2012 12/08

Алег Агеяў, Менск

На запыт сябры ГА “БАЖ” Хрысьціны кансультацыю па адзначаным пытаньні даюць юрысты Алег Агеяў і Аляксандар Журба.

Алег Агеяў:

“На пытаньне «Дзе ў Беларусі можна ажыцьцяўляць фота ці відэаздымкі?» з праўнага пункту гледжаньня коратка адказаць не заўсёды проста.

Юрыдычна фатаграфаваньне й відэаздымкі – гэта рэалізацыя права на атрыманьне й захоўваньне інфармацыі (некаторыя юрысты ўжываюць спэцыяльны тэрмін «фіксацыя матэрыяльных аб’ектаў пры дапамозе адмысловых тэхнічных сродкаў і прыладаў”).

Такім чынам, фота й відэаздымкі можна ажыцьцяўляць УСЮДЫ, дзе гэта не забаронена законам.

Застаецца толькі разабрацца, якімі нарматыўнымі актамі ўстаноўлены названыя вышэй абмежаваньні на права фатаграфаваць і весьці відэазапіс.

У якіх месцах здымаць можна, а ў якіх не?

Пры адказе на гэта пытаньне неабходна зыходзіць з заканадаўча ўстаноўленых забаронаў на здымкі.

Законам абмяжоўваецца права на здымкі:

– У месцах адбыцьця пакараньня без дазволу. «Кіна-, фота- і відэаздымкі аб’ектаў, якія забясьпечваюць бясьпеку ўстановаў і ахову асуджаных, ажыцьцяўляецца з дазволу адміністрацыі ўстановаў альбо вышэйстаячых ворганаў кіраваньня ўстановамі, якiя выконваюць пакараньне» (ч. 4 арт. 22 Крымінальна-выканаўчага кодэксу);

– У зале суда падчас працэсу без дазволу суда й бакоў («Кіна- і фотаздымкі, відэазапіс, наўпростая радыё- і тэлетрансляцыя дапускаюцца з дазволу суда ды з улікам меркаваньня юрыдычна зацікаўленых у зыходзе справы асобаў, якія ўдзельнічаюць у справе.» – арт. 271 Грамадзянскага працэсуальнага кодэксу. «Кіна-, фотаздымкі, гука- і відэазапісы, а таксама трансляцыя судовага паседжаньня па радыё й тэлебачаньні дапускаюцца з дазволу гаспадарчага суда, які разглядаў справу, з улікам меркаваньняў асобаў, якія ўдзельнічаюць у ім.» – арт. 176 Гаспадарчага працэсуальнага кодэксу . «Прысутныя ў адкрытым судовым паседжаньні маюць права весьці пісьмовы й магнітафонны запіс. «Фота-, кіназдымкі ды відэазапісы дапускаюцца з дазволу старшыні ў судовым паседжаньні ды са згоды бакоў» – п. 6, арт. 287 Крымінальна-працэсуальнага кодэксу);

– На борце самалёту. «Пасажырам незалежна ад займаемай пасады забараняецца: карыстацца відэа-, фота-, кінакамэрамі, біноклямі ды радыёапаратурай» (п. 80 Авіяцыйных правілаў паветраных перавозак дзяржаўнай авіяцыі РБ, зацьверджаных пастановай Міністэрства абароны);

– На пунктах памежнага кантролю. «Фізічным асобам забараняецца весьці фота-, відэаздымкі …» (п. 1.4 Пастановы Дзяржаўнага памежнага камітэту “Аб парадку праходжаньня памежнага кантролю ў пунктах пропуску праз дзяржаўную мяжу Рэспублікі Беларусь грамадзянамі РБ, замежнымі грамадзянамі ды асобамі без грамадзянства»);

