2011 24/09
zakon

Існуючая ў Беларусі складаная дазваляльная сыстэма рэгістрацыі грамадзкіх аб’яднаньняў і палітычных партыяў, дае чыноўніку шырокія магчымасьці абмяжоўваць канстытуцыйнае права грамадзянаў на свабоду аб’яднаньняў.

У Беларусі працягваецца шэраг грамадзянскіх справаў па аспрэчваньні рашэньняў Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь аб адмове ў рэгістрацыі таго ці іншага грамадзкага аб’яднаньня.

Чарговая такая скарга зьвязаная з адмоваю Мінюсту ў рэгістрацыі Праваабарончага грамадзкага аб’яднаньня “За справядлівыя выбары». Першае пасяджэньне па справе прайшло ў Вярхоўным судзе 20 верасьня. І хоць рашэньне па справе яшчэ не вынесенае, ужо цяпер адзін з заснавальнікаў гэтага аб’яднаньня Валер Ухналёў у гутарцы з карэспандэнтам UDF.BY заявіў, што, на ягоную думку, Вярхоўны суд не задаволіць іхную скаргу.

Як, распавёў Валер Ухналёў, асноўныя довады заснавальнікаў судом былі не прынятыя. Суд адхіліў хадайніцтва аб далучэньні відэазапісу ўстаноўчага сходу ў якасьці доказу таго, што сход праходзіў у адпаведнасьці з законам.

– Суд прыняў да ўвагі галаслоўныя, нічым не падмацаваныя выдумкі Міністэрства юстыцыі ў асобе ягонага прадстаўніка аб тым, што нібыта сход не праходзіў, праходзіў ня так і не там, і навогул за такі час немагчыма правесьці сход. Галоўная выснова Міністэрства юстыцыі – дакумэнты, якія мы падалі на рэгістрацыю, зфальсыфікаваныя, – сказаў В. Ухналёў. Ён адзначыў, што ўсе довады Мінюсту можна было б аспрэчыць, калі б відэазапіс быў прыняты ў якасьці дакумэнту па справе.

Улічваючы ўсе папярэднія падобныя справы, а таксама дзеючае ў Беларусі заканадаўства, у заснавальнікаў новага грамадзкага аб’яднаньня сапраўды мала падставаў для пазітыву. «Штодзённік» правёў праўны аналіз сытуацыі з мэтай высьветліць, наколькі рэальна ў Беларусі зарэгістраваць грамадзкае аб’яднаньне ды якія складанасьці чакаюць на гэтым шляху сябраў грамадзянскай супольнасьці.

Адразу варта адзначыць, што ў адрозненьне ад істотна спрошчанай у апошні час працэдуры дзяржаўнай рэгістрацыі камэрцыйных юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў, працэдура дзяржаўнай рэгістрацыі грамадзкіх аб’яднаньняў і палітычных партыяў у апошні час практычна не зьмяняецца й застаецца вельмі забюракратызаванай, якая прадстаўляе рэгіструючаму воргану шырокія паўнамоцтвы для адмовы ў такой рэгістрацыі.

Напрыклад, згодна з палажэньнем аб дзяржаўнай рэгістрацыі суб’ектаў гаспадараньня, зацьверджанага Дэкрэтам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь № 1 ад 16.01.2009 году, грамадзяне Беларусі для дзяржаўнай рэгістрацыі камэрцыйнай юрыдычнай асобы падаюць у рэгіструючы ворган ўсяго тры дакумэнты:

– Заява аб дзяржаўнай рэгістрацыі па зацьверджанай Мінюстам форме;
– Статут (ўстаноўчую дамову – для камэрцыйнай арганізацыі, што дзейнічае толькі на падставе ўстаноўчай дамовы) у двух экзэмплярах без натарыяльнага засьведчаньня, ягоная электронная копія.
– Арыгінал альбо копія плацёжнага дакумэнту, які пацьвярджае выплату дзяржаўнай пошліны.

Дадаткова можа спатрэбіцца толькі пратакол ўстаноўчага сходу, калі колькасьць заснавальнікаў больш за тры чалавекі, і яны ўпаўнаважвалі аднаго зь іх на падпісаньне заявы.

