2011 18/10
zakony

Асамблея НДА, “Беларускі Гэльсынскі камітэт”, Праваабарончы цэнтар “Вясна” і Цэнтар праўнай трансфармацыі падрыхтавалі адмысловы аналіз зьменаў і дапаўненьняў, прапанаваных да ўнясеньня ў заканадаўства Рэспублікі Беларусь. (далей – правапіс першакрыніцы)

Аналітычная запіска беларускіх праваабаронцаў

17 Кастрычніка 2011г.

Асамблея дэмакратычных няўрадавых арганізацый

Рэспубліканскае праваабарончае грамадскае аб’яднанне “Беларускі Хельсінкскі камітэт”

Праваабарончы цэнтр “Вясна”

Цэнтр прававой трансфармацыі

Прадметам дадзенага даследавання ёсць аналіз зменаў і дапаўненняў, прапанаваных у шэраг законаў Рэспублікі Беларусь восенню 2011 года.

1) 3 кастрычніка 2011 г. Палатай прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь у ходзе аднаго паседжання ў двух чытаннях адобраны праект Закона Рэспублікі Беларусь «Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь», якім уносяцца змены і дапаўненні ў шэраг заканадаўчых актаў:

– Закон Рэспублікі Беларусь «Аб грамадскіх аб’яднаннях»;
– Закон Рэспублікі Беларусь «Аб палітычных партыях»;
– Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь;
– Крымінальна-працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь;
– Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь;
– Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адміністратыўных правапарушэннях.

2) У той самы дзень 3 кастрычніка 2011 Палатай прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь у ходзе аднаго паседжання ў двух чытаннях адобраны праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні зменаў і дапаўненняў у Закон Рэспублікі Беларусь”Аб масавых мерапрыемствах у Рэспубліцы Беларусь”.

Разгляд гэтых двух законапраектаў уключаны ў парадак дня сёмай сесіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання (наступнае паседжанне верхняй палаты парламента павінна адбыцца 21 кастрычніка).

3) 30 верасня ў Палату прадстаўнікоў унесены праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у Закон Рэспублікі Беларусь “Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь”, 27 верасня ў Палату Прадстаўнікоў унесены праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь па пытаннях абароту зброі і ажыццяўлення ахоўнай дзейнасці” (гэтыя два законапраекты парламентам яшчэ не разгледжаны).

1. ЗМЕНЫ Ў ЗАКАНАДАЎСТВА АБ МАСАВЫХ МЕРАПРЫЕМСТВАХ

1.1. Змены і дапаўненні ў Закон Рэспублікі Беларусь “Аб масавых мерапрыемствах у Рэспубліцы Беларусь” унесены праектам Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні зменаў і дапаўненняў у Закон Рэспублікі Беларусь “Аб масавых мерапрыемствах у Рэспубліцы Беларусь” (прыняты ў двух чытаннях Палатай Прадстаўнікоў Рэспублікі Беларусь 3 кастрычніка 2011г ). Унясенне гэтага праекта ўрадам у парламент, як нам уяўляецца, было палітычна абумоўлена акцыямі пратэсту, якія адбыліся ў Беларусі ў гэтым годзе. Нормы зменаў закранаюць як парадак арганізацыі масавага мерапрыемства, так і парадак удзелу ў ім.

Так, у артыкуле 2 закона пашырана паняцце такога віду масавага мерапрыемства як пікетаванне. Да пікетавання прыраўноўваецца сумесная масавая прысутнасць грамадзян у загадзя вызначаным грамадскім месцы (у тым ліку пад адкрытым небам) у вызначаны час для здзяйснення загадзя вызначанай дзеі, арганізаванае (у тым ліку праз глабальную кампутарную сетку Інтэрнэт або іншыя інфармацыйныя сеткі) для публічнага выказвання сваiх грамадска-палітычных інтарэсаў ці пратэсту.

У першапачатковай версіі законапраекта замест паняцця “дзеянне” у дадзенай норме меркавалася ўнясенне фармулёўкі “для здзяйснення загадзя вызначанага дзеяння ці бяздзейнасці”. Пад ціскам грамадскасці тэрмін “бяздзейнасць” быў прыбраны з законапраекта. Аднак у сувязі з тым, што ў беларускім адміністратыўна-дэліктным праве тэрмін “дзеянне” разумеецца менавіта як “дзеянне або бяздзейнасць” (артыкул 2.1 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністратыўных правапарушэннях), па сутнасці занесеная ў законапраект норма прадугледжвае адказнасць за бяздзейнасць, не адрозніваючыся ад той, што прапаноўвалася ў першапачатковым выглядзе законапраекта і выклікала абурэнне грамадскасці.
Такім чынам, любы факт сумеснай прысутнасці грамадзян у загадзя абумоўленым месцы ўтварае склад правапарушэння, звязанага з парушэннем парадку правядзення і ўдзелу ў масавым мерапрыемстве. Характэрным ёсць дадатковае ўключэнне ў склад магчымых прыкмет пікету арганізацыю збору грамадзян праз Інтэрнэт, альбо іншыя інфармацыйныя сеткі.

У артыкуле 4 ўводзіцца абмежаванне для асоб, якія прыцягваліся да адміністрацыйнай адказнасці за парушэнне парадку арганізацыі і правядзення масавых мерапрыемстваў: на працягу года пасля адміністрацыйнага спагнання яны не могуць быць арганізатарамі масавага мерапрыемства. У дадзеным выпадку можна казаць аб стварэнні практыкі паразы ў правах.

У артыкуле 5 закона прадугледжана дадатковае рэгуляванне правядзення масавых мерапрыемстваў з выкарыстаннем транспартных сродкаў. Нормы гэтага артыкула фактычна робяць немагчымым правядзенне такіх масавых акцый, паколькі патрабуюць паказаць у заяўцы на правядзенне масавага мерапрыемства з выкарыстаннем транспартных сродкаў не толькі маршрут руху, але і марку, мадэль, рэгістрацыйны знак транспартнага сродку, прозвішча, імя, імя па бацьку, месца жыхарства (знаходжання ) асобы, якая будзе кіраваць транспартным сродкам.

Для ўсіх відаў масавых мерапрыемстваў ўстаноўлена абавязковае ўказанне «крыніц фінансавання» ў заяўцы аб правядзенні масавага мерапрыемства. У артыкуле 9 закона ўводзяцца дадатковыя аб’екты, паблізу якіх забараняецца правядзенне масавых мерапрыемстваў (у прыватнасці, не дапускаецца правядзеньне масавых мерапрыемстваў на адлегласці бліжэй 200 метраў ад месца размяшчэння рэдакцый сродкаў масавай інфармацыі). Забараняецца правядзенне адначасова некалькіх масавых мерапрыемстваў у адным месцы ці па адным маршруце руху. Забараняецца да атрымання дазволу на правядзенне масавага мерапрыемства, якое можа быць выдадзена дзяржаўным органам толькі за пяць дзён да даты мерапрыемства, распаўсюджваць у глабальнай камп’ютэрнай сетцы Інтэрнэт або іншых інфармацыйных сетках інфармацыю аб даце, месцы і часу яго правядзення.

Змены, што ўносяцца ў закон, значна пашыраюць паўнамоцтвы супрацоўнікаў органаў унутраных спраў, якія атрымліваюць права агароджваць тэрыторыі месцаў правядзення масавых мерапрыемстваў, ажыццяўляць фотаздымку, аўдыё-і відэазапіс удзельнікаў масавых мерапрыемстваў, прапускны рэжым, патрабаваць ад грамадзян пакінуць месца правядзення масавага мерапрыемства, калі яны парушаюць грамадскі парадак і ўсталяваныя разгляданыя законам патрабаванні, спыняць допуск грамадзян у месца правядзення масавага мерапрыемства. Супрацоўнікі органаў унутраных справаў атрымліваюць права праводзіць асабісты дагляд грамадзян і дагляд iх рэчаў, у тым ліку з дапамогай тэхнічных і спецыяльных сродкаў. У выпадку адмовы грамадзянiна ад асабістага дагляду альбо ад дадгляду яго рэчаў ён не дапускаецца ў месца правядзення масавага мерапрыемства. Фактычна ўзаконеныя тыя дзеянні, якія здзяйснялі супрацоўнікі органаў унутраных спраў на масавых мерапрыемствах да ўнясення дадзеных зменаў.

Закон Рэспублікі Беларусь “Аб масавых мерапрыемствах ў Рэспубліцы Беларусь” і без названых зменаў меў выразна абмежавальны ўхіл, дапушчаў толькі дазвольны парадак і не дазваляў свабодна рэалізоўваць права на мірныя сходы. Унесеныя зьмены яшчэ ў большай ступені абмяжоўваюць правы грамадзян, а таксама апраўдваюць у далейшым рэпрэсіі ў дачыненні да арганізатараў і ўдзельнікаў акцый, у тым ліку тых, якія праводзяцца з выкарыстаннем транспартных сродкаў, а таксама арганізаваных праз сетку Інтэрнэт.

1.2. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” прадугледжвае змену адміністрацыйнай адказнасці за парушэнне заканадаўства аб масавых мерапрыемствах. Артыкул 23.34 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях мяняе назву на “Парушэнне парадку арганізацыі або правядзення масавых мерапрыемстваў” і выкладаецца ў новай рэдакцыі. Калі раней дыферэнцыяцыя складу дадзенага правапарушэння па трох частках гэтага артыкула адбывалася па прыкмеце здзяйснення яго арганізатарам (частка 2) альбо паўторнасці (частка 3), то ў прапанаванай рэдакцыі не толькі ўдакладнена адрозненне суб’екта здзяйснення правапарушэння па двух гэтых частках, але гэтаксама адзначана, што адміністрацыйная адказнасць надыходзіць у выпадку, калі няма складу крымінальнага злачынства, прадугледжанага новым артыкулам 369-3 Крымінальнага кодэксу “Парушэнне парадку арганізацыі і правядзення масавых мерапрыемстваў”.

Важным дадаткам да аб’ектыўнага боку дадзенага правапарушэння ёсць уключэнне ў яго публічных заклікаў да арганізацыі або правядзення схода, мітынга, вулічнага шэсця, дэманстрацыі, пікетавання з парушэннем устаноўленага парадку іх арганізацыі або правядзення. У спалучэнні з раней усталяванай у Законе Рэспублікі Беларусь “Аб масавых мерапрыемствах у Рэспубліцы Беларусь” забаронай на атрыманне дазволу на правядзенне масавага мерапрыемства аб’яўляць у сродках масавай інфармацыі аб даце, месцы і часе яго правядзення, вырабляць і распаўсюджваць з гэтай мэтай лістоўкі, плакаты і іншыя матэрыялы – такая норма будзе ствараць значныя цяжкасці ў інфармаванні грамадзян аб правядзенні масавых мерапрыемстваў.

Захаваны павышаны памер адміністрацыйнага штрафу ў выпадку прыцягнення да адміністратыўнай адказнасці паўторна на працягу года (частка 3), а таксама ўведзена адказнасць за ўдзел у акцыі за ўзнагароджанне (частка 4), а таксама выдачу падобных узнагародаў (частка 5). Характэрнай навэлай ёсць увядзенне адміністратыўнай адказнасці ў выглядзе штрафу ад двухсот пяцiдзесяцi да пяцiсот базавых велічынь па частцы 5 артыкула 23.34 для юрыдычных асобаў.
Такім чынам, ў заканадаўства аб адміністратыўных правапарушэннях унесены змены і дапаўненні, выкліканыя ўвядзеннем зменаў у Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь, а таксама стала больш жорсткай адказнасць за паўторнае ўчыненне правапарушэння і некаторыя іншыя віды парушэнняў парадку арганізацыі або правядзення масавых мерапрыемстваў (у тым ліку заклік да ўдзелу ў іх).

1.3. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” прадугледжвае змену Крымінальнага кодэкса з увядзеннем крымінальнай адказнасці за парушэнне заканадаўства аб масавых мерапрыемствах. Прапануецца дапоўніць Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь новым артыкулам 369-3 “Парушэнне парадку арганізацыі або правядзення масавых мерапрыемстваў”.