– У музэях без суправаджэньня супрацоўнікаў. «На працягу ўсяго часу вытворчасьці кінафотаздымкаў альбо тэлевізыйных перадачаў кінаапэратараў, тэлеапэратараў, фатографаў ды іншых павінны суправаджаць прадстаўнікі музэю (захавальнік адзьдзелу, працаўнік нутранай аховы, іншыя работнікі музэю). Пры гэтым варта забясьпечыць бясьпеку пракладкі кабэльных магістраляў, ўсталяваньня й размяшчэньня тэлевізыйных і кінакамэраў, юпітэраў, сафітаў ды іншага абсталяваньня» (п. 248 Правілаў па ахове працы ў музэях);

– У месцах, дзе праводзяцца азартныя гульні ды (альбо) прымаюцца стаўкі ў азартных гульнях. «Наведвальнікам ігральных установаў забараняецца весьці кіна-, фота- і відэаздымкі наведвальнікаў ігральнай установы без іхнага дазволу й дазволу спэцыяльна ўпаўнаважанай службовай асобы арганізатара азартных гульняў» (п. 16 Палажэньня «Аб ажыцьцяўленьні дзейнасьці ў сфэры ігральнага бізнэсу на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь”, зацьверджанага Указам прэзыдэнта № 9 ад 2005/01/10).

Акрамя таго, могуць абмяжоўвацца фота- і відэаздымкі ў парадку, вызначаным законам “Аб дзяржаўнай ахове» (гл. ніжэй).

Хто можа забараняць здымкі?

У Беларусі на сёньняшні дзень ахоўнай дзейнасьцю займаюцца структуры, якія можна падзяліць на 4 групы:

– Дзяржаўная ахова (Служба бясьпекі Прэзыдэнта);

– Спэцыяльны ворган аховы (Дэпартамэнт аховы МУС);

– Ваенізаваная ахова;

– Падразьдзяленьні аховы арганізацыяў, якія ня маюць права стварэньня ваенізаванай аховы.

З усіх пералічаных структураў аховы толькі Службе бясьпекі Прэзыдэнта на ахоўных аб’ектах, у месцах знаходжаньня ахоўных асобаў прадстаўлена права ўстанаўліваць абавязковыя для выкананьня правілы фота- і відэаздымкаў ахоўных асобаў, ахоўных аб’ектаў, аўтамабіляў спэцыяльнага прызначэньня ды іншых транспартных сродкаў, прызначаных для перамяшчэньня ахоўных асобаў. (Закон «Аб дзяржаўнай ахове»).

Да ахоўных асобаў дадзены закон адносіць Прэзыдэнта, Прэм’ер-міністра, Старшыню Савета Рэспублікі, Старшыню Палаты прадстаўнікоў, кіраўнікоў замежных дзяржаваў і ўрадаў, сябраў іхных сем’яў і іншых замежных дзяржаўных, палітычных (грамадзкіх) дзеячоў падчас знаходжаньня на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, а таксама іншых асобаў, якiя вызначаюцца Прэзыдэнтам Рэспублiкi Беларусь.

Ахоўныя аб’екты ў дадзеным законе гэта – будынкі, пабудовы, збудаваньні, тэрыторыі й акваторыі, вызначаныя Прэзыдэнтам. Аднак у вольным доступе пераліку аб’ектаў, якія падлягаюць ахове менавіта Службай бясьпекі Прэзыдэнта, і на якіх могуць быць забаронены здымкі, у цяперашні час няма. Нават існуючы «Пералiк аб’ектаў, якія падлягаюць абавязковай ахове Дэпартамэнтам аховы МУС», ня гледзячы на ​​вельмі вялікі сьпіс, утрымлівае ўказаньне, што ён не распаўсюджваецца на аб’екты, якія ахоўваюцца ў межах сваёй кампэтэнцыі ворганамі дзяржаўнай аховы.