Палажэньне таксама забараняе рэгіструючаму воргану запатрабаваць якія-небудзь іншыя дакумэнты ад заснавальнікаў.
Таксама рэгіструючаму воргану прадастаўляецца ўсяго тры цалкам зразумелых і справядлівых падставы для не ажыцьцяўленьня рэгістрацыі камэрцыйнай юрыдычнай асобы, якія практычна выключаюць злоўжываньне з боку чыноўнікаў. Гэта:
– Непрадстаўленьне ўсіх неабходных для дзяржаўнай рэгістрацыі дакумэнтаў, вызначаных дакумэнтам;
– Афармленьне заявы аб дзяржаўнай рэгістрацыі з парушэньнем патрабаваньняў заканадаўства;
– Прадстаўленьне дакумэнтаў у неналежны рэгіструючы ворган.

Таму не дзіўна, што працэдура дзяржаўнай рэгістрацыі гаспадарчага суб’екту ў Беларусі адна з самых лібэральных у сьвеце, і такая працэдура рэгістрацыі па праве адносіцца да заяўнай.

Зусім па-іншаму выглядае сытуацыя з рэгістрацыяй у Беларусі грамадзкага аб’яднаньня.

Акрамя заявы, статуту й плацёжнага дакумэнту аб выплаце дзяржпошліны, грамадзяне Беларусі, якія жадаюць стварыць грамадзкае аб’яднаньне, павінны прадаставіць у рэгіструючы ворган:
– Пратакол ўстаноўчага зьезду, канфэрэнцыi, агульнага сходу альбо iншага ўстаноўчага сходу;
– Сьпіс заснавальнікаў, па ўстаноўленай форме, які акрамя ўсяго іншага прадугледжвае ўказаньне месца працы (вучобы) кожнага заснавальніка й нумары працоўнага тэлефону;
– Сьпіс сябраў выбарных ворганаў аб’яднаньня па ўстаноўленай форме, з тымі ж дадзенымі, што і ў папярэднім сьпісе;
– Рашэньне вышэйшага воргану аб’яднаньня аб надзяленьнi ня менш трох сябраў кiруючага воргану аб’яднаньня паўнамоцтвамі прадстаўляць аб’яднаньне ў працэсе дзяржаўнае рэгiстрацыi альбо ў судзе (калі дадзенае рашэньне адлюстраванае ў пратаколе ўстаноўчага мэрапрыемства, прадстаўленьне асобнага дакумэнту не патрабуецца);
– Дакумэнт, які пацьвярджае наяўнасьць юрыдычнае адрэсы аб’яднаньня (месца знаходжаньня кiруючага воргану);
– Дакумэнт аб аплаце за паведамленьне аб дзяржаўнай рэгістрацыі аб’яднаньня ў пэрыядычным друкаваным выданьні;
– Графічная выява арганiзацыйных структураў аб’яднаньня з указаньнем iхнага месцазнаходжаньня, якое ўяўляе сабой схэматычнае адлюстраваньне прадугледжаных статутам аб’яднаньня цэнтральных ворганаў і арганізацыйных структураў з улікам адносінаў іхнае супадпарадкаванасьці.

Увогуле, сьпіс неабходных дакумэнтаў куды больш значны, чым пры рэгістрацыі камэрцыйнай юрыдычнае асобы. Але, усё ж ён не такі ўжо й страшны, як здаецца на першы погляд. Пры жаданьні ўсе гэтыя дакумэнты цалкам можна даць без сур’ёзных часавых і грашовых выдаткаў.

Куды большую цікавасьць выклікае працэс разгляду рэгіструючым ворганам прадстаўленых дакумэнтаў.

Нагадаю, што пры рэгістрацыі камэрцыйнай юрыдычнай асобы выканкамы разглядаюць толькі склад прадстаўленых дакумэнтаў і зьмест заявы аб дзяржаўнай рэгістрацыі. Пры адсутнасьці падставаў для адмовы ў рэгістрацыі, новая камэрцыйная юрыдычная асоба нараджаецца на сьвет у гэты ж дзень без якіх-небудзь пакутаў з боку заснавальнікаў.