Дыспазіцыя дадзенага артыкула сфармуляваная наступным чынам: «публічныя заклікі да правядзення сходу, вулічнага шэсця, дэманстрацыі або пікетавання з парушэннем устаноўленага парадку іх арганізацыі або правядзення, альбо ўключэння асоб у удзел у такіх масавых мерапрыемстваў шляхам гвалту, пагрозы, прымянення гвалту, падману або выплаты ўзнагароды , альбо іншая арганізацыя або правядзенне такіх масавых мерапрыемстваў, калі іх правядзенне пацягнула па неасцярожнасці гібель людзей, прычыненне цяжкага цялеснага пашкоджання аднаму або некалькім асобам або прычыненне шкоды ў буйным памеры пры адсутнасці прыкмет злачынстваў, прадугледжаных артыкуламі 293 і 342 гэтага Кодэкса ».

Такая фармулёўка дыспазіцыі артыкула 369-3 Крымінальнага кодэкса фактычна дапушчае прымяненне так званага аб’ектыўнага стаўлення, гэта значыць прыцягнення асобы да крымінальнай адказнасці без усталявання яго віны. Крымінальнае заканадаўства Беларусі забараняе пабудову крымінальнай адказнасці на прынцыпе аб’ектыўнага стаўлення, калі пад увагу прымаюцца толькі небяспека ўчынку чалавека і яго шкодныя вынікі, а псіхічнае стаўленне асобы да зробленага застаецца без ацэнкі (альбо прыцягненне асоб да крымінальнай адказнасці ў выпадку, калі іх дзеянні наогул не складаюцца ў прычыннай сувязі з прычыненай шкодай, але пакаранне асобы мэтазгоднае па якіх-небудзь іншых, у тым ліку палітычных, матывах). Віна, ёсць суб’ектыўным бокам любога складу злачынства і павінна адлюстроўваць свядомасць, волю, эмацыйныя перажыванні асобы, якая здзейсніла злачынства, яе стаўленне да надышоўшых наступстваў (жадання іх наступу). У дадзеным выпадку прапанаваная крымінальная адказнасць можа наступаць без уліку наяўнасці альбо адсутнасці намеру або неасцярожнасці, то бок віны асобы ў любой яе форме.

Асоба прыцягваецца да адказнасці за заклікі да ўдзелу ў несанкцыянаваных масавых мерапрыемствах, у выпадку, калі іх правядзенне пацягнула па неасцярожнасці гібель людзей, прычыненне цяжкага цялеснага пашкоджання аднаму або некалькім асобам або прычыненне шкоды ў буйным памеры.

Па-першае, у дадзеным выпадку асоба можа быць прыцягнута да крымінальнай адказнасці толькі ў выпадку, калі, заклікаючы да ўдзелу ў несанкцыянаваным масавым мерапрыемстве, яна ўсведамляла альбо прадбачыла магчымасць наступу апісаных вышэй шкодных наступстваў – гэта значыць пры наяўнасці віны ў дзеяньнях асобы (у форме намеру альбо па неасцярожнасці). У дадзеным жа выпадку асоба, заклікаючы толькі толькі да ўдзелу ў несанкцыянаваным масавым мерапрыемстве (не да масавых беспарадкаў альбо групавых дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак), можа наогул не прадбачыць будучых магчымых апісаных у артыкуле шкодных наступстваў – гэта значыць у такім выпадку ў дзеяннях асобы няма складу злачынства, нават здзейсненага па неасцярожнасці.

Па-другое, адказнасць асобы знаходзіцца ў прамой залежнасці ад дзеянняў трэціх асоб, якія могуць здзяйсняць злачынныя дзеянні незалежна ад волі асобы, якая заклікала да ўдзелу ў несанкцыянаваным масавым мерапрыемстве.

Па-трэцяе, падобная канструкцыя артыкула робіць магчымым наўмысныя дзеянні ўладаў па штучным і загадзя ілжывым прыцягненні асобы, якая заклікала да ўдзелу ў масавым мерапрыемстве, да крымінальнай адказнасці па дадзеным артыкуле. Напрыклад, праз штучнае “стварэнне” шкоды ў буйным памеры шляхам прад’яўлення фінансавых прэтэнзій у грамадзянска-прававым парадку ў сувязі з нанесенай шкодай, альбо спецыяльна падрыхтаваныя уладай правакацыйныя дзеянні трэціх асоб. Буйным памерам у дадзеным артыкуле лічацца страты ў памеры больш за 500 базавых велічынь (каля 1000 еўра), што не ёсць значнай сумай. У беларускай практыцы апошніх гадоў ужо былі выпадкі, калі да ўдзельнікаў і арганізатараў масавых мерапрыемстваў выстаўляліся матэрыяльныя пазовы аб нібыта нанесенай матэрыяльнай шкодзе ў сувязі з правядзеннем дадзеных мерапрыемстваў (выпадак апазіцыйных палітыкаў-арганізатараў “Еўрапейскага маршу» у 2007 годзе, выпадак стыхійнага мітынгу на памежным пераездзе «Брузгі» ў 2011 г.).

Санкцыя гэтага артыкула прадугледжвае пакаранне ў выглядзе арышту тэрмінам да шасці месяцаў, або абмежаванне волі на тэрмін да трох гадоў, або пазбаўленне волі на той самы тэрмін. Такім чынам, у межах расследавання такога злачынства магчыма прымяненне да абвінавачанага або падазраванага меры стрымання ў выглядзе змяшчэння пад варту.

Такім чынам, дадзены артыкул на нашу думку можа прывесці да прыцягнення да крымінальнай адказнасці грамадзян без наяўнасці віны ў сувязі з рэалізацыяй імі права на мірныя сходы, а таксама да палітычна матываванага крымінальнага пераследу грамадзянаў.

Праекты падрыхтаваных зменаў у заканадаўства аб масавых мерапрыемствах супярэчаць Кіруючым прынцыпам АБСЕ па свабодзе мірных сходаў, якія прадугледжваюць, у тым ліку, прэзумпцыю на карысць правядзення сходаў, абавязак дзяржавы абараняць мірны сход, супамернасць абмежаванняў у дачыненні да свабоды сходаў і належную практыку адміністратыўнага рэгулявання.

2. ЗМЕНЫ Ў ЗАКАНАДАЎСТВА АБ ПАЛІТЫЧНЫХ ПАРТЫЯХ, ГРАМАДСКІХ АБ’ЯДНАННЯХ І ЗАМЕЖНАЙ БЯЗВЫПЛАТНАЙ ДАПАМОЗЕ

2.1. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” прадугледжвае ўнясенне зменаў у Закон Рэспублікі Беларусь “Аб грамадскіх аб’яднаннях”. У прыватнасці, прапануецца артыкул 7 дапоўнiць часткай 3 наступнага зместу: “дзейнасць грамадскіх аб’яднанняў, [і іх] саюзаў, накіраваная на садзеянне прадастаўленню замежнымі дзяржавамі грамадзянам Рэспублікі Беларусь ільгот і пераваг у сувязі з палітычнымі, рэлігійнымі поглядамі або нацыянальнай прыналежнасцю ў парушэнне заканадаўства, забараняецца”. Відавочна, што дадзеная норма ўносіцца ў заканадаўства ў якасці меры рэалізацыі меркавання Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, выяўленага ў рашэнні “Аб пазіцыі Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь па Законе Рэспублікі Польшча” Аб “карце паляка” ад 7 красавіка 2011 года.

Аднак рэалізацыя гэтай пазіцыі Канстытуцыйнага Суда ў выглядзе замацавання яе ў заканадаўстве адбылася ў вельмі няўдалай форме. У прыватнасці, уключэнне ў дадзеную норму прыкметы “рэлігійных, палітычных поглядаў” (а не прыналежнасці да якіх-небудзь грамадскіх аб’яднанняў або партый) юрыдычна ставіць пад сумнеў дзейнасць рэлігійных арганізацый, якія маюць дачыненне да замежных рэлігійных і культавых цэнтраў, і якія належаць да адпаведных канфесій вернікаў (іслам, хрысціянства, юдаізм). Гэта палажэнне, нягледзячы на сваю нявызначанасць, можа быць відавочным чынам вытлумачана як падстава для абмежавання беларускіх грамадскіх аб’яднанняў у рабоце з замежнымі арганізацыямі па пытаннях аказання матэрыяльнай ці іншай падтрымкі грамадзян, якія падтрымліваюць пэўныя палітычныя ці рэлігійныя погляды (у прыватнасці, “Праграма Каліноўскага” для студэнтаў, адлічаных з універсітэтаў па палітычных матывах, альбо аказанне садзеяння паломнікам пры арганізацыі візітаў у месцы, звязаныя з рэлігійным культам і так далей).

2.2. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” прадугледжвае значную змену рэжыму прадастаўлення замежнай бязвыплатнай дапамогі. Праект удакладняе рэжым выкарыстання замежнай бязвыплатнай дапамогі, а таксама прадугледжвае ўсталяванне дадатковых абмежаванняў для атрымання фінансавання палітычнымі партыямі. Аднак пры гэтым робіцца значна больш жорсткай адказнасць за парушэнне парадку атрымання замежнай бязвыплатнай дапамогі.

Праектам прадугледжана ўвядзенне ў Закон Рэспублікі Беларусь “Аб грамадскіх аб’яднаннях” нормы, якая забараняе рэспубліканскім і мясцовым грамадскім аб’яднанням, іх саюзам захоўваць грашовыя сродкі, каштоўныя металы і іншыя каштоўнасці ў банках і нябанкаўскіх крэдытна-фінансавых арганізацыях, якія знаходзяцца на тэрыторыі замежных дзяржаў. Дадзеная забарона аналагічная той, якая дзейнічае ў дачыненні да палітычных партый і іх саюзаў, але не распаўсюджваецца на міжнародныя грамадскія аб’яднанні, іх арганізацыйныя структуры, фонды і ўстановы. Пры гэтым у дачыненні да ўсіх беларускіх юрыдычных асобаў дзейнічае абмежаванне па адкрыцці рахункаў за мяжой: пры адсутнасці дазволу Нацыянальнага банка такое дзеянне ўтварае склад крымінальнага злачынства.

Такім чынам, дадзены праект закона ўводзіць дыскрымінацыйную норму ў дачыненьні да грамадзкіх аб’яднаньняў у параўнанні з іншымі юрыдычнымі асобамі Беларусі.

2.3. У частцы фінансавання палітычнай дзейнасці Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” усталёўвае абмежаванні для атрымання партыямі ахвяраванняў ад тых юрыдычных асоб-рэзідэнтаў Рэспублікі Беларусь, якія адносяцца да арганізацый з замежнымі інвестыцыямі, а таксама ад арганізацый, якія атрымоўвалі на працягу года, што папярэднiчае дню ўнясення ахвяравання, замежную бязвыплатную дапамогу ад замежных дзяржаваў, замежных арганізацый, міжнародных арганізацый, замежных грамадзянаў і асобаў без грамадзянства, а таксама ад ананімных ахвярадаўцаў, калі атрыманая гэтымі арганізацыямі замежная бязвыплатная дапамога не была вернутая замежным дзяржавам, замежным арганізацыям, міжнародным арганізацыям, замежным грамадзянам і асобам без грамадзянства, якія яе выдалі, або ў выпадку немагчымасці вяртання не была пералічаная (перададзена) у даход дзяржавы да дня ўнясення ахвяравання палітычнай партыі (частка 3 артыкула 24 Закона Рэспублікі Беларусь “Аб грамадскіх аб’яднаннях”). Прапануецца таксама ўсталяваць, што грашовыя сродкi i iншая маёмасць, атрыманыя палітычнымі партыямі, саюзамі і створанымі імі юрыдычнымі асобамі з забароненых крыніцаў, павінны быць перададзеныя ў даход дзяржавы, а пры адмове ад добраахвотнай перадачы яны спаганяюцца ў даход дзяржавы ў судовым парадку.