Законам “Аб ахоўнай дзейнасьці ў Рэспубліцы Беларусь» і ўказам Прэзыдэнта «Аб мерах па ўдасканаленьню ахоўнай дзейнасьці» не прадугледжаны абмежаваньні на здымкі на аб’ектах, якiя ахоўваюцца астатнімі суб’ектамі ахоўнай дзейнасьці. Самі гэтыя суб’екты таксама не надзелены паўнамоцтвамі па самастойным ўвядзеньні абмежаваньняў на здымкі. Гэтае права не прадугледжана ні мэтамі іх дзейнасьці, ні пералікам правоў і абавязкаў супрацоўнікаў дадзеных падразьдзяленьняў.

Разам з тым, некаторыя падраздзяленьні аховы арганізацыяў, якія ня маюць права стварэньня ваенізаванай аховы, да якіх адносіцца ахова камэрцыйных аб’ектаў (гіпэрмаркетаў, прадпрыемстваў і т. п.) часта самастойна лякальнымі нарматыўнымі актамі (загадамі па прадпрыемстве) ўводзяць абмежаваньні на здымкі на тэрыторыі ахоўных імі аб’ектаў. Гэтыя абмежаваньні абгрунтоўваюцца неабходнасьцю захаваньня «камэрцыйнай таямніцы». Да камэрцыйнай таямніцы гэтыя арганізацыі адносяць, напрыклад, раскладку тавараў на вітрынах і на паліцах.

Аднак дадзеныя «загады па прадпрыемстве” нельга прызнаць законнымі й абгрунтаванымі. Да паняцьця «камэрцыйная таямніца» Грамадзянскі кодэкс (арт. 140) адносіць інфармацыю «у выпадку, калі яна мае сапраўдную альбо патэнцыйную камэрцыйную каштоўнасьць у сілу невядомасьці яе трэцім асобам, да яе няма вольнага доступу на законнай падставе і ўладальнік інфармацыі прымае меры да аховы ейнай канфідэнцыйнасьці».

Адпаведна інфармацыя аб раскладцы тавараў на паліцах і стэлажах, да якой свабодны доступ мае кожны, ня можа быць прызнана камэрцыйнай таямніцай. Яна зьяўляецца публічнай, самі стэлажы разьмешчаны ў агульнадаступных месцах і таму фатаграфаваць і здымаць на відэа прылаўкі, касы і нават супрацоўнікаў службы аховы ўстановы можна колькі заўгодна. Апошнія ж ня маюць права забараняць альбо прыпыняць здымкі, выдаляць з фотаапарату запісы ды, тым больш, ужываць фізічную сілу. Калі ж супрацоўнікі аховы робяць гэта – варта зьвярнуцца з заявай у ворганы нутраных справаў альбо пракуратуру аб прыцягненьні гэтых асобаў да ўстаноўленай законам адказнасьці (напрыклад за самаўпраўства).

Ці можна здымаць людзей без іх згоды?

Вядома, што ўсе людзі бываюць у двух станах – што называецца «у прыватным» і «на працы».

Так, у артыкуле 28 Канстытуцыі, гаворыцца што «кожны мае права на абарону ад незаконнага ўмяшальніцтва ў ягонае асабістае жыцьцё, у тым ліку ад замаху на таямніцу ягонай карэспандэнцыі, тэлефонных і іншых паведамленьняў, на ягоны гонар і годнасьць.»

Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь (арт. 151) зьмяшчае паняцьце “недатыкальнасьць прыватнага жыцьця”, “асабістая й сямейная таямніца», адносіць іх да нематэрыяльнай выгодаў і агаворвае, што яны ахоўваюцца «у адпаведнасьці з грамадзянскім заканадаўствам». Адным з спосабаў абароны прадугледжана самаабарона права.

Такім чынам, можна выказаць здагадку, што для самаабароны свайго права на недатыкальнасьць яго прыватнага жыцьця чалавек мае права патрабаваць яго не здымаць. Але ці абавязкова гэта патрабаваньне для фатографа з юрыдычнага пункту гледжаньня? І калі можна казаць аб парушэньні права на недатыкальнасьць прыватнага жыцьця?