А вось пры разглядзе дакумэнтаў, пададзеных для рэгістрацыі грамадзкага аб’яднаньня ворганы Міністэрства юстыцыі надзелены куды большымі паўнамоцтвамі.

Па-першае, на прыняцьцё рашэньня па грамадзкаму аб’яднаньню рэгіструючаму воргану даецца ў 30 разоў больш часу (адзін месяц).

Па-другое, рэгіструючы ворган аналізуе ня толькі заяву, але таксама статут і іншыя дакумэнты з пункту гледжаньня адпаведнасьці іх заканадаўству, захаваньню належнага парадку й правільнасьці афармленьня дакумэнтаў, дакладнасьці інфармацыі, якая зьмяшчаецца ў прадстаўленых дакумэнтах, адпаведнасьці назвы аб’яднаньня заканадаўству. Для неазнаёмленых цікава будзе таксама даведацца, што тут беларускае заканадаўства надае значэньне нават памеру шрыфта й міжрадковаму інтэрвалу ва ўсіх прадстаўленых дакумэнтах.

Па-трэцяе, рэгіструючыя ворганы ў неабходных выпадках (што гэта за неабходныя выпадкі заканадаўства не агаворвае) ажыцьцяўляюць праверку прадстаўленых дакумэнтаў, якая прадугледжвае:
– Атрыманьне для азнаямленьня ад заяўнікоў аб’яднаньня сапраўдных асобнікаў дакумэнтаў і іншых матэрыялаў;
– Атрыманне даведак і тлумачэньняў ад прадстаўнікоў аб’яднаньня ды іншых зацікаўленых асобаў і арганізацыяў па пытаньнях, зьвязаных з дзяржаўнай рэгістрацыяй аб’яднаньня;
– Накіраваньне запытаў у дзяржаўныя ворганы, установы ды арганізацыі;
– Атрыманьне заключэньняў дзяржаўных ворганаў, а таксама спэцыялістаў па пытаньнях, якія ўзьнікаюць у сувязі з дзяржаўнай рэгістрацыяй аб’яднаньняў;
– Ажыцьцяўленьне іншых дзеяньняў, якія вынікаюць з патрабаваньняў заканадаўства.

Прымушае трапятаць і пералік падставаў, кіруючыся якім ворганы Міністэрства юстыцыі маюць права адмовіць у рэгістрацыі грамадзкага аб’яднаньня. Такое рашэньне прымаецца:
– Пры парушэньні ўстаноўленага парадку стварэньня аб’яднаньня, калi такое парушэньне носiць неадольны характар;
– Пры неадпаведнасьці ўстаноўчых дакумэнтаў аб’яднаньня патрабаваньням заканадаўства;
– Прадстаўленьне аб’яднаньнем іншых дакумэнтаў і (альбо) зьвестак, якія не адпавядаюць патрабаваньням заканадаўства, у тым ліку падробленых, падробленых ці несапраўдных дакумэнтаў;
– Неадпаведнасьці назвы аб’яднаньня, у тым ліку скарочанай, ўмоваў сяброўства ў аб’яднаньні патрабаваньням заканадаўства й (альбо) iхным устаноўчым дакумэнтам;
– Не ліквідацыі аб’яднаньнем у месячны тэрмін парушэньняў, якiя паслужылi падставай для прыпыненьня дзяржаўнай рэгістрацыі аб’яднаньня.

Усё гэта фактычна азначае, што цалкам законна можна адмовіць у рэгістрацыі грамадзкага аб’яднаньня нават на той падставе, што ў сьпісе заснавальнікаў няправільна паказаны працоўны тэлефон альбо месца працы аднаго з заснавальнікаў, альбо ў пратаколе ўстаноўчага сходу выкарыстаны 13 памер шрыфта.

Натуральна, як сапраўдная праўная дзяржава, Беларусь дае сваім грамадзянам права абскардзіць адпаведна адмову Міністэрства юстыцыі ў суд, што й зрабілі заснавальнікі згаданага вышэй Праваабарончага грамадзкага аб’яднаньня “За справядлівыя выбары».