Поруч з абмежаваннем замежнага фінансавання палітычных партый прапануецца абмежаваць і атрыманне грашовых сродкаў у выбарчыя фонды, якія зараз прадугледжаны беларускім выбарчым заканадаўствам. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” прадугледжвае ўнясенне ў Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь наступных абмежаванняў: забараняецца ўносіць ахвяраванні ў выбарчыя фонды кандыдатаў арганізацыям, якія на працягу года, што папярэднiчае дню ўнясення ахвяравання, атрымлівалі замежную бязвыплатную дапамогу ад замежных дзяржаваў , замежных арганізацый, міжнародных арганізацый, замежных грамадзянаў і асобаў без грамадзянства, а таксама ад ананімных ахвярадаўцаў, калі атрыманая гэтымі арганізацыямі замежная бязвыплатная дапамога не была імі вернутая замежным дзяржавам, замежным арганізацыям, міжнародным арганізацыям, замежным грамадзянам і асобам без грамадзянства, якія яе надалі, або ў выпадку немагчымасці вяртання не была пералічаная (перададзена) у даход дзяржавы да дня ўнясення ахвяравання ў выбарчыя фонды. Аналагічную забарону прапануецца ўвесці і ў адносінах да арганізацый, зарэгістраваных ва ўстаноўленым парадку менш чым за адзін год да дня ўнясення ахвяравання ў выбарчы фонд.

2.4. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” істотна ўзмацняе адказнасць за парушэнне парадку атрымання замежнай бязвыплатнай дапамогі, прапаноўваючы поруч з узмацненнем жорсткасці ўжо існуючай адміністрацыйнай адказнасці (і магчымасцю ліквідацыі грамадскіх аб’яднанняў і палітычных партый за падобныя парушэнні) ўвядзенне і крымінальнай адказнасці.

Існуючы раней артыкул 23.23 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністратыўных правапарушэннях “Парушэнне парадку выкарыстання замежнай бязвыплатнай дапамогі” змяняе аб’ектыўны бок правапарушэння. Калі дзеючая рэдакцыя часткі 2 дадзенага артыкула ўсталёўвала адказнасць за нямэтавае выкарыстанне замежнай бязвыплатнай дапамогі або на мэты, забароненыя заканадаўствам, то цяпер дадзены склад уключае ў сябе любое выкарыстанне замежнай бязвыплатнай дапамогі з парушэннем заканадаўства. З улікам таго, што беларускае бухгалтарскае, гаспадарчае, падатковае заканадаўства, а таксама заканадаўства аб справаводстве маюць шматлікія прабелы і нормы, якія не выключаюць падвойнае тлумачэнне, дадзеная змена будзе азначаць фактычную магчымасць прыцягнення да адміністратыўнай адказнасці любога атрымальніка замежнай бязвыплатнай дапамогі пры наяўнасці якіх-небудзь фармальных парушэнняў, выяўленых правяральнікамі.

Артыкул 23.24. Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністратыўных правапарушэннях, які ў дзеючай рэдакцыі мае назву “Прадастаўленне замежным грамадзянінам або асобай без грамадзянства замежнай бязвыплатнай дапамогі на мэты, забароненыя заканадаўствам” прапануецца назваць па-новаму: “Парушэнне заканадаўства аб замежнай бязвыплатнай дапамозе”. Разам з тым, у пазасталай частцы 1 дадзенага артыкула спецыяльны суб’ект і аб’ектыўны бок правапарушэння засталіся нязменнымі: “прадастаўленне замежным грамадзянінам або асобай без грамадзянства замежнай бязвыплатнай дапамогі на ажыццяўленне дзейнасці, забароненай заканадаўствам Рэспублікі Беларусь цягне за сабой дэпартацыю з канфіскацыяй гэтай дапамогі”.

Аднак у гэты артыкул уводзіцца частка 2, якая дапаўняе аб’ектыўны бок дзеі: атрыманне, а таксама захоўванне, перасоўванне замежнай бязвыплатнай дапамогі для ажыццяўлення экстрэмісцкай дзейнасці ці іншых дзеянняў, забароненых заканадаўствам, альбо фінансавання палітычных партый, саюзаў (асацыяцый) палітычных партый, падрыхтоўкі або правядзення выбараў , рэферэндумаў, адклiкання дэпутата, члена Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, арганізацыі або правядзення сходаў, мітынгаў, вулічных шэсцяў, дэманстрацый, пікетавання, забастовак, вырабу або распаўсюду агітацыйных матэрыялаў, правядзення семінараў або іншых формаў палітычнай і агітацыйна-масавай работы сярод насельніцтва, калі ў гэтых дзеяннях няма складу злачынства, – цягнуць накладанне штрафу ў памеры ад пяцiдзесяцi да двухсот базавых велічынь з канфіскацыяй гэтай дапамогі, а на юрыдычную асобу – да ста працэнтаў кошту замежнай бязвыплатнай дапамогі з канфіскацыяй гэтай дапамогі.

Такім чынам, дадзеная навэла не толькі робіць больш жорсткай адказнасць юрыдычных асоб, якія ажыццяўляюць дзеянні з замежнай бязвыплатнай дапамогай. Па сутнасці, у артыкуле 23.24. заканадавец, як і ў артыкуле 23.23., вырашыў распаўсюдзіць адміністратыўную адказнасць на ўсе магчымыя парушэнні, якія могуць мець месца пры аперацыях з замежнай бязвыплатнай дапамогай: фармулёўка “іншых дзеянняў, забароненых заканадаўствам” у спалучэнні з пашыраным тлумачэннем знарочыста нявызначанага паняцця “агітацыйна-масавай працы сярод насельніцтва” стварае багатую прастору для кваліфікацыі любой дзейнасці ў межах атрымання замежнай бязвыплатнай дапамогі як правапарушэння.

Асаблівую трывогу ў сувязі з гэтым выклікае прапанаванае ўключэнне ў Крымінальны кодэкс артыкула 369-2 “Атрыманне замежнай бязвыплатнай дапамогі ў парушэнне заканадаўства Рэспублікі Беларусь”, які мае адміністрацыйную прэюдыцыі з часткай 2 артыкула 23.24. Кодэкса аб адміністратыўных правапарушэннях. Такім чынам, здзяйсненне на працягу года пасля накладання адміністрацыйнага спагнання па частцы 2 артыкула 23.24. Кодэкса аб адміністратыўных правапарушэннях аналагічнага парушэння будзе цягнуць за сабой ужо крымінальную адказнасць па артыкуле 369-2 Крымінальнага кодэксу УАтрыманне замежнай бязвыплатнай дапамогі ў парушэнне заканадаўства Рэспублікі Беларусь”.

Аб’ектыўны бок прапанаванага артыкула 369-2 Крымінальнага кодэксу “Атрыманне замежнай бязвыплатнай дапамогі ў парушэнне заканадаўства Рэспублікі Беларусь” дублюе аб’ектыўны бок правапарушэння, прадугледжанага часткай 2 артыкула 23.24. Кодэкса аб адміністратыўных правапарушэннях. Гэтай нормай Крымінальнага кодэксу прапануецца ўсталяваць, што атрыманне, а таксама захоўванне, перасоўванне замежнай бязвыплатнай дапамогі для ажыццяўлення экстрэмісцкай дзейнасці ці іншых дзеянняў, забароненых заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, або фінансавання палітычных партый, саюзаў (асацыяцый) палітычных партый, падрыхтоўкі або правядзення выбараў, рэферэндумаў, адклiкання дэпутата, члена Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, арганізацыі або правядзення сходаў, мітынгаў, вулічных шэсцяў, дэманстрацый, пікетавання, забастовак, вырабу або распаўсюду агітацыйных матэрыялаў, правядзення семінараў або іншых формаў палітычнай і агітацыйна-масавай работы сярод насельніцтва, учыненыя на працягу года пасля накладання адміністратыўнага спагнання за такiя ж парушэннi, – караюцца штрафам, або арыштам на тэрмін да трох месяцаў, або абмежаваннем волі на тэрмін да трох гадоў, або пазбаўленнем волі на тэрмін да двух гадоў.

У дачыненні да гэтага артыкула справядлівыя прэтэнзіі, якія можна прад’явіць да фармулёвак часткі 2 артыкула 23.24. Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях. Тэрмін “іншых дзеянняў, забароненых заканадаўствам” у спалучэнні з пашыраным тлумачэннем знарочыста нявызначанага паняцця “агітацыйна-масавай работы сярод насельніцтва”, пры наяўнасці не знятага адміністратыўнага спагнання дазваляе кваліфікаваць як крымінальнае дзеянне любую дзейнасць, звязаную з атрыманнем і выкарыстаннем замежнай бязвыплатнай дапамогі. З іншага боку, юрыдычная трактоўка фармулёўкі “атрыманне … для ажыццяўлення экстрэмісцкай дзейнасці ці іншых дзеянняў, забароненых заканадаўствам” дазваляе расцэньваць дадзены склад як фармальны з наўпроставым намерам: неабходны наўпроставы намер здзяйснення экстрэмісцкай дзейнасці ці іншых дзеянняў. На жаль, уключэнне ў склад мэты “агітацыйна-масавай працы” практычна дазваляе любую дзейнасць у напрамку асветы грамадзян кваліфікаваць як прадугледжаную дадзеным артыкулам. У гэтым кантэксце асаблівую трывогу выклікае таксама ўключэнне ў склад як адміністратыўнай, так і крымінальнай адказнасці атрыманне, захоўванне і перасоўванне замежнай бязвыплатнай дапамогі для фінансавання правядзення любых семінараў, без вызначэння іх мэты і тэматыкі.

Паняцці, якія выкарыстоўваюцца ва ўказаных артыкулах Кодэкса аб адміністратыўных правапарушэннях і Крымінальнага кодэкса, вызначаюцца Дэкрэтам прэзідэнта “Аб атрыманні і выкарыстанні замежнай бязвыплатнай дапамогі» № 24 ад 28 лістапада 2003 года. У прыватнасці, пад замежнай бязвыплатнай дапамогай разумеюцца грашовыя сродкі, у тым ліку ў замежнай валюце, тавары (маёмасць), якія бязвыплатна прадстаўляюцца ў карыстанне, валоданне, распараджэнне арганізацыям і фізічным асобам Рэспублікі Беларусь замежнымі дзяржавамі, міжнароднымі арганізацыямі, замежнымі арганізацыямі і грамадзянамі, а таксама асобамі без грамадзянства і ананімнымі ахвярадаўцамі. Да замежнай бязвыплатнай дапамогі адносяцца, у тым ліку, беспрацэнтныя пазыкі, унёскі замежных заснавальнікаў (сябраў) беларускіх некамерцыйных арганізацый, а таксама сродкі, якія перадаюцца ў межах зацверджаных каштарысаў, прадастаўленыя арганізацыям і фізічным асобам Рэспублікі Беларусь вышэйазначанымі суб’ектамі.

Важна адзначыць, што ўзмацненне жорсткасці адміністратыўнай адказнасці і ўвядзенне крымінальнай адказнасці будзе распаўсюджвацца не толькі на асобаў, якія атрымліваюць дапамогу ў складзе палітычных партый альбо грамадскіх аб’яднанняў, але і на іншых фізічных асобаў, не афіляваных з палітычнымі ці іншымі аб’яднаннямі.

Амаль адначасова іншымі актамі зменены аб’ём замежнай бязвыплатнай дапамогі, якая не падлягае рэгістрацыі ў Дэпартаменце па гуманітарнай дзейнасці Упраўлення справамі прэзідэнта (орган, на які ўскладзена рэгістрацыя замежнай бязвыплатнай дапамогі, без якой яе выкарыстанне ёсць незаконным). З 11 кастрычніка 2011 года ўступае ў сілу пастанова Упраўлення справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 верасня 2011 г. № 10 “Аб унясенні зменаў у Інструкцыю аб парадку рэгістрацыі, уліку, атрымання і выкарыстання замежнай бязвыплатнай дапамогі”, у адпаведнасці з якой павялічваецца памер замежнай бязвыплатнай дапамогі (са 100 на 500 базавых велічыняў), атрыманай фізічнымі асобамі пры дапамозе банкаўскіх і паштовых перакладаў, якая падлягае ўліку ў Дэпартаменце па гуманітарнай дзейнасці Упраўлння справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь без афармлення пасведчання аб рэгістрацыі замежнай бязвыплатнай дапамогі. Такім чынам, пры атрыманні фізічнай асобай Рэспублікі Беларусь з дапамогай банкаўскіх і паштовых пераводаў грашовых сродкаў для асабістых патрэбаў у памеры да 17 500 000 беларускіх рублёў (каля 1500 еўра) у месяц, у Дэпартамент па гуманітарнай дзейнасці за іх рэгістрацыяй звяртацца не варта. У той самы час, зыходзячы з суадносін нормы, прапанаванай да ўнясення ў Крымінальны кодэкс, і нормаў Дэкрэта № 24 можна меркаваць, што выкарыстанне названай нерэгістраванай у Дэпартаменце сумы на патрэбы дзейнасці, пералічанай у дыспазіцыі крымінальнага артыкула, можа трактавацца як злачыннае дзеянне і цягнуць адказнасць па артыкуле 369-2 Крымінальнага кодэксу.