У адрозненьне, напрыклад, ад расейскага заканадаўства, беларускі закон не замацоўвае права чалавека на ягоны малюнак (акрамя выпадкаў выкарыстаньня гэтага малюнку ў рэклямных мэтах: паводле закону «Аб рэкляме», у рэкляме не дапускаецца выкарыстаньне вобразаў альбо выказваньняў грамадзянаў Рэспублікі Беларусь без іхнае згоды альбо згоды іхных законных прадстаўнікоў).

Больш за тое, арт. 34 Закону аб СМІ прадастаўляе журналістам права праводзіць аўдыё- і відэазапісы, кіна- і фотаздымкі фізычных асобаў без атрыманьня на тое іхнае згоды ў месцах, адкрытых для масавага наведваньня і на масавых мерапрыемствах, а таксама ў выпадку, прадугледжаным арт. 40 Закону аб СМІ.

Названы артыкул Закону аб СМІ прадугледжвае, што распаўсюд у сродках масавай інфармацыі матэрыялаў, падрыхтаваных з выкарыстаньнем аўдыё- і відэазапісаў, кіна- і фотаздымкаў фiзiчнай асобы без ягонае згоды, дапускаецца толькі пры прыняцьці мераў супраць магчымай ідэнтыфікацыі дадзенай асобы староннімі асобамі, а таксама пры ўмове, што распаўсюджваньне матэрыялаў не парушае канстытуцыйных правоў і свабодаў асобы і неабходна для абароны грамадзкіх інтарэсаў.

З дзяржслужачымі, якiя выконваюць свае абавязкі (напрыклад, супрацоўнікамі міліцыі падчас выкананьня службовых абавязкаў па ахове грамадзкага парадку), сытуацыя яшчэ прасьцей: права хавацца ад камэр у іх няма, за выключэньнем спэцыяльна абумоўленых законам сытуацыяў. Гэта вынікае з нашай Канстытуцыі й патрабаваньняў аб агульнадаступнасьці інфармацыі аб дзейнасьці дзяржаўных ворганаў.

Аляксандар Журба:

...

“Сапраўды, арт. 37 Закону аб СМІ дазваляе абмяжоўваць доступ да пэўных зьвестках. Такім чынам, калі дадзеныя зьвесткі ўяўляюць сабой інфармацыю аб якіх-небудзь аб’ектах альбо зьмяшчаюцца на дадзеных аб’ектах, то доступ да іх таксама можа быць абмежаваным. Узьнікае пытаньне, якія менавіта зьвесткі могуць складаць інфармацыю абмежаванага доступу?

Адказ на яго зьмяшчаецца ў Законе аб СМІ: у парадку, устаноўленым заканадаўствам, абмяжоўваецца доступ да зьвестак, якiя складаюць дзяржаўныя сакрэты, альбо iншую ахоўную законам таямніцу, а таксама да іншай інфармацыі, прадугледжанай заканадаўчымі актамі.

Дадзеная норма зьмяшчае шмат адсылачнай інфармацыі. Таму для таго, каб зразумець, да якіх зьвестак доступ журналісту можа быць абмежаваным, прыйдзецца вывучыць шэраг спэцыяльных нарматыўных праўных актаў.

Інфармацыя, якая зьмяшчае грыфы “Асобай важнасьцi”, “Цалкам сакрэтна”, “Сакрэтна” ставіцца да дзяржаўных сакрэтаў. У Законе аб дзяржаўных сакрэтах працэдура допуску журналіста да закрытай дзяржаўнай інфармацыі не вызначаная. Уяўляецца, што ў дадзеным выпадку можна выкарыстоўваць норму Закона аб допуску да дзяржаўных сакрэтаў арганізацыяў (у нашым выпадку – арганізацыяў, якія зьяўляюцца заснавальнікамі СМІ). Дазвол на ажыцьцяўленьне дзейнасьці з выкарыстаньнем дзяржаўных сакрэтаў можа быць выдадзены ўпаўнаважаным дзяржаўным ворганам па абароне дзяржаўных сакрэтаў па выніках праверачных мерапрыемстваў.