Грамадзянскі працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь замацаваў і прынцыпы ажыцьцяўлення такога правасуддзя, у тым ліку:
– Кожная бок даказвае факты, на якія спасылаецца як на падставу сваiх патрабаваньняў альбо пярэчаньняў;
– Ні адно з доказаў ня мае для суду загадзя ўстаноўленай сілы;
– У аснову рашэньня па справе могуць быць пакладзеныя толькі доказы, падвергнутыя ўсебаковай і аб’ектыўнай праверцы.

Пры гэтым варта ўлічваць, што калі пры звычайным грамадзянскім працэсе бакі роўныя ў сваіх правах і абавязках, то ў грамадзянскім працэсе пры разглядзе справаў, якія ўзнікаюць з адміністрацыйна-праўных адносінаў, заканадавец падаў некаторыя перавага заяўніку скаргі. Так паводле арт.339 ГПК РБ, суд правярае законнасьць і абгрунтаванасьць дзеяньняў дзяржаўных ворганаў, арганізацыяў і службовых асобаў, дзеяньнi (бяздзейнасьць) якiх абскарджваюцца, а ў выпадках, прадугледжаных законам, – толькі іх законнасьць.

Дзяржаўныя ворганы, арганізацыі й службовыя асобы абавязаныя прадставіць суду матэрыялы, якія паслужылі падставай для адпаведных дзеяньняў (бязьдзейнасьці).

Калі ўжыць гэта да разгляду судом скаргі, звязанай з адмовай Міністэрства юстыцыі ў рэгістрацыі Праваабарончага грамадзкага аб’яднаньня “За справядлівыя выбары», то ў дадзеным выпадку менавіта на Мінюст ускладаецца абавязак па прадастаўленьні суду дакладных і належным чынам аформленых доказаў таго, што дакумэнты, пададзеныя для рэгістрацыі грамадзкага аб’яднаньня, сфальсыфікаваныя. Заснавальнікі грамадзкага аб’яднаньня не абавязаныя нават даказваць зваротнага, хоць маюць права гэта зрабіць.

Увогуле, на паперы зроблена ўсё, каб любое неабгрунтаванае дзеяньне чыноўнікаў, у тым ліку чыноўнікаў ад Міністэрства юстыцыі, было адменена. Вось толькі практыка разгляду падобных справаў у Беларусі, складаецца чамусьці менавіта на карысьць Мінюсту. Мусіць, сапраўды, не так страшны закон, як тыя, хто яго тлумачуць.

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Гражданские права в Беларуси находятся под бременем закона

Существующая в Беларуси сложная разрешительная система регистрации общественных объединений и политических партий, дает чиновнику широкие возможности ограничивать конституционное право граждан на свободу объединений.

В Беларуси продолжается череда гражданских дел по оспариванию решений Министерства юстиции Республики Беларусь об отказе в регистрации того или иного общественного объединения.

Очередная такая жалоба связана с отказом Минюста в регистрации Правозащитного общественного объединения «За справедливые выборы». Первое заседание по делу прошло в Верховном суде 20 сентября. И хотя решение по делу еще не вынесено, уже сейчас один из учредителей этого объединения Валерий Ухналёв в беседе с корреспондентом UDF.BY заявил, что, по его мнению, Верховный суд не удовлетворит их жалобу.

Как, рассказал Валерий Ухналёв, основные доводы учредителей судом были не приняты. Суд отклонил ходатайство о приобщении видеозаписи учредительного собрания в качестве доказательства того, что собрание проходило в соответствии с законом.

– Суд принял во внимание голословные, ничем не подкрепленные измышления Министерства юстиции в лице его представителя о том, что якобы собрание не проходило, проходило не так и не там, и вообще за такое время невозможно провести собрание. Главный вывод Министерства юстиции – документы, которые мы подали на регистрацию, сфальсифицированы, – сказал В.Ухналёв.

Он отметил, что все доводы Минюста можно было бы опровергнуть, если бы видеозапись была принята в качестве документа по делу.

Учитывая все предыдущие подобные дела, а также действующее в Беларуси законодательство, у учредителей нового общественного объединения действительно мало поводов для позитива. «Ежедневник» провел правовой анализ ситуации с целью выяснить, насколько реально в Беларуси зарегистрировать общественное объединение и какие сложности ожидают на этом пути членов гражданского общества.