3. ЗМЕНЫ Ў ЗАКАНАДАЎСТВА АБ СПЕЦСЛУЖБАХ

3.1. Пашырэнне паўнамоцтваў органаў дзяржаўнай бяспекі. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у Закон Рэспублікі Беларусь “Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь” уяўляе цікавасць для аналізу ў частцы ўстанаўлення аб’ёму правоў органа дзяржаўнай бяспекі і парадку прымянення яго супрацоўнікамі фізічнай сілы, спецыяльных сродкаў, зброi, баявой i спецыяльнай тэхнікі.

У адпаведнасці з дзейснай рэдакцыяй Закона (арт.14) органам дзяржаўнай бяспекі прадстаўляецца права ўваходзіць бесперашкодна, пры неабходнасцi з пашкоджаннем запіральных прыладаў і іншых прадметаў, у любы час сутак у жыллё або iншыя законныя ўладанні фізічных асоб, у памяшканнi i (або) iншыя аб’екты дзяржаўных органаў і іншых арганізацый (за выключэннем памяшканняў i iншых аб’ектаў дыпламатычных, консульскiх i iншых прадстаўнiцтваў замежных дзяржаваў, міжнародных арганізацый, якія карыстаюцца ў адпаведнасці з міжнароднымі дамовамі Рэспублікі Беларусь дыпламатычным iмунiтэтам, i памяшканняў, у якiх пражываюць супрацоўнiкi гэтых прадстаўнiцтваў, арганiзацый i iх сем’i) і аглядаць іх пры пераследзе асобаў, якія падазраюцца ў здзяйсненні злачынства, або пры наяўнасці дастатковых падставаў меркаваць, што там здзяйсняецца або здзейснена злачынства, дазнанне і папярэдняе следства па якім заканадаўчымi актамi Рэспублiкi Беларусь аднесеныя да ведання органаў дзяржаўнай бяспекі, або знаходзiцца асоба, якая схавалася ад органаў , якія вядуць крымінальны працэс, альбо пры вытворчасці неадкладных следчых дзеянняў з наступным паведамленнем аб гэтым пракурору на працягу дваццаці чатырох гадзін.

Новая рэдакцыя указанага артыкула Закона зрабіла неабавязковым паведамленне пракурору пра парушэнні недатыкальнасці жылля, што, безумоўна, можа негатыўна ўплываць на ступень абароненасці названага права. Агулам аб’ём гэтага права адпавядае правам супрацоўніка органа ўнутраных спраў, замацаванага Законам Рэспублікі Беларусь “Аб органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь”.

3.2. Да новых правоў органа дзяржаўнай бяспекі можна аднесці права ажыццяўляць знешнюю выведку ў сферы шыфраванай і іншых відаў спецыяльнай сувязі з тэрыторыі Рэспублікі Беларусь шляхам выкарыстання радыёэлектронных сродкаў і метадаў, а таксама права ажыццяўляць пры праходзе (праездзе) на ахоўныя аб’екты органаў дзяржаўнай бяспекі і пры выхадзе (выездзе) з такіх аб’ектаў асабісты дагляд фізічных асоб, дагляд iх рэчаў, дакументаў, транспартных сродкаў і рэчаў, што правозяцца на іх, у тым ліку з выкарыстаннем спецыяльных тэхнічных сродкаў. Пры адсутнасці якіх-небудзь абмежаванняў можна выказаць здагадку, што адвакаты, якія наведваюць СІЗА КДБ, могуць быць падвергнутыя названым працэдурам (асабісты дадгляд, дадгляд рэчаў, дакументаў). Відавочна, што пры гэтым будуць парушаныя правы на незалежнасць адваката і забеспячэнне адвакацкай тайны.

3.3. Значныя змены зведалі палажэнні аб ужыванні супрацоўнікамі органа дзяржаўнай бяспекі зброі і спецыяльных сродкаў. Прынцыпова зменены артыкул 16 Закона – “Ужыванне зброі, спецыяльных сродкаў і фізічнай сілы”, Закон дапоўнены артыкулам 16-1 “Ужыванне фізічнай сілы”, артыкулам 16-2 “Ужыванне спецыяльных сродкаў», артыкулам 16-3 “Ужыванне і выкарыстанне зброі” і артыкулам 16-4 “Ужыванне баявой і спецыяльнай тэхнікі”.

У цяперашні час аб’ём паўнамоцтваў супрацоўніка органаў дзяржаўнай бяспекі практычна ідэнтычны усталяванаму для супрацоўнікаў органаў унутраных спраў, органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь, органаў фінансавых расследаванняў, ваеннаслужачых унутраных войскаў. Аднак даследваны наміЗакон, як і законы, якія рэгулююць дзейнасць пералічаных органаў, утрымлівае адкрыты пералік выпадкаў, калі супрацоўнікам органа могуць быць ужытыя спецыяльныя сродкі, зброя, баявая і спецыяльная тэхніка, прадугледжваючы яе прымяненне і “у іншых выпадках, вызначаных Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь”.

(Закон Рэспублікі Беларусь ад 16.07.2009 N 45-З “Аб органах і падраздзяленнях па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь”)

(Закон Рэспублікі Беларусь ад 16.07.2008 N 414-З “Аб органах фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь”)

(Закон Рэспублікі Беларусь ад 03.06.1993 N 2341-XII “Аб унутраных войсках Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь”)

(Закон Рэспублікі Беларусь ад 17.07.2007 N 263-З “Аб органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь”)

Варта адзначыць, што ўмовы ўжывання фізічнай сілы, спецыяльных сродкаў, баявой і спецыяльнай тэхнікі, ужывання (выкарыстання) зброі, замацаваныя Законам Рэспублікі Беларусь ад 08.05.2009 N 16-З “Аб дзяржаўнай ахове” ўяўляюць сабою закрыты пералік.

Закрыты пералік выпадкаў правамернага выкарыстання зброі ўсталёўвае Інструкцыя Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь ад 02.02.1993 “Аб парадку набыцця, перавозкі, захоўвання, уліку і выкарыстання вогнепальнай зброі і боепрыпасаў да яе ў сістэме органаў дзяржаўнага мытнага кантролю Рэспублікі Беларусь” і зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 09.03.2009 N 125 “Аб некаторых пытаннях аховы дзяржаўнай мяжы Рэспублікі Беларусь” “Палажэнне аб парадку ужывання зброі, баявой і спецыяльнай тэхнікі пры ахове Дзяржаўнай мяжы Рэспублікі Беларусь”.

3.4. Праект Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні зменаў і дапаўненняў у Закон Рэспублікі Беларусь “Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь” прадугледжвае, што супрацоўнік органаў дзяржаўнай бяспекі не нясе адказнасці за шкоду, прычыненую ў сувязі з ужываннем фізічнай сілы, спецыяльных сродкаў, баявой і спецыяльнай тэхнікі, ужываннем (выкарыстаннем) зброі ў прадугледжаных гэтым Законам і іншымі заканадаўчымі актамі выпадках, калі ім не перавышаныя межы неабходнай абароны або меры, неабходныя для спынення злачынстваў і іншых правапарушэнняў, затрымання асоб, якiя iх учынiлi, пераадолення супрацьдзеяння законным патрабаванням супрацоўнікаў органаў дзяржаўнай бяспекі, калі негвалтоўныя спосабы не забяспечваюць выканання ўскладзеных на іх службовых абавязкаў; ён дзейнічаў у мэтах выканання абавязковага для яго загаду або распараджэння, аддадзеных ва ўсталяваным парадку, за выключэннем здзяйснення ім наўмыснага злачынства па загадзя злачынным загадзе або распараджэнні; ён дзейнічаў ва ўмовах абгрунтаванай прафесійнай рызыкі або крайняй неабходнасці.

Пры гэтым новы законапраект прапануе выкласці артыкул 19 Закона Рэспублікі Беларусь “Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь” у новай рэдакцыі, вызначыўшы, што “Супрацоўнікі органаў дзяржаўнай бяспекі маюць права на абгрунтаваную прафесійную рызыку. Прычыненне імі шкоды пры абгрунтаванай прафесійнай рызыцы не ёсць правапарушэннем. Прафесійная рызыка прызнаецца абгрунтаванай, калі здзейсненае супрацоўнікам органаў дзяржаўнай бяспекі дзеянне аб’ектыўна вынікала з наяўнай сітуацыі, а пастаўленая мэта не магла быць дасягнута не звязанымі з рызыкай дзеяннямі і супрацоўнік органаў дзяржаўнай бяспекі, які дапусціў прафесійную рызыку, прыняў усе магчымыя меры для прадухілення шкоды”. У дадзеным выпадку заканадаўца ў азначэнні падставы для прафесійнай рызыкі замяняе паняцце “законнай мэты” на паняцце “пастаўленай мэты”, што карэнным чынам змяняе змест паняцця прафесійнай рызыкі. У новай прававой канструкцыі падставай для вызвалення супрацоўнікаў органаў дзяржаўнай бяспекі ад адказнасці за шкоду, прычыненую іх дзейнасцю, ёсць не закон, а бягучая мэтазгоднасць і загад.

Такім чынам, праект закону стварае перадумовы для парушэння правоў грамадзян на недатыкальнасць жылля і іншых законных уладанняў грамадзян, а таксама свабоду, недатыкальнасць і годнасць асобы.

3.5. Згодна з праектам Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь па пытаннях абароту зброі і ажыццяўлення ахоўнай дзейнасці”, ў дадзены закон уносяцца шматлікія змены, у тым ліку некаторыя з іх звязаны з пашырэннем паўнамоцтваў спецслужбаў поруч з дадатковымі абмежаваннямі ў карыстанні зброяй работнікамі іншых арганізацый.

4. ЗМЕНЫ Ў КРЫМІНАЛЬНЫ КОДЭКС

4.1. Акрамя ўвядзення новых артыкулаў, указаных у пунктах 1.3 і 2.4 дадзенай аналітычнай запіскі, праектам Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” прадугледжана ўнясенне зменаў у шэраг іншых артыкулаў Крымінальнага кодэкса.

4.2. Так, праектам Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь” прадугледжана змена складу злачынства па артыкуле 356 Крымінальнага кодэкса «Здрада дзяржаве». Дыспазіцыя артыкула 356 Крымінальнага кодэксу – «Здрада дзяржаве» ў цяперашні час сфармулявана наступным чынам: «Выдача дзяржаўнай таямніцы замежнай дзяржаве, замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку, альбо шпіянаж, альбо пераход на бок ворага падчас вайны альбо ўзброенага канфлікту, альбо аказанне замежнай дзяржаве дапамогі ў правядзенні варожай дзейнасці супраць Рэспублікі Беларусь шляхам здзяйснення злачынстваў супраць дзяржавы па заданні органаў або прадстаўнікоў замежнай дзяржавы, наўмысна здзейсненыя грамадзянінам Рэспублікі Беларусь у шкоду знешняй бяспецы Рэспублікі Беларусь, яе суверэнітэту, тэрытарыяльнай недатыкальнасці, нацыянальнай бяспецы і абараназдольнасці”. Такая фармулёўка дыспазіцыі артыкула не пакідае месца для пашыральнага тлумачэння і практычна не мае патрэбу ў каментарах.