Аднак пераліку аб’ектаў, здымкі й знаходжаньне ў якіх ажыцьцяўляецца па спэцыяльных дазволах, у адкрытым доступе не існуе. Таму ў кожным канкрэтным выпадку пры адмове ў доступе на аб’ект (забароне ягоных здымкаў) неабходна ўдакладняць, у які ворган можна зьвярнуцца за атрыманьнем адпаведнага дазволу.

У дзеючым Законе аб дзяржаўных сакрэтах зьмяшчаецца толькі два выгляду зьвестак, якія ня могуць быць засакрэчанымі: агульнадаступная інфармацыя й зьвесткі, якія знаходзяцца ва ўласнасьці замежных дзяржаваў, міжнародных арганізацыяў, міждзяржаўных утварэньняў і перададзеныя Рэспубліцы Беларусь.

Што адносіцца да агульнадаступнай інфармацыі, вызначаецца арт. 16 Закону аб інфармацыі, інфарматызацыі й абароне інфармацыі. Гэта інфармацыя, доступ да якой, распаўсюджваньне ды (альбо) прадастаўленьне якой не абмежаваныя. У гэтым жа артыкуле выразна паказана, што ня можа быць абмежаваным доступ да інфармацыі, а таксама распаўсюджваньне й прадстаўленьне інфармацыі:

– аб правах, свабодах і законных інтарэсах фізычных асобаў, правах і законных інтарэсах юрыдычных асобаў і аб парадку рэалізацыі правоў, свабодаў і законных інтарэсаў;

– аб дзейнасьцi дзяржаўных ворганаў, грамадзкіх аб’яднаньняў;

– аб праўным статусе дзяржаўных ворганаў;

– аб надзвычайных сытуацыях, экалягічнай, санітарна-эпідэміялягічнай абстаноўцы, гідраметэаралягічнай і іншай інфармацыі, якая адлюстроўвае стан грамадзкай бясьпекі;

– аб стане аховы здароўя, дэмаграфіі, адукацыі, культуры, сельскай гаспадаркі;

– аб стане злачыннасьці, а таксама аб фактах парушэньня законнасьці;

– аб ільготах і кампэнсацыях, якія прадстаўляюцца дзяржавай фізычным і юрыдычным асобам;

– аб памерах залатога запасу;

– аб абагульненых паказчыках па зьнешняй запазычанасьці;

– аб стане здароўя службовых асобаў, якія займаюць пасады, уключаныя ў пералік вышэйшых дзяржаўных пасадаў Рэспублікі Беларусь;

– якая назапашваецца ў адкрытых фондах бібліятэк і архіваў, інфармацыйных сыстэмах дзяржаўных ворганаў, фізычных і юрыдычных асобаў, створаных (прызначаных) для інфармацыйнага абслугоўваньня фізычных асобаў.

*
*
(Паведамленьне, рас.)

Где в Беларуси можно осуществлять фото или видеосъемки (консультация юристов)

Алег Агееў:

“На вопрос «Где в Беларуси можно осуществлять фото или видеосъемку?» с правовой точки зрения кратко ответить не всегда просто.

Юридически фотографирование и видеосъемка – это реализация права на получение и хранение информации (некоторые юристы применяют специальный термин «фиксация материальных объектов при помощи специальных технических средств и устройств»).

Следовательно, фото и видеосъемку можно осуществлять ВЕЗДЕ, где это не запрещено законом.

Остается только разобраться, какими нормативными актами установлены указанные выше ограничения на право фотографировать и вести видеозапись.

В каких местах снимать можно, а каких нет?

При ответе на это вопрос необходимо исходить из законодательно установленных запретов на съемку.

