или неполнота судебного следствия» и ст. 390 «Несоответствие выводов суда, изложенных в приговоре, фактическим обстоятельствам уголовного дела» Уголовно-процессуального кодекса Республики Беларусь, с целью оценивания процедуры рассмотрения дела в суде первой инстанции на предмет подпадания под действие этих статей.

Так же, напоминаем, что Республика Беларусь и суды всех инстанций, осуществляющие правосудие на ее территории, обязаны принимать во внимание международные правовые нормы, общепризнанные мировым сообществом. На что прямо указывает ст. 8 Конституции Республики Беларусь: «Республика Беларусь признает приоритет общепризнанных принципов международного права».

Выражаем надежду, что указанные положения национального законодательства Республики Беларусь и международные нормы станут предметом рассмотрения Суда, а также что в результате надлежащего рассмотрения всех обстоятельств дела Судом будет вынесено справедливое и непредвзятое решение с учетом индивидуальных обстоятельств каждого фигуранта дела.

С уважением, Председатель Московской Хельсинской Группы

Людмила Михайловна Алексеева

4 апреля 2011 года.”

Справка: Институт “Amicus curiae” – дословно “друг суда” – это субъект, который не принимает участия в судебном процессе в качестве стороны, но предлагает вниманию суда определенное мнение, взгляд, отчет с тем, чтобы способствовать вынесению желаемого судебного решения. Таким субъектом может выступать, например, НПО, профессиональная организация, лицо или группа лиц, имеющих исключительные юридические или профессиональные знания по рассматриваемой судом проблеме.

Паводле spring96.org,
Падрыхтаваў Алесь ЛЕТА,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>