Новая рэдакцыя дыспазіцыі указанага артыкула: «Выдача замежнай дзяржаве, замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку дзяржаўных сакрэтаў Рэспублікі Беларусь, а таксама звестак, якiя складаюць дзяржаўныя сакрэты іншых дзяржаў, перададзеных Рэспубліцы Беларусь у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, альбо шпіянаж, альбо агентурная дзейнасць, альбо пераход на бок ворага падчас вайны або ўзброенага канфлікту, альбо іншае аказанне дапамогі замежнай дзяржаве, замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку ў правядзенні дзейнасці на шкоду нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь, наўмысна здзейсненыя грамадзянінам Рэспублікі Беларусь».

Новай формай здрады дзяржаве стала “агентурная дзейнасць» і «іншае аказанне дапамогі замежнай дзяржаве, замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку ў правядзенні дзейнасці на шкоду нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь”. Выкарыстанне ў крымінальным заканадаўстве фармулёўкі “іншае аказанне дапамогі замежнай дзяржаве, замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку” стварае прастору для адвольнага пашыральнага тлумачэння гэтай нормы, што дазволіць кваліфікаваць як здраду дзяржаве дзеянні, якія непасрэдна не наносяць шкоды нацыянальнай бяспецы.

Пры гэтым Канцэпцыя нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, зацверджаная Указам прэзідэнта ад 9 лістапада 2010 г. № 575 дае вельмі шырокія дэфініцыі паняццяў “нацыянальная бяспека” і “нацыянальныя інтарэсы”. Нацыянальная бяспека – стан абароненасцi нацыянальных інтарэсаў Рэспублікі Беларусь ад унутраных і знешніх пагрозаў. Нацыянальныя інтарэсы – сукупнасць патрэбаў дзяржавы па рэалізацыі збалансаваных інтарэсаў асобы, грамадства і дзяржавы, якія дазваляюць забяспечваць канстытуцыйныя правы, свабоды, высокую якасць жыцця грамадзян, незалежнасць, тэрытарыяльную цэласнасць, суверэнітэт і ўстойлівае развіццё Рэспублікі Беларусь.

4.3. Паняцце “агентурная дзейнасць” (відавочна, па аналогіі з вызначэннем шпіянажу) замацоўваецца уведзеным артыкулам 358-1 Крымінальнага кодэкса «агентурная дзейнасць». Яна прадугледжвае адказнасць за “Вярбоўку грамадзяніна Рэспублікі Беларусь або іншыя дзеянні, учыненыя замежным грамадзянінам або асобай без грамадзянства ў мэтах правядзення дзейнасці на шкоду нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь”. Такім чынам, крыміналізуецца вярбоўка грамадзяніна Рэспублікі Беларусь або іншыя дзеянні, учыненыя грамадзянінам Беларусі ў мэтах правядзення дзейнасці на шкоду нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. Такі від “здрады дзяржаве” з’яўляецца нявызначаным, можа адвольна тлумачыцца і служыць інструментам для неабгрунтаванага прыцягнення да крымінальнай адказнасці. Такім самым чынам варта ахарактарызаваць “іншае аказанне дапамогі замежнай дзяржаве, замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку ў правядзенні дзейнасці на шкоду нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь” як від здрады дзяржаве. Пры гэтым варта звярнуць увагу на тое, што выкарыстаныя фармулёўкі пакідаюць месца для аб’ектыўнага стаўлення. Адсутнасць у заканадаўстве дэфініцыі паняцця “вярбоўка» можа стварыць перадумовы для адвольнага распаўсюджвання дадзенага складу злачынства на розныя формы супрацоўніцтва і камунікацый беларускіх грамадзян з замежнымі грамадзянамі.

4.4. Крыміналізуецца зменамі ў Крымінальны кодэкс таксама «Устанаўленне грамадзянінам Рэспублікі Беларусь супрацоўніцтва на канфідэнцыйнай аснове са спецыяльнай службай, органам бяспекі або разведвальным органам замежнай дзяржавы пры адсутнасці прыкмет здрады дзяржаве» (артыкул 356-1 КК). Падставы для прыцягнення да крымінальнай адказнасці па дадзеным артыкуле могуць быць адвольна пашыраны за кошт нявызначанага тэрміна “спецыяльная служба замежнай дзяржавы” і за кошт нявызначанасці тэрміна “усталяванне супрацоўніцтва на канфідэнцыйнай аснове”. Такім чынам, змены, што ўносяцца ў Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь, могуць стаць прыладай адвольнага прыцягнення да крымінальнай адказнасці асоб, якія супрацоўнічаюць у розных формах з міжнароднымі арганізацыямі і кантактуюць з замежнымі грамадзянамі і ўстановамі.

4.5. Зменены артыкул 358 Крымінальнага кодэксу “Шпіянаж»: зараз у дадзеным артыкуле выкарыстоўваецца не тэрмін “дзяржаўная таямніца”, а тэрмін “дзяржаўныя сакрэты Рэспублікі Беларусь а таксама […] дзяржаўныя сакрэты іншых дзяржаў, перададзеныя Рэспубліцы Беларусь у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь”. Дзяржаўная таямніца – звесткі, у выніку выдавання або страты якіх могуць наступіць цяжкія наступствы для нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. Дзяржаўныя сакрэты (звесткі, што складаюць дзяржаўныя сакрэты) – звесткі, аднесеныя ва ўстаноўленым парадку да дзяржаўных сакрэтаў, якiя абараняюцца дзяржавай у адпаведнасці з гэтым Законам і іншымі актамі заканадаўства Рэспублікі Беларусь. Для дзяржаўнай таямніцы ўсталяваныя ступені сакрэтнасці “Асаблівай важнасцi”, “Цалкам сакрэтна”, а для службовай таямніцы – “Сакрэтна”. Такім чынам, адбылося істотнае пашырэнне аб’ёму звестак, якія могуць быць прадметам шпіянажу.

4.6. Зменены артыкул 293 Крымінальнага кодэкса “Масавыя беспарадкі”: у пералік прыкмет масавых беспарадкаў уключаны саюз «або», які стварае альтэрнатыўнасць гэтых прыкмет. Такім чынам, па сутнасці, заканадавец легалізуе тую практыку, якая мела месца ў дачыненні да ўдзельнікаў і арганізатараў пратэстаў супраць фальсіфікацыі выбараў 19 снежня 2010 года. Пазіцыя адвакатаў па тых справах складалася ў тым, што ў лік аб’ектыўных прыкмет складу злачынства па дадзеным артыкуле павінны ўваходзіць ўсё з пералічаных з’яваў – гвалт над асобай, пагромы, падпалы, знішчэнне маёмасці, ўзброены супраціў прадстаўнікам улады. Фармулёўка “Арганізацыя масавых беспарадкаў, якія суправаджаліся гвалтам над асобай, пагромамі, падпаламі, знішчэннем маёмасці або узброеным супрацівам прадстаўнікам улады” дезавуюе такую пазіцыю.

Такім чынам, праекты Закона Рэспублікі Беларусі “Аб унясенні зменаў і дапаўненняў у Закон Рэспублікі Беларусь”Аб масавых мерапрыемствах у Рэспубліцы Беларусь”, Закона Рэспублікі Беларусь “Аб унясенні дапаўненняў і зменаў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь”, Закона Рэспублікі Беларусь”Аб унясенні зменаў і дапаўненняў у Закон Рэспублікі Беларусі “Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь” супярэчаць Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (артыкулы 25, 33, 35, 36), а таксама Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека і міжнародным абавязальніцтвам Рэспублікі Беларусь, у прыватнасці, Міжнароднаму пакту аб грамадзянскіх і палітычных правах , Кіруючым прынцыпам АБСЕ па свабодзе мірных сходаў.

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Анализ изменений и дополнений, предлагаемых к внесению в законодательство Беларуси

Ассамблея НГО, “Белорусский Хельсинкский комитет”, Правозащитный центр «Весна» и Центр правовой трансформации подготовили специальный анализ изменений и дополнений, предлагаемых к внесению в законодательство Республики Беларусь.

Аналитическая записка белорусских правозащитников

17 октября 2011г.

Ассамблея демократических неправительственных организаций

Республиканское правозащитное общественное объединение «Белорусский Хельсинкский комитет»

Правозащитный центр «Вясна»

Центр правовой трансформации

Предметом данного исследования является анализ изменений и дополнений, которые предложены в ряд законов Республики Беларусь осенью 2011 года.

1) 3 октября 2011 года Палатой представителей Национального собрания Республики Беларусь в ходе одного заседания в двух чтениях одобрен проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь», которым вносятся изменения и дополнения в ряд законодательных актов:

– Закон Республики Беларусь «Об общественных объединениях»;
– Закон Республики Беларусь «О политических партиях»;
– Уголовный кодекс Республики Беларусь;
– Уголовно-процессуальный кодекс Республики Беларусь;
– Избирательный кодекс Республики Беларусь;
– Кодекс Республики Беларусь об административных правонарушениях.

2) В тот же день 3 октября 2011 года Палатой представителей Национального собрания Республики Беларусь в ходе одного заседания в двух чтениях одобрен проект Закона Республики Беларусь «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Беларусь «О массовых мероприятиях в Республике Беларусь».

Рассмотрение этих двух законопроектов включено в повестку дня седьмой сессии Совета Республики Национального собрания Республики Беларусь четвертого созыва (следующее заседание верхней палаты парламента должно состоятся 21 октября).

3) 30 сентября в Палату представителей внесен проект Закона Республики Беларусь «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Беларусь «Об органах государственной безопасности Республики Беларусь», 27 сентября в Палату Представителей внесен проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь по вопросам оборота оружия и осуществления охранной деятельности» (эти два законопроекта парламентом еще не рассмотрены).

1. ИЗМЕНЕНИЯ В ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ О МАССОВЫХ МЕРОПРИЯТИЯХ

1.1. Изменения и дополнения в Закон Республики Беларусь «О массовых мероприятиях в Республике Беларусь» внесены проектом Закона Республики Беларусь «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Беларусь «О массовых мероприятиях в Республике Беларусь» (принят в двух чтениях Палатой Представителей Республики Беларусь 3 октября 2011г). Внесение этого проекта правительством в парламент, как нам представляется, было политически обусловлено акциями протеста, состоявшимися в Беларуси в этом году. Нормы изменений затрагивают как порядок организации массового мероприятия, так и порядок участия в нем.

Так, в статье 2 закона расширено понятие такого вида массового мероприятия как пикетирование. К пикетированию приравнивается совместное массовое присутствие граждан в заранее определенном общественном месте (в том числе под открытым небом) в установленное время для совершения заранее определенного деяния, организованное (в том числе через глобальную компьютерную сеть Интернет или иные информационные сети) для публичного выражения своих общественно-политических интересов или протеста.

В первоначальной версии законопроекта вместо понятия «деяние» в данной норме предполагалось внесение формулировки «для совершения заранее определенного действия или бездействия». Под давлением общественности термин «бездействие» был убран из законопроекта. Однако в связи с тем, что в белорусском административно-деликтном праве термин «деяние» понимается именно как «действие или бездействие» (статья 2.1 Кодекса Республики Беларусь об административных правонарушениях), по сути внесенная в законопроект норма предусматривает ответственность за бездействие, не отличаясь от той, что предлагалась в первоначальном виде законопроекта и вызвала возмущение общественности.

Таким образом, любой факт совместного присутствия граждан в заранее оговоренном месте образует состав правонарушения, связанного с нарушением порядка проведения и участия в массовом мероприятии. Примечательным является дополнительное включение в состав возможных признаков пикета организацию сбора граждан через Интернет, либо иные информационные сети.

В статье 4 вводится ограничение для лиц, которые привлекались к административной ответственности за нарушение порядка организации и проведения массовых мероприятий: в течение года после административного взыскания они не могут быть организаторами массового мероприятия. В данном случае можно говорить о создании практики поражения в правах.

В статье 5 закона предусмотрено дополнительное регулирование проведения массовых мероприятий с использованием транспортных средств. Нормы данной статьи фактически делают невозможным проведение таких массовых акций, поскольку требуют указать в заявке на проведение массового мероприятия с использованием транспортных средств не только маршрут движения, но и марку, модель, регистрационный знак транспортного средства, фамилию, имя, отчество, место жительства (пребывания) лица, которое будет управлять транспортным средством.