Сразу следует отметить, что в отличие от существенно упростившейся в последнее время процедуры государственной регистрации коммерческих юридических лиц и индивидуальных предпринимателей, процедура государственной регистрации общественных объединений и политических партий в последнее время практически не меняется и остается очень забюрократизированной, предоставляющей регистрирующему органу широкие полномочия для отказа в такой регистрации.

Например, согласно положению о государственной регистрации субъектов хозяйствования, утвержденного Декретом президента
Республики Беларусь №1 от 16.01.2009 года, граждане Беларуси для государственной регистрации коммерческого юридического лица подают в регистрирующий орган всего три документа:
– заявление о государственной регистрации по утвержденной Минюстом форме;
– устав (учредительный договор – для коммерческой организации, действующей только на основании учредительного договора) в двух экземплярах без нотариального засвидетельствования, его электронная копия.
– оригинал либо копия платежного документа, подтверждающего уплату государственной пошлины.

Дополнительно может потребоваться только протокол учредительного собрания, если количество учредителей более трех человек, и они уполномочили одного из них на подписание заявления.

Положение также запрещает регистрирующему органу истребовать какие-либо иные документы от учредителей.

Также регистрирующему органу предоставляется всего три вполне понятных и справедливых основания для не осуществления регистрации коммерческого юридического лица, которые практически исключают злоупотребление со стороны чиновников. Это:
– непредставления всех необходимых для государственной регистрации документов, определенных положением;
– оформления заявления о государственной регистрации с нарушением требований законодательства;
– представления документов в ненадлежащий регистрирующий орган.

Поэтому не удивительно, что процедура государственной регистрации хозяйствующего субъекта в Беларуси одна из самых либеральных в мире, и такая процедура регистрация по праву относится к заявительной.

Совсем по-другому обстоит ситуация с регистрацией в Беларуси общественного объединения.

Помимо заявления, устава и платежного документа об уплате госпошлины, граждане Беларуси желающие создать общественное объединение, должны предоставить в регистрирующий орган:
– протокол учредительного съезда, конференции, общего собрания или иного учредительного собрания;
– список учредителей, по установленной форме, который помимо всего прочего предусматривает указание место работы (учебы) каждого учредителя и номера рабочего телефона;
– список членов выборных органов объединения по установленной форме, с теми же данными, что и в предыдущем списке;
– решение высшего органа объединения о наделении не менее трех членов руководящего органа объединения полномочиями представлять объединение в процессе государственной регистрации либо в суде (если данное решение отражено в протоколе учредительного мероприятия, представление отдельного документа не требуется);
– документ, подтверждающий наличие юридического адреса объединения (места нахождения руководящего органа);
– документ об оплате за сообщение о государственной регистрации объединения в периодическом печатном издании;
– графическое изображение организационных структур объединения с указанием их местоположения, которое представляет собой схематичное отображение предусмотренных уставом объединений центральных органов и организационных структур с учетом отношений их соподчиненности.

В общем, список необходимых документов куда более внушительный, чем при регистрации коммерческого юридического лица. Но, все таки он не такой уж и страшный, как кажется на первый взгляд. При желании все эти документы вполне можно предоставить без серьезных временных и денежных затрат.

Куда больший интерес вызывает процесс рассмотрения регистрирующим органом представленных документов.

Напомню, что при регистрации коммерческого юридического лица исполкомы рассматривают только состав представленных документов и содержание заявления о государственной регистрации. При отсутствии оснований для отказа в регистрации, новое коммерческое юридическое лицо рождается на свет в этот же день без каких-либо мук со стороны учредителей.

А вот при рассмотрении документов, поданных для регистрации общественного объединения органы Министерства юстиции наделены куда большими полномочиями.

Во-первых, на принятие решения по общественному объединению регистрирующему органу дается в 30 раз больше времени (один месяц).

Во-вторых, регистрирующий орган анализирует не только заявление, но также устав и другие документы с точки зрения соответствия их законодательству, соблюдения надлежащего порядка и правильности оформления документов, достоверности информации, содержащейся в представленных документах, соответствия названия объединения законодательству. Для непосвященных интересно будет также узнать, что тут белорусское законодательство придает значение даже размеру шрифта и межстрочному интервалу во всех представленных документах.