Законом ограничивается право на съемку:

– в местах отбытия наказания без разрешения. «Кино-, фото- и видеосъемка объектов, обеспечивающих безопасность учреждений и охрану осужденных, осуществляется с разрешения администрации учреждений или вышестоящих органов управления учреждениями, исполняющими наказание» (ч. 4 ст. 22 Уголовно-исполнительного кодекса);

– в зале суда во время процесса без разрешения суда и сторон («Кино- и фотосъемка, видеозапись, прямая радио- и телетрансляция допускаются с разрешения суда и с учетом мнения юридически заинтересованных в исходе дела лиц, участвующих в деле.» – ст. 271 Гражданского процессуального кодекса. «Кино-, фотосъемка, звуко- и видеозапись, а также трансляция судебного заседания по радио и телевидению допускаются с разрешения хозяйственного суда, рассматривающего дело, с учетом мнений лиц, участвующих в нём.» – ст. 176 Хозяйственного процессуального кодекса. «Присутствующие в открытом судебном заседании вправе вести письменную и магнитофонную записи. «Фото-, киносъемка и видеозапись допускаются с разрешения председательствующего в судебном заседании и с согласия сторон» – п. 6 ст. 287 Уголовно-процессуального кодекса);

– на борту самолета. «Пассажирам независимо от занимаемой должности запрещается: пользоваться видео-, фото-, кинокамерами, биноклями и радиоаппаратурой» (п. 80 Авиационных правил воздушных перевозок государственной авиации РБ, утвержденных постановлением Министерства обороны);

– на пунктах пограничного контроля. «Физическим лицам запрещается вести фото-, видеосъемку…» (п. 1.4 Постановления Государственного пограничного комитета «О порядке прохождения пограничного контроля в пунктах пропуска через государственную границу Республики Беларусь гражданами РБ, иностранными гражданами и лицами без гражданства»);

– в музеях без сопровождения сотрудников. «На протяжении всего времени производства кинофотосъемки или телевизионных передач кинооператоров, телеоператоров, фотографов и других должны сопровождать представители музея (хранитель отдела, работник внутренней охраны, другие работники музея). При этом следует обеспечить безопасность прокладки кабельных магистралей, установки и размещения телевизионных и кинокамер, юпитеров, софитов и другого оборудования» (п. 248 Правил по охране труда в музеях);

– в местах, где проводятся азартные игры и (или) принимаются ставки в азартных играх. «Посетителям игорных заведений запрещается вести кино-, фото- и видеосъемку посетителей игорного заведения без их разрешения и разрешения специально уполномоченного должностного лица организатора азартных игр» (п. 16 Положения «Об осуществлении деятельности в сфере игорного бизнеса на территории Республики Беларусь», утвержденного Указом Президента № 9 от 10.01.2005).

Кроме того, может ограничиваться фото- и видеосъемка в порядке, определенном законом «О государственной охране» (см. ниже).

Кто может запрещать съемку?

В Беларуси на сегодняшний день охранной деятельностью занимаются структуры, которые можно разделить на 4 группы:

– государственная охрана (Служба безопасности Президента);

– специальный орган охраны (Департамент охраны МВД);

– военизированная охрана;

– подразделения охраны организаций, не обладающих правом создания военизированной охраны.

Из всех причисленных структур охраны только Службе безопасности Президента на охраняемых объектах, в местах пребывания охраняемых лиц предоставлено право устанавливать обязательные для выполнения правила фото- и видеосъемки охраняемых лиц, охраняемых объектов, автомобилей специального назначения и иных транспортных средств, предназначенных для передвижения охраняемых лиц. (Закон «О государственной охране»).

К охраняемым лицам данный закон относит Президента, Премьер-министра, Председателя Совета Республики, Председателя Палаты представителей, глав иностранных государств и правительств, членов их семей и иных иностранных государственных, политических (общественных) деятелей во время пребывания на территории Республики Беларусь, а также иных лиц, определяемых Президентом Республики Беларусь.