Для всех видов массовых мероприятий установлено обязательное указание «источников финансирования» в заявке о проведении массового мероприятия. В статье 9 закона вводятся дополнительные объекты, вблизи которых запрещается проведение массовых мероприятий (в частности, не допускается проведение массовых мероприятий на расстоянии ближе 200 метров от места расположения редакций средств массовой информации). Запрещается проведение одновременно нескольких массовых мероприятий в одном месте или по одному маршруту движения. Запрещается до получения разрешения на проведение массового мероприятия, которое может быть выдано государственным органом только за пять дней до даты мероприятия, распространять в глобальной компьютерной сети Интернет или иных информационных сетях информацию о дате, месте и времени его проведения.

Вносимые в закон изменения значительно расширяют полномочия сотрудников органов внутренних дел, которые получают право ограждать территории мест проведения массовых мероприятий, производить фотосъемку, аудио- и видеозапись участников массовых мероприятий, осуществлять пропускной режим, требовать от граждан покинуть место проведения массового мероприятия, если они нарушают общественный порядок и установленные рассматриваемые законом требования, прекращать допуск граждан в место проведения массового мероприятия. Сотрудники органов внутренних дел получают право проводить личный досмотр граждан и досмотр находящихся при них вещей, в том числе с помощью технических и специальных средств. В случае отказа гражданина от личного досмотра либо от досмотра находящихся при нем вещей он не допускается в место проведения массового мероприятия. Фактически узаконены те действия, которые совершали сотрудники органов внутренних дел на массовых мероприятиях до внесения данных изменений.

Закон Республики Беларусь «О массовых мероприятиях в Республики Беларусь» и без указанных изменений имел ярко выраженный ограничительный уклон, допускал только разрешительный порядок и не позволял свободно реализовывать право на мирные собрания. Внесенные изменения еще в большей мере ограничивают права граждан, а также оправдывают в дальнейшем репрессии в отношении организаторов и участников акций, в том числе проводимых с использованием транспортных средств, а также организованных через сеть Интернет.

1.2. Проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» предусматривает изменение административной ответственности за нарушение законодательства о массовых мероприятиях. Статья 23.34 Кодекса Республики Беларусь об административных правонарушениях меняет название на «Нарушение порядка организации или проведения массовых мероприятий» и излагается в новой редакции. Если ранее дифференциация состава данного правонарушения по трем частям этой статьи происходила по признаку совершения его организатором (часть 2) либо повторности (часть 3), то в предлагаемой редакции не только уточнено различие субъекта совершения правонарушения по двум этим частям, но так же отмечено, что административная ответственность наступает в случае, если нет состава уголовного преступления, предусмотренного новой статей 369 – 3 Уголовного кодекса «Нарушение порядка организации и проведения массовых мероприятий».

Важным дополнением к объективной стороне данного правонарушения является включение в него публичных призывов к организации или проведению собрания, митинга, уличного шествия, демонстрации, пикетирования с нарушением установленного порядка их организации или проведения. В сочетании с ранее установленным в Законе Республики Беларусь «О массовых мероприятиях в Республике Беларусь» запретом до получения разрешения на проведение массового мероприятия объявлять в средствах массовой информации о дате, месте и времени его проведения, изготавливать и распространять с этой целью листовки, плакаты и иные материалы – такая норма будет создавать значительные затруднения в оповещении граждан о проведении массовых мероприятий.

Сохранен повышенный размер административного штрафа в случае привлечения к административной ответственности повторно в течение года (часть 3), а также введена ответственность за участие в акции за вознаграждение (часть 4), а также выдачу подобных вознаграждений (часть 5). Примечательной новеллой является введение административной ответственности в виде штрафа от двухсот пятидесяти до пятисот базовых величин по части 5 статьи 23.34 для юридических лиц.

Таким образом, в законодательство об административных правонарушениях внесены изменения и дополнения, которые вызваны введением изменений в Уголовный кодекс Республики Беларусь, а также ужесточена ответственность за повторное совершение правонарушения и некоторые иные виды нарушений порядка организации или проведения массовых мероприятий (в том числе призыв к участию в них).

1.3. Проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» предусматривает изменение Уголовного кодекса с введением уголовной ответственности за нарушение законодательства о массовых мероприятиях. Предлагается дополнить Уголовный кодекс Республики Беларусь новой статьей 369-3 «Нарушение порядка организации или проведения массовых мероприятий».

Диспозиция данной статьи сформулирована следующим образом: «публичные призывы к проведению собрания, уличного шествия, демонстрации или пикетирования с нарушением установленного порядка их организации или проведения, либо вовлечения лиц в участие в таких массовых мероприятий путём насилия, угрозы, применения насилия, обмана или выплаты вознаграждения, либо иная организация или проведение таких массовых мероприятий, если их проведение повлекло по неосторожности гибель людей, причинение тяжкого телесного повреждения одному или нескольким лицам или причинение ущерба в крупном размере при отсутствии признаков преступлений, предусмотренных статьями 293 и 342 настоящего Кодекса».

Такая формулировка диспозиции статьи 3693 Уголовного кодекса фактически допускает применении так называемого объективного вменения, то есть привлечения лица к уголовной ответственности без установления его вины. Уголовное законодательство Беларуси запрещает построение уголовной ответственности на принципе объективного вменения, когда во внимание принимаются только опасность поступка человека и его вредные результаты, а психическое отношение лица к содеянному остается без оценки (либо привлечение лиц к уголовной ответственности в случае, когда их действия вообще не состоят в причинной связи с причинённым вредом, но наказание лица является целесообразным по каким-либо, в том числе политическим, мотивам). Вина, является субъективной стороной любого состава преступления и должна отображать сознание, волю, эмоциональные переживания лица совершившего преступление, его отношение к наступившим последствиям (желания их наступления). В данном случае предлагаемая уголовная ответственность может наступать без учёта наличия либо отсутствия умысла либо неосторожности, то есть вины лица в любой ее форме.

Лицо привлекается к ответственности за призывы к участию в несанкционированных массовых мероприятиях, в случае, если их проведение повлекло по неосторожности гибель людей, причинение тяжкого телесного повреждения одному или нескольким лицам либо причинение ущерба в крупном размере.

Во-первых, в данном случае лицо может быть привлечено к уголовной ответственности только в случае, если, призывая к участию в несанкционированном массовом мероприятии, оно осознавало либо предвидело возможность наступления описанных выше вредных последствий – то есть при наличии вины в действиях лица (в форме умысла либо по неосторожности). В данном же случае лицо, призывая только лишь к участию в несанкционированном массовом мероприятии (не к массовым беспорядкам либо групповым действиям, грубо нарушающим общественный порядок), может вообще не предвидеть будущих возможных описанных в статье вредных последствий – то есть в таком случае в действиях лица нет состава преступления, даже совершенного по неосторожности.

Во-вторых, ответственность лица находится в прямой зависимости от действий третьих лиц, которые могут совершать преступные действия независимо от воли лица, призвавшего к участию в несанкционированном массовом мероприятии.

В-третьих, подобная конструкция статьи делает возможным умышленные действия властей по искусственному и заведомо ложному привлечению лица, призвавшего к массовому мероприятию, к уголовной ответственности по данной статье. Например, через искусственное «создание» ущерба в крупном размере путём предъявления финансовых претензий в гражданско-правовом порядке в связи с нанесённым вредом, либо специально подготовленные властью провокационные действия третьих лиц. Крупным размером в данной статье считается ущерб в размере более 500 базовых величин (около 1000 евро), что не является значительной суммой. В белорусской практике последних лет уже были случаи, когда к участникам и организаторам массовых мероприятий предъявлялись материальные иски о якобы нанесённом материальном вреде в связи с проведением данных мероприятий (случай оппозиционных политиков-организаторов «Европейского марша» в 2007 году, случай стихийного митинга на пограничном переезде «Брузги» в 2011 г.).
Санкция данной статьи предусматривает наказание в виде ареста сроком до шести месяцев, или ограничением свободы на срок до трёх лет, или лишением свободы на тот же срок. Таким образом, в рамках расследования такого преступления возможно применение к обвиняемому или подозреваемому меры пресечения в виде заключения под стражу.

Таким образом, данная статья по нашему мнению может привести к привлечению к уголовной ответственности граждан без наличия вины в связи с реализацией ими права на мирные собрания, а так же к политически мотивированному уголовному преследованию граждан.
Проекты подготовленных изменений в законодательство о массовых мероприятиях противоречат Руководящим принципам ОБСЕ по свободе мирных собраний, предусматривающим, в том числе, презумпцию в пользу проведения собраний, обязанность государства защищать мирное собрание, соразмерность ограничений в отношении свободы собраний и надлежащую практику административного регулирования.

2. ИЗМЕНЕНИЯ В ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ О ПОЛИТИЧЕСКИХ ПАРТИЯХ, ОБЩЕСТВЕННЫХ ОБЪЕДИЕНИЯХ И ИНОСТРАННОЙ БЕЗВОЗМЕЗДНОЙ ПОМОЩИ

2.1. Проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» предусматривает внесение изменений в Закон Республики Беларусь «Об общественных объединениях». В частности, предлагается статью 7 дополнить частью 3 следующего содержания: «деятельность общественных объединений, [и их] союзов, направленная на содействие предоставлению иностранными государствами гражданам Республики Беларусь льгот и преимуществ в связи с политическими, религиозными взглядами или национальной принадлежностью в нарушение законодательства, запрещается». Очевидно, что данная норма вносится в законодательство в качестве меры реализации мнения Конституционного Суда Республики Беларусь, выраженного в решении «О позиции Конституционного Суда Республики Беларусь по Закону Республики Польша «О «карте поляка» от 7 апреля 2011 года.

Однако реализация этой позиции Конституционного Суда в виде закрепления ее в законодательстве произошла в крайне неудачной форме. В частности, включение в данную норму признака «религиозных, политических взглядов» (а не принадлежности к каким-либо общественным объединениям или партиям) юридически ставит под сомнение деятельность религиозных организаций, имеющих отношение к зарубежным религиозным и культовым центрам, и принадлежащих к соответствующим конфессиям верующих (ислам, христианство, иудаизм). Это положение, несмотря на свою неопределенность, может быть явным образом истолковано как основание для ограничения белорусских общественных объединений в работе с иностранными организациями по вопросам оказания материальной или иной поддержки граждан, которые поддерживают определенные политические или религиозные взгляды (в частности, «Программа Калиновского» для студентов, отчисленных из университетов по политическим мотивам, либо оказание содействие паломникам при организации визитов в места, связанные с религиозным культом и так далее).

2.2. Проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» предусматривает значительное изменение режима предоставления иностранной безвозмездной помощи. Проект уточняет режим использования иностранной безвозмездной помощи, а так же предусматривает учреждение дополнительных ограничений для получения финансирования политическими партиями. Однако при этом значительно ужесточается ответственность за нарушение порядка получения иностранной безвозмездной помощи.

Проектом предусмотрено введение в Закон Республики Беларусь «Об общественных объединениях» нормы, запрещающей республиканским и местным общественным объединениям, их союзам хранить денежные средства, драгоценные металлы и иные ценности в банках и небанковских кредитно-финансовых организациях, находящихся на территории иностранных государств. Данный запрет аналогичен тому, который действует в отношении политических партий и их союзов, но не распространяется на международные общественные объединения, их организационные структуры, фонды и учреждения. При этом в отношении всех белорусских юридических лиц действует ограничение по открытию счетов за рубежом: при отсутствии разрешения Национального банка такое действие образует состав уголовного преступления.

Таким образом, данный проект закона вводит дискриминационную норму в отношении общественных объединений по сравнению с другими юридическими лицами Беларуси.