В-третьих, регистрирующие органы в необходимых случаях (что это за необходимые случаи законодательство не оговаривает) осуществляют проверку представленных документов, которая предполагает:
– получение для ознакомления у обратившегося объединения подлинных экземпляров документов и иных материалов;
– получение справок и объяснений от представителей объединений и других заинтересованных лиц и организаций по вопросам, связанным с государственной регистрацией объединения;
– направление запросов в государственные органы, учреждения и организации;
– получение заключений государственных органов, а также специалистов по вопросам, возникающим в связи с государственной регистрацией объединений;
– совершение иных действий, вытекающих из требований законодательства.

Внушает трепет и перечень оснований, руководствуясь которым органы Министерства юстиции имеют право отказать в регистрации общественного объединения. Такое решение принимается:
– при нарушении установленного порядка создания объединения, если такое нарушение носит неустранимый характер;
– при несоответствии учредительных документов объединения требованиям законодательства;
– представления объединением иных документов и (или) сведений, не соответствующих требованиям законодательства, в том числе подложных, поддельных или недействительных документов;
– несоответствия названия объединения, в том числе сокращенного, условий членства в объединении требованиям законодательства и (или) их учредительным документам;
– не устранения объединением в месячный срок нарушений, послуживших основанием для приостановления государственной регистрации объединения.

Все это фактически означает, что вполне законно можно отказать в регистрации общественного объединения даже на том основании, что в списке учредителей неправильно указан рабочий телефон либо место работы одного из учредителей, либо в протоколе учредительного собрания использован 13 размер шрифта.

Естественно, как истинно правовое государство, Беларусь предоставляет своим гражданам право обжаловать соответствующий отказ Министерства юстиции в суд, что и сделали учредители упомянутого выше Правозащитного общественного объединения «За справедливые выборы».

Гражданский процессуальный кодекс Республики Беларусь закрепил и принципы осуществления такого правосудия, в том числе:
– каждая сторона доказывает факты, на которые ссылается как на основание своих требований или возражений;
– ни одно из доказательств не имеет для суда заранее установленной силы;
– в основу решения по делу могут быть положены лишь доказательства, подвергнутые всесторонней и объективной проверке.

При этом следует учитывать, что если при обычном гражданском процессе стороны равны в своих правах и обязанностях, то в гражданском процессе при рассмотрении дел, возникающих из административно-правовых отношений, законодатель предоставил некоторые преимущество заявителю жалобы. Так согласно ст.339 ГПК РБ, суд проверяет законность и обоснованность действий государственных органов, организаций и должностных лиц, действия (бездействие) которых обжалуются, а в случаях, предусмотренных законом, – лишь их законность.

Государственные органы, организации и должностные лица обязаны представить суду материалы, послужившие основанием для соответствующих действий (бездействия).

Если применить это к рассмотрению судом жалобы, связанной с отказом Министерства юстиции в регистрации Правозащитного общественного объединения «За справедливые выборы», то в данном случае именно на Минюст возлагается обязанность по предоставлению суду достоверных и надлежащим образом оформленных доказательств того, что документы, подданные для регистрации общественного объединения, сфальсифицированы. Учредители общественного объединения не обязаны даже доказывать обратного, хотя имеют право это сделать.

В общем, на бумаге сделано все, чтобы любое необоснованное действие чиновников, в том числе чиновников от Министерства юстиции, было отменено. Вот только практика рассмотрения подобных дел в Беларуси, складывается почему-то именно в пользу Минюста. Наверное, действительно, не так страшен закон, как те, кто его толкуют.

Аляксандар Мішын

Паводле www.ej.by,
Падрыхтаваў Алесь ЛЕТА,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Цэтлікі: , ,

6 thoughts on “Грамадзянскія правы ў Беларусі знаходзяцца пад цяжарам закону”

  1. Pingback: gene
  2. Pingback: willard
  3. Pingback: joseph
  4. Pingback: oscar
  5. Pingback: donald
  6. Pingback: arturo

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>