Охраняемые объекты в данном законе это – здания, строения, сооружения, территории и акватории, определяемые Президентом. Однако в свободном доступе перечня объектов, подлежащих охране именно Службой безопасности Президента, и на которых может быть запрещена съемка, в настоящее время нет. Даже имеющийся «Перечень объектов, подлежащих обязательной охране Департаментом охраны МВД», несмотря на очень большой список, содержит указание, что он не распространяется на объекты, охраняемые в пределах своей компетенции органами государственной охраны.

Законом «Об охранной деятельности в Республике Беларусь» и указом Президента «О мерах по совершенствованию охранной деятельности» не предусмотрены ограничения на съемку на объектах, охраняемых остальными субъектами охранной деятельности. Сами эти субъекты также не наделены полномочиями по самостоятельному введению ограничений на съемку. Данное право не предусмотрено ни целями их деятельности, ни перечнем прав и обязанностей сотрудников данных подразделений.

Вместе с тем, некоторые подразделения охраны организаций, не обладающих правом создания военизированной охраны, к которым относится охрана коммерческих объектов (гипермаркетов, предприятий и т.п.) зачастую самостоятельно локальными нормативными актами (приказами по предприятию) вводят ограничения на съемку на территории охраняемых ими объектов. Эти ограничения обосновываются необходимостью сохранения «коммерческой тайны». К коммерческой тайне эти организации относят, например, раскладку товаров на витринах и на полках.

Однако данные «приказы по предприятию» нельзя признать законными и обоснованными. К понятию «коммерческая тайна» Гражданский кодекс (ст. 140) относит информацию «в случае, когда она имеет действительную или потенциальную коммерческую ценность в силу неизвестности ее третьим лицам, к ней нет свободного доступа на законном основании и обладатель информации принимает меры к охране ее конфиденциальности».

Соответственно информация о раскладке товаров на полках и стеллажах, к которой свободный доступ имеет каждый, не может быть признана коммерческой тайной. Она является публичной, сами стеллажи расположены в общедоступных местах и поэтому фотографировать и снимать на видео прилавки, кассы и даже сотрудников службы охраны заведения можно сколько угодно. Последние же не вправе запрещать или приостанавливать съемку, удалять с фотоаппарата записи и, тем более, применять физическую силу. Если же сотрудники охраны делают это – стоит обратится с заявлением в органы внутренних дел или прокуратуру о привлечении этих лиц к установленной законом ответственности (например за самоуправство).

Можно ли снимать людей без их согласия?

Известно, что все люди бывают в двух состояниях – что называется «в приватном» и «на работе».

Так, в статье 28 Конституции, говорится что «каждый имеет право на защиту от незаконного вмешательства в его личную жизнь, в том числе от посягательства на тайну его корреспонденции, телефонных и иных сообщений, на его честь и достоинство.»

Гражданский кодекс Республики Беларусь (ст. 151) содержит понятия «неприкосновенность частной жизни», «личная и семейная тайна», относит их к нематериальным благам и оговаривает, что они охраняются «в соответствии с гражданским законодательством». Одним из способов защиты предусмотрена самозащита права.

Следовательно, можно предположить, что для самозащиты своего права на неприкосновенность его частной жизни человек имеет право потребовать его не снимать. Но обязательно ли это требование для фотографа с юридической точки зрения? И когда можно говорить о нарушении права на неприкосновенность частной жизни?

В отличие, например, от российского законодательства, белорусский закон не закрепляет права человека на его изображение (кроме случаев использования этого изображения в рекламных целях: согласно закону «О рекламе», в рекламе не допускается использование образов или высказываний граждан Республики Беларусь без их согласия или согласия их законных представителей).

Более того, ст. 34 Закона о СМИ предоставляет журналистам право проводить аудио- и видеозаписи, кино- и фотосъемки физических лиц без получения на то их согласия в местах, открытых для массового посещения и на массовых мероприятиях, а также случая, предусмотренного ст. 40 Закона о СМИ.