2.3. В части финансирования политической деятельности Проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» устанавливает ограничения для получения партиями пожертвований от тех юридических лиц-резидентов Республики Беларусь, которые относятся к организациям с иностранными инвестициями, а так же от организаций, получавших в течение года, предшествующего дню внесения пожертвования, иностранную безвозмездную помощь от иностранных государств, иностранных организаций, международных организаций, иностранных граждан и лиц без гражданства, а также от анонимных жертвователей, если полученная этими организациями иностранная безвозмездная помощь не была ими возвращена предоставившим ее иностранным государствам, иностранным организациям, международным организациям, иностранным гражданам и лицам без гражданства или в случае невозможности возврата не была перечислена (передана) в доход государства до дня внесения пожертвования политической партии (часть 3 статьи 24 Закона Республики Беларусь «Об общественных объединениях»). Предлагается так же установить, что денежные средства и иное имущество, полученные политическими партиями, союзами и созданными ими юридическими лицами из запрещенных источников, должны быть переданы в доход государства, а при отказе от добровольной передачи они взыскиваются в доход государства в судебном порядке.

Наряду с ограничением зарубежного финансирования политических партий предлагается ограничить и получение денежных средств в избирательные фонды, которые теперь предусмотрены белорусским избирательным законодательством. Проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» предусматривает внесение в Избирательный кодекс Республики Беларусь следующих ограничений: запрещается вносить пожертвования в избирательные фонды кандидатов организациям, получавшим в течение года, предшествующего дню внесения пожертвования, иностранную безвозмездную помощь от иностранных государств, иностранных организаций, международных организаций, иностранных граждан и лиц без гражданства, а также от анонимных жертвователей, если полученная этими организациями иностранная безвозмездная помощь не была ими возвращена предоставившим ее иностранным государствам, иностранным организациям, международным организациям, иностранным гражданам и лицам без гражданства или в случае невозможности возврата не была перечислена (передана) в доход государства до дня внесения пожертвования в избирательные фонды. Аналогичный запрет предлагается ввести и в отношении организаций, зарегистрированных в установленном порядке менее чем за один год до дня внесения пожертвования в избирательный фонд.

2.4. Проект Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» существенно ужесточает ответственность за нарушение порядка получения иностранной безвозмездной помощи, предлагая наряду с ужесточением уже существующей административной ответственностью (и возможностью ликвидации общественных объединений и политических партий за подобные нарушения) введение и уголовной ответственности.

Существующая ранее статья 23.23. Кодекса Республики Беларусь об административных правонарушениях «Нарушение порядка использования иностранной безвозмездной помощи» изменяет объективную сторону правонарушения. Если действующая редакция части 2 данной статьи устанавливала ответственность за нецелевое использование иностранной безвозмездной помощи или на цели, запрещенные законодательством, то теперь данный состав включает в себя любое использование иностранной безвозмездной помощи с нарушением законодательства. С учетом того, что белорусское бухгалтерское, хозяйственное, налоговое законодательство, а так же законодательство о делопроизводстве имеют многочисленные пробелы и нормы, не исключающие двойное толкование, данное изменение будет означать фактическую возможность привлечения к административной ответственности любого получателя иностранной безвозмездной помощи при наличии каких-либо формальных нарушений, выявленных проверяющими.

Статью 23.24. Кодекса Республики Беларусь об административных правонарушениях, которая в действующей редакции имеет название «Предоставление иностранным гражданином или лицом без гражданства иностранной безвозмездной помощи на цели, запрещенные законодательством» предлагается назвать по-новому: «Нарушение законодательства об иностранной безвозмездной помощи». При этом в сохранившейся части 1 данной статьи специальный субъект и объективная сторона правонарушения остались неизменными: «предоставление иностранным гражданином или лицом без гражданства иностранной безвозмездной помощи на осуществление деятельности, запрещенной законодательством Республики Беларусь влечет за собой депортацию с конфискацией этой помощи».

Однако в эту статью вводится часть 2, дополняющая объективную сторону деяния: получение, а равно хранение, перемещение иностранной безвозмездной помощи для осуществления экстремистской деятельности или других деяний, запрещенных законодательством, либо финансирования политических партий, союзов (ассоциаций) политических партий, подготовки или проведения выборов, референдумов, отзыва депутата, члена Совета Республики Национального собрания Республики Беларусь, организации или проведения собраний, митингов, уличных шествий, демонстраций, пикетирования, забастовок, изготовления или распространения агитационных материалов, проведения семинаров или других форм политической и агитационно-массовой работы среди населения, если в этих деяниях нет состава преступления, – влекут наложение штрафа в размере от пятидесяти до двухсот базовых величин с конфискацией этой помощи, а на юридическое лицо – до ста процентов стоимости иностранной безвозмездной помощи с конфискацией этой помощи.

Таким образом, данная новелла не только ужесточает ответственность юридических лиц, осуществляющих действия с иностранной безвозмездной помощью. По существу, в статье 23.24. законодатель, как и в статье 23.23., решил распространить административную ответственность на все возможные нарушения, которые могут иметь место при операциях с иностранной безвозмездной помощью: формулировка «других деяний, запрещенных законодательством» в сочетании с расширенным толкованием нарочито неопределенного понятия «агитационно-массовой работы среди населения» создает богатое пространство для квалификации любой деятельности в рамках получения иностранной безвозмездной помощи как правонарушения.
Особую тревогу в этой связи вызывает предлагаемое включение в Уголовный кодекс статьи 369-2 «Получение иностранной безвозмездной помощи в нарушение законодательства Республики Беларусь», которая имеет административную преюдицию с частью 2 статьи 23.24. Кодекса об административных правонарушениях. Таким образом, совершение в течение года после наложения административного взыскания по части 2 статьи 23.24. Кодекса об административных правонарушениях аналогичного нарушения будет влечь за собой уже уголовную ответственность по статье 369-2 Уголовного кодекса «Получение иностранной безвозмездной помощи в нарушение законодательства Республики Беларусь».

Объективная сторона предлагаемой статьи 3692 Уголовного кодекса «Получение иностранной безвозмездной помощи в нарушение законодательства Республики Беларусь» дублирует объективную сторону правонарушения, предусмотренного частью 2 статьи 23.24. Кодекса об административных правонарушениях. Данной нормой Уголовного кодекса предлагается установить, что получение, а равно хранение, перемещение иностранной безвозмездной помощи для осуществления экстремистской деятельности или других деяний, запрещенных законодательством Республики Беларусь, либо финансирования политических партий, союзов (ассоциаций) политических партий, подготовки или проведения выборов, референдумов, отзыва депутата, члена Совета Республики Национального собрания Республики Беларусь, организации или проведения собраний, митингов, уличных шествий, демонстраций, пикетирования, забастовок, изготовления или распространения агитационных материалов, проведения семинаров или других форм политической и агитационно-массовой работы среди населения, совершенные в течение года после наложения административного взыскания за такие же нарушения, – наказываются штрафом, или арестом на срок до трех месяцев, или ограничением свободы на срок до трех лет, или лишением свободы на срок до двух лет.

В отношении данной статьи справедливы претензии, которые можно предъявить к формулировкам части 2 статьи 23.24. Кодекса об административных правонарушениях. Термин «других деяний, запрещенных законодательством» в сочетании с расширенным толкованием нарочито неопределенного понятия «агитационно-массовой работы среди населения», при наличии не снятого административного взыскания позволяет квалифицировать как уголовное деяние любую деятельность, связанную с получением и использованием иностранной безвозмездной помощи. С другой стороны, юридическая трактовка формулировки «получение… для осуществления экстремистской деятельности или других деяний, запрещенных законодательством» позволяет расценивать данный состав как формальный с прямым умыслом: необходимо прямое намерение совершения экстремистской деятельности или других деяний. К сожалению, включение в состав цели «агитационно-массовой работы» практически позволяет любую деятельность в направлении просвещения граждан квалифицировать как предусмотренную данной статьей. В этом контексте особую тревогу вызывает также включение в состав как административной, так и уголовной ответственности получение, хранение и перемещение иностранной безвозмездной помощи для финансирования проведения любых семинаров, без определения их цели и тематики.

Понятия, используемые в указанных статьях Кодекса об административных правонарушениях и Уголовного кодекса, определяются Декретом президента «О получении и использовании иностранной безвозмездной помощи» № 24 от 28 ноября 2003 года. В частности, под иностранной безвозмездной помощью понимаются денежные средства, в том числе в иностранной валюте, товары (имущество), безвозмездно предоставляемые в пользование, владение, распоряжение организациям и физическим лицам Республики Беларусь иностранными государствами, международными организациями, иностранными организациями и гражданами, а также лицами без гражданства и анонимными жертвователями. К иностранной безвозмездной помощи относятся, в том числе, беспроцентные займы, взносы иностранных учредителей (членов) беларусских некоммерческих организаций, а также средства, передаваемые в рамках утвержденных смет, предоставленные организациям и физическим лицам Республики Беларусь вышеуказанными субъектами.

Важно отметить, что ужесточение административной ответственности и введение уголовной ответственности будет распространяться не только на лиц, получающих помощь в составе политических партии либо общественных объединений, но и на иных физических лиц, не афиллированных с политическими или иными объединениями.

Почти одновременно иными актами изменен объем зарубежной безвозмездной помощи, не подлежащей регистрации в Департаменте по гуманитарной деятельности Управления делами президента (орган, на который возложена регистрация иностранной безвозмездной помощи, без которой ее использование является незаконным). С 11 октября 2011 года вступает в силу постановление Управления делами Президента Республики Беларусь от 26 сентября 2011 года № 10 “О внесении изменений в Инструкцию о порядке регистрации, учета, получения и использования иностранной безвозмездной помощи”, в соответствии с которым увеличивается размер иностранной безвозмездной помощи (со 100 на 500 базовых величин), полученной физическими лицами посредством банковских и почтовых переводов, подлежащей учету в Департаменте по гуманитарной деятельности Управления делами Президента Республики Беларусь без оформления удостоверения о регистрации иностранной безвозмездной помощи. Таким образом, при получении физическим лицом Республики Беларусь посредством банковских и почтовых переводов денежных средств для личных нужд в размере до 17 500 000 белорусских рублей (около 1500 евро) в месяц, в Департамент по гуманитарной деятельности за их регистрацией обращаться не следует. В то же время исходя из соотношения нормы, предлагаемой к внесению в Уголовный кодекс, и норм Декрета № 24 можно предполагать, что использование указанной нерегистрируемой в Департаменте суммы на нужды деятельности, перечисленной в диспозиции уголовной статьи, может трактоваться как преступное деяние и влечь ответственность по статье 3692 Уголовного кодекса.

3. ИЗМЕНЕНИЯ В ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ О СПЕЦСЛУЖБАХ

3.1. Расширение полномочий органов государственной безопасности. Обсуждаемый проект Закона Республики Беларусь «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Беларусь «Об органах государственной безопасности Республики Беларусь» представляет интерес для анализа в части установления объема прав органа государственной безопасности и порядка применения его сотрудниками физической силы, специальных средств, оружия, боевой и специальной техники.

В соответствии с действующей редакцией Закона (ст.14) органам государственной безопасности предоставляется право входить беспрепятственно, при необходимости с повреждением запирающих устройств и других предметов, в любое время суток в жилище или иные законные владения физических лиц, в помещения и (или) иные объекты государственных органов и иных организаций (за исключением помещений и иных объектов дипломатических, консульских и иных представительств иностранных государств, международных организаций, пользующихся в соответствии с международными договорами Республики Беларусь дипломатическим иммунитетом, и помещений, в которых проживают сотрудники этих представительств, организаций и их семьи) и осматривать их при преследовании лиц, подозреваемых в совершении преступления, либо при наличии достаточных оснований полагать, что там совершается или совершено преступление, дознание и предварительное следствие по которому законодательными актами Республики Беларусь отнесены к ведению органов государственной безопасности, или находится лицо, скрывшееся от органов, ведущих уголовный процесс, либо при производстве неотложных следственных действий с последующим сообщением об этом прокурору в течение двадцати четырех часов.

Новая редакция указанной статьи Закона сделала необязательным сообщение прокурору о нарушении неприкосновенности жилища, что, безусловно может негативно влиять на степень защищенности указанного права. В целом объем этого права соответствует правам сотрудника органа внутренних дел, закрепленный Законом Республики Беларусь “Об органах внутренних дел Республики Беларусь”.

3.2. К новым правам органа государственной безопасности можно отнести право осуществлять внешнюю разведку в сфере шифрованной и других видов специальной связи
с территории Республики Беларусь путем использования радиоэлектронных средств и методов, а также право производить при проходе (проезде) на охраняемые объекты органов государственной безопасности и при выходе (выезде) с таких объектов личный досмотр физических лиц, досмотр находящихся при них вещей, документов, транспортных средств и провозимых на них вещей, в том числе с применением специальных технических средств. При отсутствии каких-либо ограничений можно предположить, что адвокаты, посещающие СИЗО КГБ, могут быть подвергнуты указанным процедурам (личный досмотр, досмотр вещей, документов). Очевидно, что при это будут нарушены права на независимость адвоката и обеспечение адвокатской тайны.

3.3. Значительные изменения претерпели положения о применении сотрудниками органа государственной безопасности оружия и специальных средств. Принципиально изменена статья 16 Закона – «Применение оружия, специальных средств и физической силы», Закон дополнен статьей 16-1 «Применение физической силы», статьей 16-2 «Применение специальных средств», статьей 16-3 «Применение и использование оружия» и статьей 16-4 « Применение боевой и специальной техники».

В настоящее время объем полномочий сотрудника органов государственной безопасности практически идентичен установленному для сотрудников органов внутренних дел, органов и подразделений по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь, органов финансовых расследований, военнослужащих внутренних войск. Однако исследуемый Закон, как и законы, регулирующие деятельность перечисленных органов, содержит открытый перечень случаев, когда сотрудником органа могут быть применены специальные средства, оружие, боевая и специальная техника, предусматривая ее применение и «в иных случаях, определяемых Президентом Республики Беларусь».

(Закон Республики Беларусь от 16.07.2009 N 45-З “Об органах и подразделениях по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь”)

(Закон Республики Беларусь от 16.07.2008 N 414-З “Об органах финансовых расследований Комитета государственного контроля Республики Беларусь”)

(Закон Республики Беларусь от 03.06.1993 N 2341-XII “О внутренних войсках Министерства внутренних дел Республики Беларусь”)

(Закон Республики Беларусь от 17.07.2007 N 263-З “Об органах внутренних дел Республики Беларусь”)

Следует отметить, что условия применения физической силы, специальных средств, боевой и специальной техники, применения (использования) оружия, закрепленные Законом Республики Беларусь от 08.05.2009 N 16-З “О государственной охране” представляют из себя закрытый перечень.
Закрытый перечень случаев правомерного применения оружия устанавливает Инструкция Государственного таможенного комитета Республики Беларусь от 02.02.1993 “О порядке приобретения, перевозки, хранения, учета и использования огнестрельного оружия и боеприпасов к нему в системе органов государственного таможенного контроля Республики Беларусь” и утвержденное Указом Президента Республики Беларусь от 09.03.2009 N 125 “О некоторых вопросах охраны государственной границы Республики Беларусь” “Положение о порядке применения оружия, боевой и специальной техники при охране Государственной границы Республики Беларусь”.

3.4. Проект Закона Республики Беларусь «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Беларусь «Об органах государственной безопасности Республики Беларусь» предусматривает, что сотрудник органов государственной безопасности не несет ответственности за вред, причиненный в связи с применением физической силы, специальных средств, боевой и специальной техники, применением (использованием) оружия в предусмотренных настоящим Законом и иными законодательными актами случаях, если им не превышены пределы необходимой обороны или меры, необходимые для пресечения преступлений и иных правонарушений, задержания лиц, их совершивших, преодоления противодействия законным требованиям сотрудников органов государственной безопасности, если ненасильственные способы не обеспечивают исполнения возложенных на них служебных обязанностей; он действовал во исполнение обязательного для него приказа или распоряжения, отданных в установленном порядке, за исключением совершения им умышленного преступления по заведомо преступному приказу или распоряжению; он действовал в условиях обоснованного профессионального риска или крайней необходимости.

При этом новый законопроект предлагает изложить статью 19 Закона Республики Беларусь «Об органах государственной безопасности Республики Беларусь» в новой редакции, определив, что «Сотрудники органов государственной безопасности имеют право на обоснованный профессиональный риск. Причинение ими вреда при обоснованном профессиональном риске не является правонарушением. Профессиональный риск признается обоснованным, если совершенное сотрудником органов государственной безопасности деяние объективно вытекало из сложившейся обстановки, а поставленная цель не могла быть достигнута не связанными с риском деяниями и сотрудник органов государственной безопасности, допустивший профессиональный риск, принял все возможные меры для предотвращения вреда». В данном случае законодатель в определении основания для профессионального риска заменяет понятие «законной цели» на понятие «поставленной цели», что коренным образом меняет содержание понятия профессионального риска. В новой правовой конструкции основанием для освобождения сотрудников органов государственной безопасности от ответственности за вред, причиненный их деятельностью, является не закон, а текущая целесообразность и приказ.

Таким образом, проект закона создает предпосылки для нарушения прав граждан на неприкосновенность жилища и иных законных владений граждан, а также свободу, неприкосновенность и достоинство личности.

3.5. Согласно проекту Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь по вопросам оборота оружия и осуществления охранной деятельности» в данный закон вносятся многочисленные изменения, в том числе некоторые из них связаны с расширением полномочий спецслужб наряду с дополнительными ограничениями в пользовании оружием работниками иных организаций.

4. ИЗМЕНЕНИЯ В УГОЛОВНОМ КОДЕКСЕ

4.1. Помимо введения новых статей, указанных в пунктах 1.3 и 2.4 настоящей аналитической записки, проектом Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» предусмотрено внесение изменений в ряд иных статей Уголовного кодекса.

4.2. Так, проектом Закона Республики Беларусь «О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь» предусмотрено изменение состава преступления по статье 356 Уголовного кодекса «Измена государству». Диспозиция статьи 356 Уголовного кодекса – «Измена государству» в настоящее время сформулирована следующим образом: «Выдача государственной тайны иностранному государству, иностранной организации или их представителю, либо шпионаж, либо переход на сторону врага во время войны или вооруженного конфликта, либо оказание иностранному государству помощи в проведении враждебной деятельности против Республики Беларусь путем совершения преступлений против государства по заданию органов или представителей иностранного государства, умышленно совершенные гражданином Республики Беларусь в ущерб внешней безопасности Республики Беларусь, ее суверенитету, территориальной неприкосновенности, национальной безопасности и обороноспособности». Такая формулировка диспозиции статьи не оставляет места для расширительного толкования и практически не нуждается в комментариях.

Новая редакция диспозиции указанной статьи: «Выдача иностранному государству, иностранной организации или их представителю государственных секретов Республики Беларусь, а равно сведений, составляющих государственные секреты других государств, переданных Республике Беларусь в соответствии с законодательством Республики Беларусь, либо шпионаж, либо агентурная деятельность, либо переход на сторону врага во время войны или вооруженного конфликта, либо иное оказание помощи иностранному государству, иностранной организации или их представителю в проведении деятельности в ущерб национальной безопасности Республики Беларусь, умышленно совершенные гражданином Республики Беларусь».

Новой формой измены государству стала «агентурная деятельность» и «иное оказание помощи иностранному государству, иностранной организации или их представителю в проведении деятельности в ущерб национальной безопасности Республики Беларусь». Использование в уголовном законодательстве формулировки «иное оказание помощи иностранному государству, иностранной организации или их представителю» создает пространство для произвольного расширительного толкования данной нормы, что позволит квалифицировать как измену государству действия, непосредственно не наносящие ущерба национальной безопасности.

При этом Концепция национальной безопасности Республики Беларусь, утвержденная Указом президента от 9 ноября 2010 г. № 575 дает очень широкие дефиниции понятиям «национальная безопасность» и «национальные интересы». Национальная безопасность – состояние защищенности национальных интересов Республики Беларусь от внутренних и внешних угроз. Национальные интересы – совокупность потребностей государства по реализации сбалансированных интересов личности, общества и государства, позволяющих обеспечивать конституционные права, свободы, высокое качество жизни граждан, независимость, территориальную целостность, суверенитет и устойчивое развитие Республики Беларусь.

4.3. Понятие «агентурная деятельность» (очевидно, по аналогии с определением шпионажа) закрепляется введенной статьей 358-1 Уголовного кодекса «Агентурная деятельность». Она предусматривает ответственность за «Вербовку гражданина Республики Беларусь либо иные действия, совершенные иностранным гражданином или лицом без гражданства в целях проведения деятельности в ущерб национальной безопасности Республики Беларусь». Таким образом, криминализируется вербовка гражданина Республики Беларусь либо иные действия, совершенные гражданином Беларуси в целях проведения деятельности в ущерб национальной безопасности Республики Беларусь. Такой вид «измены государству» является неопределенным, может произвольно толковаться и служить инструментом для необоснованного привлечения к уголовной ответственности. Таким же образом следует охарактеризовать «иное оказание помощи иностранному государству, иностранной организации или их представителю в проведении деятельности в ущерб национальной безопасности Республики Беларусь» как вид измены государству. При этом следует обратить внимание на то, что используемые формулировки оставляют место для объективного вменения. Отсутствие в законодательстве дефиниции понятия «вербовка» может создать предпосылки для произвольного распространения данного состава преступления на различные формы сотрудничества и коммуникаций белорусских граждан с иностранными гражданами.

4.4. Криминализируется изменениями в Уголовный кодекс также «Установление гражданином Республики Беларусь сотрудничества на конфиденциальной основе со специальной службой, органом безопасности или разведывательным органом иностранного государства при отсутствии признаков измены государству»
(статья 356-1 УК). Основания для привлечения к уголовной ответственности по данной статье могут быть произвольно расширены за счет неопределенного термина «специальная служба иностранного государства» и за счет неопределенности термина «установление сотрудничества на конфиденциальной основе». Таким образом, вносимые в Уголовный кодекс Республики Беларусь изменения могут стать орудием произвольного привлечения к уголовной ответственности лиц, сотрудничающих в различных формах с международными организациями и контактирующих с иностранными гражданами и учреждениями.

4.5. Изменена статья 358 Уголовного кодекса «Шпионаж»: теперь в данной статье используется не термин «государственная тайна», а термин «государственные секреты Республики Беларусь а равно […] государственные секреты других государств, переданные Республике Беларусь в соответствии с законодательством Республики Беларусь». Государственная тайна – сведения, в результате разглашения или утраты которых могут наступить тяжкие последствия для национальной безопасности Республики Беларусь. Государственные секреты с(ведения, составляющие государственные секреты) – сведения, отнесенные в установленном порядке к государственным секретам, защищаемые государством в соответствии с настоящим Законом и другими актами законодательства Республики Беларусь. Для государственной тайны установлены степени секретности «Особой важности», «Совершенно секретно», а для служебной тайны – «Секретно». Таким образом, произошло существенное расширение объема сведений, которые могут быть предметом шпионажа.

4.6. Изменена статья 293 Уголовного кодекса «Массовые беспорядки»: в перечень признаков массовых беспорядков включен союз «или», создающий альтернативность этих признаков. Таким образом, по сути, законодатель легализует ту практику, которая имела место в отношении участников и организаторов протестов против фальсификации выборов 19 декабря 2010 года. Позиция адвокатов по тем делам состояла в том, что в число объективных признаков состава преступления по данной статье должны входить все из перечисленных явлений – насилие над личностью, погромы, поджоги, уничтожение имущества, вооруженное сопротивление представителям власти. Формулировка «Организация массовых беспорядков, сопровождавшихся насилием над личностью, погромами, поджогами, уничтожением имущества или вооруженным сопротивлением представителям власти» дезавуирует такую позицию.

Таким образом, проекты Закона Республики Беларуси “О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Беларусь “О массовых мероприятиях в Республике Беларусь”, Закона Республики Беларусь “О внесении дополнений и изменений в некоторые законы Республики Беларусь”, Закона Республики Беларусь “О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Беларуси “Об органах государственной безопасности Республики Беларусь” противоречат Конституции Республики Беларусь (статьи 25, 33, 35, 36), а также Всеобщей декларации прав человека и международным обязательствам Республики Беларусь, в частности, Международному пакту о гражданских и политических правах, Руководящим принципам ОБСЕ по свободе мирных собраний.

Паводле spring96.org,
Падрыхтаваў Алесь ЛЕТА,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Цэтлікі: ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>