Указанная статья Закона о СМИ предусматривает, что распространение в средствах массовой информации материалов, подготовленных с использованием аудио- и видеозаписи, кино- и фотосъемки физического лица без его согласия, допускается только при принятии мер против возможной идентификации данного лица посторонними лицами, а также при условии, что распространение материалов не нарушает конституционных прав и свобод личности и необходимо для защиты общественных интересов.

С госслужащими, исполняющими свои обязанности (например, сотрудниками милиции во время исполнения служебных обязанностей по охране общественного порядка), ситуация еще проще: права прятаться от камер у них нет, за исключением специально оговоренных законом ситуаций. Это следует из нашей Конституции и требования об общедоступности информации о деятельности государственных органов.

Аляксандр Журба:

“Действительно, ст. 37 Закона о СМИ разрешает ограничивать доступ к определенным сведениям. Следовательно, если данные сведения представляют собой информацию о каких-либо объектах или содержатся на данных объектах, то доступ к ним также может быть ограничен. Возникает вопрос, какие именно сведения могут составлять информацию ограниченного доступа?

Ответ на него содержится в Законе о СМИ: в порядке, установленном законодательством, ограничивается доступ к сведениям, составляющим государственные секреты, или иную охраняемую законом тайну, а также к иной информации, предусмотренной законодательными актами.

Данная норма содержит много отсылочной информации. Поэтому для того, чтобы понять, к каким сведениям доступ журналиста может быть ограничен, придется изучить ряд специальных нормативных правовых актов.

Информация, содержащая грифы “Особой важности”, “Совершенно секретно”, “Секретно” относится к государственным секретам. В Законе о государственных секретах процедура допуска журналиста к закрытой государственной информации не определена. Представляется, что в данном случае можно использовать норму Закона о допуске к государственным секретам организаций (в нашем случае – организаций, являющихся учредителями СМИ). Разрешение на осуществление деятельности с использованием государственных секретов может быть выдано уполномоченным государственным органом по защите государственных секретов по результатам проверочных мероприятий.

Однако перечня объектов, съемка и нахождение в которых осуществляется по специальным разрешениям, в открытом доступе не существует. Поэтому в каждом конкретном случае при отказе в доступе на объект (запрете его съемки) необходимо уточнять, в какой орган можно обратиться за получением соответствующего разрешения.

В действующем Законе о государственных секретах содержится только два вида сведений, которые не могут быть засекречены: общедоступная информация и сведения, находящиеся в собственности иностранных государств, международных организаций, межгосударственных образований и переданные Республике Беларусь.

Что относится к общедоступной информации, определяется ст. 16 Закона об информации, информатизации и защите информации. Это информация, доступ к которой, распространение и (или) предоставление которой не ограничены. В этой же статье четко указано, что не могут быть ограничены доступ к информации, а также распространение и предоставление информации:

о правах, свободах и законных интересах физических лиц, правах и законных интересах юридических лиц и о порядке реализации прав, свобод и законных интересов;

о деятельности государственных органов, общественных объединений;

о правовом статусе государственных органов;

о чрезвычайных ситуациях, экологической, санитарно-эпидемиологической обстановке, гидрометеорологической и иной информации, отражающей состояние общественной безопасности;

о состоянии здравоохранения, демографии, образования, культуры, сельского хозяйства;

о состоянии преступности, а также о фактах нарушения законности;

о льготах и компенсациях, предоставляемых государством физическим и юридическим лицам;

о размерах золотого запаса;

об обобщенных показателях по внешней задолженности;

о состоянии здоровья должностных лиц, занимающих должности, включенные в перечень высших государственных должностей Республики Беларусь;

накапливаемой в открытых фондах библиотек и архивов, информационных системах государственных органов, физических и юридических лиц, созданных (предназначенных) для информационного обслуживания физических лиц.

Паводле праўнай разсылкі й рэсурсу http://baj.by,
Падрыхтаваў Алесь Лета,
Беларускі Праўны Партал,
by.prava-by.info

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>